Khả năng sinh sản không đồng nghĩa với vẻ ngoài khỏe mạnh
Sức khỏe sinh sản nam giới là khả năng cơ thể tạo ra tinh trùng đủ số lượng và chất lượng để thụ tinh, duy trì chức năng tình dục ổn định và có thể cùng bạn đời sinh con tự nhiên, trong đó chất lượng tinh trùng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi tuổi tác, lối sống, yếu tố di truyền và môi trường sống hàng ngày. Khi nói về khả năng sinh sản trẻ tuổi, nhiều nam giới tin rằng chỉ cần cơ thể rắn rỏi, không mắc bệnh mạn tính thì chuyện làm cha sẽ diễn ra suôn sẻ. Thực tế, các bác sĩ cảnh báo có không ít người đàn ông trẻ, khám sức khỏe tổng quát hoàn toàn bình thường nhưng tinh dịch đồ lại cho thấy chất lượng tinh trùng rất thấp, khả năng sinh sản suy giảm rõ rệt. Quan niệm “khỏe là được” khiến họ bỏ qua việc theo dõi sức khỏe sinh sản nam giới, cho đến khi lập gia đình và đối mặt nguy cơ bệnh vô sinh ở nam giới mới nhận ra cái giá của lối sống bào mòn cơ thể.
Thức khuya, rượu bia, thuốc lá: bộ ba ăn mòn chất lượng tinh trùng
Nếu phải chỉ ra những thói quen ảnh hưởng sinh sản trực tiếp và rõ ràng nhất ở nam giới trẻ, thì đó chính là thức khuya triền miên, rượu bia và thuốc lá. Các chuyên gia ghi nhận nhiều người đàn ông trẻ thường xuyên thức đến 1-2 giờ sáng mới ngủ, sinh hoạt không điều độ, coi việc cắt giảm thời gian nghỉ ngơi như chuyện nhỏ. Kèm theo đó là những buổi giao lưu, tiệc tùng với rượu bia, cùng khói thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất kích thích. Không ồn ào như một cơn đau cấp tính, những thói quen này âm thầm làm suy giảm chất lượng tinh trùng, khiến khả năng sinh sản trẻ tuổi bị bào mòn từng ngày. Câu nói mang tính cảnh báo đã được ghi nhận: “Trong các cặp vợ chồng hiếm muộn, khoảng 40% nguyên nhân đến từ người chồng, 40% từ người vợ và khoảng 20% chưa xác định được nguyên nhân”. Đây không còn là chuyện của riêng nữ giới hay một vài trường hợp cá biệt, mà là bức tranh chung của sức khỏe sinh sản nam giới hiện đại.
Lý do các phòng khám sinh sản ngày càng đông nam giới trẻ
Hành lang khu khám sinh sản giờ không chỉ đông những cặp vợ chồng lớn tuổi, mà ngày càng nhiều nam giới trẻ chủ động tìm đến để kiểm tra sức khỏe sinh sản nam giới. Theo chia sẻ của TS.BS Vương Vũ Việt Hà, Giám đốc một trung tâm hỗ trợ sinh sản, tỷ lệ nam giới trẻ đến khám sức khỏe tiền hôn nhân có xu hướng tăng hơn trước, nhiều người chưa lập gia đình đã chủ động đi khám. Điều đáng nói là không ít trường hợp bất ngờ khi biết mình có tinh trùng yếu hoặc bất thường, dù bề ngoài cao lớn, khỏe mạnh. Một trường hợp được nhắc đến là người đàn ông mang ngoại hình khỏe mạnh nhưng bị chẩn đoán vô sinh do hội chứng Klinefelter – rối loạn di truyền làm suy giảm khả năng sinh tinh. Những câu chuyện này phá vỡ ảo tưởng rằng bệnh vô sinh ở nam giới chỉ gặp ở người có thể trạng yếu, gửi đi thông điệp rõ ràng: đừng đánh giá thấp sức mạnh tàn phá của lối sống thiếu lành mạnh lên khả năng làm cha.
Sàng lọc trước hôn nhân: lựa chọn chủ động trước khi quá muộn
Trong bối cảnh khả năng sinh sản trẻ tuổi bị đe dọa bởi nhiều thói quen hàng ngày, sàng lọc trước hôn nhân không còn là việc “xa xỉ” cho vài cặp hiếm muộn, mà nên trở thành bước chuẩn bị trách nhiệm. TS.BS Vương Vũ Việt Hà cho biết tỷ lệ vô sinh hiện nay vẫn giữ mô hình 40% nguyên nhân từ người chồng, 40% từ người vợ và khoảng 20% chưa xác định. Ông khuyến cáo các bạn trẻ nên khám sức khỏe tiền hôn nhân, đặc biệt là xét nghiệm và sàng lọc di truyền để biết trước nguy cơ, được tư vấn phương án phù hợp trước khi mang thai. Một thông tin quan trọng là chi phí sàng lọc di truyền đã giảm so với trước: nếu trước đây một cặp đôi có thể phải chi khoảng 20-30 triệu đồng thì hiện nay nhiều gói xét nghiệm có chi phí dưới 10 triệu đồng. Cùng lúc, các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như thụ tinh trong ống nghiệm đạt tỷ lệ chuyển phôi ngày 5 khoảng 70-80%, cao hơn mức trung bình thế giới khoảng 50-60%. Công nghệ mở ra nhiều cơ hội, nhưng việc bảo vệ sức khỏe sinh sản nam giới ngay từ khi còn trẻ vẫn là nền tảng không thể thay thế.
Thay đổi lối sống: bước đi nhỏ, tác động lớn lên tương lai làm cha
Điểm đáng lo ngại nhất của những thói quen ảnh hưởng sinh sản là chúng diễn ra âm thầm, không gây triệu chứng rõ rệt, nên nhiều người chỉ phát hiện khi kết hôn lâu mà chưa có con. Các chuyên gia vì thế nhấn mạnh: bên cạnh việc khám sức khỏe trước kết hôn, người trẻ cần chủ động xây dựng lối sống lành mạnh – ngủ đủ giấc, hạn chế rượu bia, tránh thuốc lá và các chất kích thích, đồng thời đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường về sức khỏe sinh sản. Ở cấp độ xã hội, cơ quan quản lý đã đề xuất hỗ trợ chi phí sàng lọc dự phòng vô sinh cho nhóm người dân có hoàn cảnh khó khăn, nhằm nâng cao chất lượng dân số trong bối cảnh mức sinh liên tục giảm. Nhưng chính mỗi nam giới trẻ mới là người nắm chìa khóa cho khả năng sinh sản của mình. Không có giải pháp y khoa nào đủ sức “xóa sạch” hậu quả của thức khuya, rượu bia, thuốc lá nếu lối sống thiếu lành mạnh vẫn tiếp diễn. Quyền làm cha trong tương lai, xét đến cùng, bắt đầu từ những lựa chọn tưởng như vụn vặt mỗi ngày.
