Đêm nhạc từ thiện: nơi sân khấu biến thành lời cam kết với cộng đồng
Đêm nhạc từ thiện là những chương trình hòa nhạc ý nghĩa được tổ chức với mục đích gây quỹ và đánh thức trách nhiệm cộng đồng, nơi nghệ sĩ dùng giọng hát, kỹ năng biểu diễn và sức ảnh hưởng của mình để soi chiếu những nỗi đau xã hội, cổ vũ lòng nhân ái và khơi dậy hành động cụ thể từ khán giả, doanh nghiệp và cả chính họ trong vai trò công dân nghệ thuật.
Điểm chung của những đêm nhạc như vậy là chúng buộc nghệ sĩ phải trả lời một câu hỏi tưởng đơn giản nhưng không dễ: mình hát để làm gì. Khi chương trình nghệ thuật chính luận “Nghĩa tình Phương Nam - Cùng con đi tiếp cuộc đời” diễn ra tối 16.9, đó không còn là một show diễn giải trí mà là một nghi thức tập thể để tưởng nhớ nạn nhân Covid-19 và hướng về trẻ mồ côi sau đại dịch. Tại đó, sân khấu không chỉ để tỏa sáng mà trở thành nơi thề hẹn rằng nỗi mất mát sẽ không bị bỏ quên. Và trong lời hứa ấy, nghệ sĩ buộc phải vượt qua cái tôi biểu diễn để đứng về phía những người yếu thế – điều mà các concert gây quỹ nhắc họ mỗi lần bước lên sân khấu.
Khi nghệ sĩ khóc trên sân khấu: xúc động không phải là chiêu trò
Ở “Nghĩa tình Phương Nam - Cùng con đi tiếp cuộc đời”, cảm xúc của nghệ sĩ không phải là thứ được dàn dựng để lấy nước mắt khán giả, mà là hệ quả tự nhiên khi họ đứng quá gần với câu chuyện thật. Võ Hạ Trâm chọn ca khúc “Đồng bào” với thông điệp “lá lành đùm lá rách”, ca ngợi người Việt dù trong gian khó vẫn yêu thương và nhân ái. Cô nói vinh dự và xúc động vì được hát trong một chương trình mà tình yêu thương “được nối dài” để cùng trẻ mồ côi bước tiếp tương lai – đó là cách một ca sĩ tự xác định lại vai trò của mình trong xã hội.
Đàm Vĩnh Hưng, vốn quen với sân khấu lớn và những tràng pháo tay, lại bồi hồi khi hát “Hãy cho con một mái nhà” và tương tác với bé Ngọc Anh – nhân vật trong phóng sự “Một ngày của con”. Anh thừa nhận năm nay xúc động còn nhiều hơn hồi hộp, và mong chương trình nhận thêm sự ủng hộ để “viết tiếp hành trình ý nghĩa này”. Quốc Đại cùng nhóm tình nguyện viên nghệ sĩ TP.HCM khép lại chương trình trong niềm xúc động khi số tiền quyên góp vượt 18 tỉ đồng. Đây không phải là những giọt nước mắt trên thảm đỏ, mà là nước mắt của những người nhận ra tiếng hát của mình đã trực tiếp nối dài thành mái nhà, học phí, điểm tựa cho trẻ mồ côi. Đó là khoảnh khắc mà nghệ sĩ và xã hội gặp nhau ở cùng một mối quan tâm.
Từ khoảng lặng đại dịch đến trách nhiệm mới của nghệ sĩ
Không phải ngẫu nhiên nhiều nghệ sĩ nhìn lại đại dịch như một bước ngoặt nghề nghiệp lẫn nhân sinh. Quang Hà kể thời gian giãn cách là khoảng lặng khi anh chỉ ở nhà, cách ly hoàn toàn với bên ngoài, buộc mình suy ngẫm và xây dựng lại lối sống. Chính ký ức ấy khiến anh nhận lời đồng hành cùng “Nghĩa tình Phương Nam - Cùng con đi tiếp cuộc đời”, vì thông điệp hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, nhất là trẻ mồ côi, vững bước học tập và trưởng thành.
Đi qua Covid-19, Quang Hà nói anh càng trân trọng giá trị của cuộc sống và muốn, trong vai trò nghệ sĩ, không chỉ tạo ra sản phẩm nghệ thuật mà còn mang đến “những giá trị đẹp, lan tỏa những điều ý nghĩa đến mọi người xung quanh”. Với anh, sự giúp sức cho trẻ khó khăn không chỉ là hỗ trợ vật chất, mà quan trọng hơn là động viên tinh thần để các em vững vàng, bớt mặc cảm sau biến cố mất người thân. Khi một ca sĩ công khai nhìn nhận mình “cũng có lúc làm sai hay chưa đúng” nhưng muốn cố gắng sống tốt hơn cho cộng đồng, đó là lời tự phê bình hiếm thấy trong showbiz. Những chương trình hòa nhạc ý nghĩa đặt nghệ sĩ trước gương, nhắc rằng danh tiếng chỉ thật sự có nghĩa khi nó được dùng để chữa lành vết thương xã hội.
