Mỹ phẩm giả mạo: Từ khái niệm đến thực trạng đáng báo động
Mỹ phẩm giả mạo là những sản phẩm chăm sóc da, trang điểm hoặc chăm sóc cá nhân bị làm nhái, pha trộn hoặc gắn nhãn sai lệch về thương hiệu, nguồn gốc và thành phần, được sản xuất trong điều kiện không kiểm soát, không kiểm định và tuồn ra thị trường nhằm trục lợi bất chính từ sự thiếu thông tin và tâm lý ham rẻ của người tiêu dùng. Trên thực tế, thị trường mỹ phẩm hiện tồn tại quá nhiều “vùng tối”, khiến cơ quan chức năng khó kiểm soát, người mua gần như không thể nhận diện bằng mắt thường. Điều này cho thấy mỹ phẩm giả không còn là vài món hàng rẻ tiền ở chợ mà đã trở thành một phần của tội phạm kinh tế mỹ phẩm: có tổ chức, có phân công vai trò, có kênh phân phối chuyên nghiệp, hoạt động mạnh trên Facebook, Shopee, TikTok.
Khi “gian thương online” hóa thành đường dây làm giả quy mô hàng chục tấn
Một đường dây làm giả mỹ phẩm ở Quảng Trị cho thấy mức độ chuyên nghiệp đáng sợ của loại tội phạm này: phải mất gần một năm điều tra, công an mới triệt phá được mạng lưới bán mỹ phẩm giả hoạt động trên Facebook và Shopee. Các đối tượng nhập số lượng lớn mỹ phẩm giả từ nước ngoài, dán nhãn thương hiệu nổi tiếng, gắn tem chống hàng giả rồi rao bán dưới mác “hàng xách tay”, “hàng nội địa” – đúng kiểu mà người Việt đang chuộng. Kết quả khám xét kho và nơi ở tại Hà Nội, Ninh Bình: hơn 25 tấn hóa mỹ phẩm giả và không rõ nguồn gốc bị thu giữ. Bước đầu xác định đường dây này đã tiêu thụ khoảng 100.000 đơn hàng mỹ phẩm giả và thu lợi bất chính khoảng 6 tỷ đồng. Đây không còn là lừa đảo nhỏ lẻ; đó là một mô hình tội phạm kinh tế mỹ phẩm được tổ chức bài bản, với người nhập hàng, kẻ lập nhiều tài khoản trên sàn thương mại điện tử để “hợp thức hóa”, người khác lo lưu kho, vận chuyển và phân phối.
Từ căn hộ chung cư đến “kem Thái” làm trong phường: nguồn gốc giả, nhãn mác giả
Nếu nghĩ mỹ phẩm giả chỉ nằm trong các kho lớn, người tiêu dùng sẽ dễ bị bất ngờ trước những vụ việc phát hiện mỹ phẩm giả ngay trong căn hộ chung cư hoặc nhà dân. Tại Nha Trang, một cuộc kiểm tra đột xuất đã phát hiện gần 6.000 sản phẩm dưỡng da của 14 nhãn hiệu khác nhau không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc. Chủ cơ sở thừa nhận tự mua nguyên liệu không rõ nguồn gốc, tự pha trộn rồi dán nhãn bán cho khách; kho hàng còn chứa hàng ngàn tem chống hàng giả và gần 11.000 vỏ hộp mỹ phẩm nhiều thương hiệu. Chỉ trong thời gian ngắn, cơ sở này đã xuất bán hơn 26.000 sản phẩm, thu gần 3 tỉ đồng và bị khởi tố về tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả là mỹ phẩm”. Ở một vụ khác, lực lượng chức năng tại An Giang phát hiện 2.008 hộp mỹ phẩm thành phẩm, trong đó 740 hộp mang nhãn “Kem tẩy trắng Thái Lan” có dấu hiệu giả mạo xuất xứ Thái Lan. Những người liên quan mua nguyên liệu, hóa chất, máy móc, thuê người sản xuất, đóng gói rồi lập tài khoản TikTok để quảng cáo, trong khi sản phẩm chưa có hồ sơ công bố và không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp. Đây chính là sự trơ trẽn của việc gắn nhãn “Made in Thailand” cho thứ được trộn ở… phường.
Từ livestream “giảm giá sốc” đến kim loại nặng, corticoid trên da người dùng
Không gian số đang biến thành mảnh đất màu mỡ cho mỹ phẩm giả mạo. Chỉ với vài cú nhấp chuột trên mạng xã hội hoặc sàn thương mại điện tử, hàng nghìn sản phẩm mỹ phẩm “nội địa Nhật”, “xách tay Hàn”, “hàng Thái” xuất hiện cùng những buổi livestream hàng nghìn đơn, chương trình “flash sale”, “mua một tặng ba” – một thị trường sôi động nhưng hỗn loạn, nơi ranh giới giữa thật – giả cực mong manh. Thực tế, nhiều đối tượng nhập mỹ phẩm giá rẻ hoặc nguyên liệu từ nước ngoài, thay bao bì, dán nhãn thương hiệu lớn, in tem chống giả rồi bán ra thị trường, khiến người mua gần như không thể phân biệt bằng mắt thường. Nguy hiểm hơn cả là sức khỏe: bác sĩ Trần Vũ Anh Đào cảnh báo mỹ phẩm giả, nhái là mối nguy lớn vì không được kiểm định thành phần, không đảm bảo vô khuẩn, không tuân thủ quy trình sản xuất đạt chuẩn. Nhiều loại bị phát hiện chứa kim loại nặng vượt ngưỡng như chì, thủy ngân hoặc chất cấm như corticoid, có thể làm da mỏng, giãn mạch, viêm da, dị ứng kéo dài, tăng hoặc mất sắc tố và thậm chí tích tụ trong cơ thể, ảnh hưởng gan, thận, hệ nội tiết.
Vì sao mỹ phẩm giả bùng nổ và chúng ta phải đối diện như tội phạm kinh tế
Những vụ phát hiện mỹ phẩm giả liên tiếp cho thấy đây không phải vài trường hợp cá biệt mà là một hệ sinh thái tội phạm kinh tế mỹ phẩm đang phình to. Một bên là nguồn cung hỗn loạn: hàng nhập khẩu chính ngạch bị “hòa” với hàng xách tay, hàng miễn thuế, nhập lậu, OEM, gia công, sang chiết và hàng giả; nhiều sản phẩm được quảng cáo là nội địa Hàn, Nhật nhưng chỉ có vài dòng chữ trên vỏ hộp – thứ bất kỳ cơ sở in nào cũng làm được. Một bên là sự chồng chéo trong quản lý và khoảng trống kiểm soát khiến các đường dây làm giả dễ dàng luồn lách. Không thể bỏ qua yếu tố tâm lý: người tiêu dùng chuộng “hàng hiệu giá rẻ”, tin vào lời quảng cáo quá đà trên mạng, vô hình trung tiếp tay cho mỹ phẩm giả hoành hành. Khi lợi nhuận bất chính lên đến hàng tỷ, hàng nghìn tỷ đồng, như ở một hệ thống thẩm mỹ viện bị cáo buộc nhập mỹ phẩm sản xuất tại Quảng Châu rồi ngụy tạo thành xuất xứ Hong Kong để bán giá cao, chúng ta phải thừa nhận: đây là tội phạm kinh tế có tổ chức, không còn là “buôn bán vặt”.
Cơ quan chức năng siết chặt, người tiêu dùng phải tự thoát khỏi vai “con mồi”
Điểm tích cực hiếm hoi trong bức tranh u ám này là lực lượng chức năng đã bắt đầu coi mỹ phẩm giả như một dạng tội phạm kinh tế nghiêm trọng. Công an các địa phương và lực lượng nghiệp vụ đã triệt phá đường dây buôn bán mỹ phẩm giả trên nền tảng số ở Quảng Trị, khởi tố vụ án “Sản xuất, buôn bán hàng giả là mỹ phẩm” tại Nha Trang và khởi tố, bắt tạm giam lãnh đạo một hệ thống thẩm mỹ viện về tội “Buôn lậu” liên quan đến việc ngụy tạo nguồn gốc mỹ phẩm. Tại An Giang, công an đang tiếp tục điều tra, làm rõ và xử lý theo quy định vụ “kem Thái” làm tại phường. Nhưng không thể trông chờ mọi thứ vào nhà nước. Khi thị trường mỹ phẩm hỗn loạn, người tiêu dùng cần thay đổi thói quen: ưu tiên mua tại điểm bán có hóa đơn, chứng từ rõ ràng; cảnh giác với sản phẩm giá rẻ bất thường hoặc quảng cáo “thần kỳ”; yêu cầu giấy tờ công bố sản phẩm khi sử dụng dịch vụ spa, thẩm mỹ. Nếu tiếp tục chọn niềm tin dựa trên giá rẻ và lời hứa đẹp nhanh, chúng ta chấp nhận biến mình thành “con mồi” lâu dài của mỹ phẩm giả mạo.