Từ Sài Gòn đến Paris: âm nhạc Việt và quỹ đạo từ thiện xuyên biên giới
Ý nghĩa của đêm nhạc từ thiện không dừng ở biên giới một thành phố hay một quốc gia. Tối 24.9 tại Paris, Hiệp hội Anchor Resilience tổ chức chương trình hòa nhạc Đoàn Kết (Concert de Solidarité) nhằm gây quỹ cho dự án thí điểm hỗ trợ các hộ nông dân dễ bị tổn thương ở miền Trung Việt Nam chủ động hơn trước lũ lụt và thời tiết cực đoan. Đây là một concert gây quỹ nhưng tư duy đã khác: thay vì chờ thiên tai rồi cứu trợ, dự án muốn hỗ trợ người dân tiếp cận cơ chế bảo hiểm kích hoạt nhanh khi lượng mưa vượt ngưỡng đã định. Với nông dân, nguồn lực đến sớm giúp họ mua lại giống, sửa thiết bị, khôi phục chuồng trại, giảm nguy cơ cú sốc thiên tai kéo dài thành khó khăn kinh tế.
Để kể câu chuyện rủi ro khí hậu Việt Nam cho công chúng Pháp và cộng đồng người Việt, ban tổ chức chọn âm nhạc làm điểm kết nối. Từ Mozart, Chopin, Debussy, Rachmaninov đến các sáng tác của Văn Cao, Đỗ Nhuận, Nguyễn Đình Thi và Phạm Duy, cùng phần trình diễn của các nghệ sĩ piano và dàn hợp xướng Hợp ca Quê Hương, chương trình vừa gìn giữ văn hóa Việt, vừa trở thành phương thức sẻ chia. Theo chia sẻ của một thành viên Hợp ca Quê Hương, với nghệ sĩ, âm nhạc không chỉ là bảo tồn mà còn là cách san sẻ với đồng bào. Thông qua đêm nhạc, Anchor Resilience muốn huy động nguồn lực cho dự án cụ thể, đồng thời thu hút sự chú ý của công chúng Pháp tới tác động ngày càng rõ của thiên tai và biến đổi khí hậu với sinh kế người Việt. Đó là minh chứng rằng tinh thần từ thiện qua âm nhạc đã bước ra phạm vi quốc tế.
Từ xúc động đến hành động: để đêm nhạc không tắt khi ánh đèn tắt
Câu hỏi lớn nhất không phải là một đêm nhạc từ thiện đã lấy bao nhiêu nước mắt, mà là sau đó nó thay đổi được điều gì. “Nghĩa tình Phương Nam - Cùng con đi tiếp cuộc đời” năm nay tiếp nối mạch nguồn nhân ái của chương trình, đồng thời đánh dấu chặng đường 5 năm đồng hành, bảo trợ trẻ mồ côi do đại dịch Covid-19. Ban tổ chức kỳ vọng cảm xúc trên sân khấu sẽ được nối dài thành hành động thiết thực, những câu chuyện riêng trở thành thông điệp cộng đồng để mở rộng kết nối nguồn lực và trao cho các em điểm tựa vững vàng trên hành trình trưởng thành.
Ở Paris, Anchor Resilience cũng không xem concert chỉ là sự kiện một đêm, mà là bước khởi đầu để công chúng Pháp chú ý hơn đến biến đổi khí hậu và thiên tai ảnh hưởng tới sinh kế người Việt. Những chương trình hòa nhạc ý nghĩa ấy cho thấy mối quan hệ nghệ sĩ và xã hội không còn một chiều. Nghệ sĩ dùng sân khấu để kêu gọi cộng đồng, nhưng đồng thời chính cộng đồng – bằng sự tin tưởng và đóng góp – đang yêu cầu nghệ sĩ phải sống có trách nhiệm hơn. Kết luận đáng mừng là: khi âm nhạc chịu cúi xuống gần hơn với nỗi đau của đời sống, nó không mất đi sức giải trí, mà ngược lại, nhận thêm một tầng ý nghĩa – đó là khả năng thay đổi số phận những con người cụ thể, từ em bé mồ côi ở Sài Gòn đến người nông dân bên bờ lũ ở miền Trung.
