Đau đầu không còn là triệu chứng “vô hại”
Đau đầu cấp cứu là những cơn đau đầu khởi phát đột ngột, dữ dội hoặc kéo dài bất thường kèm theo các dấu hiệu thần kinh, có thể là biểu hiện của xuất huyết não, vỡ túi phình động mạch hay u não và đòi hỏi phải được thăm khám, chẩn đoán hình ảnh cũng như can thiệp khẩn cấp để tránh tử vong hoặc tàn phế. Khi chúng ta coi mọi cơn đau đầu là “đau thông thường”, hệ quả không chỉ là uống nhầm vài viên thuốc giảm đau, mà có thể là bỏ lỡ cửa sổ vàng cứu sống não.
Câu chuyện bà Tím, 58 tuổi, đau đầu dữ dội ba ngày, nôn ói, mệt mỏi nhưng bị chẩn đoán thoái hóa cột sống cổ trước khi phát hiện vỡ túi phình động mạch não, là lời cảnh tỉnh rõ ràng về chẩn đoán sai bệnh thần kinh. Tương tự, ông B.T.T., 62 tuổi, với nói khó và yếu liệt nửa người được nghi đột quỵ, nhưng MRI lại cho thấy một khối u vùng trán trái gần 7 cm kèm phù não diện rộng. Hai ca bệnh này cho thấy: đau đầu và triệu chứng thần kinh không bao giờ nên bị xem nhẹ.
Vỡ túi phình động mạch não: Đau đầu “như búa bổ” nhưng dễ bị bỏ qua
Ở bà Tím, cơn đau đầu dữ dội kèm nôn ói, đau cổ vai gáy ban đầu bị quy về bệnh lý cơ xương khớp, trong khi bản chất là vỡ túi phình động mạch não gây xuất huyết dưới nhện. Đây chính là kiểu chẩn đoán sai bệnh thần kinh thường gặp: dựa vào kinh nghiệm chủ quan thay vì nghi ngờ bệnh lý nội sọ khi đau đầu khởi phát đột ngột, dữ dội. MRI cho thấy túi phình ở động mạch cảnh trong trái đoạn thông sau đã vỡ, máu lan vào khoang dưới nhện quanh não, bể quanh thân não và não thất hai bên.
Vỡ túi phình động mạch không chỉ gây đau đầu, buồn nôn, cứng cổ mà còn nhanh chóng dẫn tới phù não, hôn mê và tử vong nếu không can thiệp kịp thời. Đau kiểu “như búa bổ” không phải là cơn đau đầu thông thường để uống thuốc rồi chờ tự hết. Cần nhấn mạnh: “Người dân không nên chủ quan khi xuất hiện cơn đau đầu đột ngột, dữ dội hoặc kéo dài nhiều ngày, đặc biệt nếu kèm buồn nôn, nôn ói, cứng cổ hoặc mệt mỏi bất thường”. Đó là lời nhắc thẳng thắn rằng đau đầu cấp cứu phải được đi chụp não, không phải đi mua thêm thuốc giảm đau.
U não lớn giả đột quỵ: Khi dấu hiệu điển hình cũng có thể đánh lừa bác sĩ
Trường hợp ông B.T.T cho thấy một mặt khác của chẩn đoán sai bệnh thần kinh: u não triệu chứng giống hệt đột quỵ. Ông mệt mỏi, nói chậm, hay quên khoảng một tuần, gia đình tưởng do tuổi tác. Chỉ khi ông rơi vào trạng thái nửa tỉnh nửa mê, nói khó, yếu liệt gần như hoàn toàn nửa người phải, mọi người mới đưa đi cấp cứu. Với bộ dấu hiệu này, nghi đột quỵ là phản xạ dễ hiểu, nhưng MRI lại hé lộ nguyên nhân thực sự: khối u vùng trán trái 68 x 40 x 59 mm, đường kính lớn nhất gần 7 cm, đẩy lệch đường giữa não 10 mm và gây phù não lan rộng khoảng 9 cm.
Khi u nằm ở bán cầu não trái – vùng chi phối ngôn ngữ – bệnh nhân rất dễ bị nhầm với đột quỵ vì xuất hiện nói ngọng, yếu liệt nửa người. Nhưng khác với đột quỵ mạch máu, đây là quá trình khối u đè ép, làm phù não và có thể gây tử vong nếu chậm phẫu thuật. Ca mổ kéo dài 5 giờ với hệ thống định vị thần kinh, kính vi phẫu và dao cắt siêu âm giúp bóc gần trọn khối u mà vẫn bảo toàn chức năng thần kinh. Việc ông có thể ăn uống, trò chuyện, vận động lại chỉ một ngày sau mổ là bằng chứng sống cho giá trị của chẩn đoán hình ảnh chuẩn xác và quyết định phẫu thuật khẩn.
Phù não, xuất huyết dưới nhện và vai trò sống còn của chẩn đoán hình ảnh
Điểm chung trong hai ca bệnh là những biến chứng nội sọ cực kỳ nguy hiểm: xuất huyết dưới nhện và phù não. Ở bà Tím, máu từ vỡ túi phình tràn vào khoang dưới nhện, bể quanh thân não và não thất hai bên. Nếu không xử lý, lượng máu này tiếp tục làm tăng áp lực nội sọ, gây phù não, hôn mê và tử vong. Ở ông T., khối u ác tính gây phù não diện rộng tới 9 cm, chèn ép nặng mô não, và bác sĩ cảnh báo nếu để lâu, kèm động kinh, nôn ói gây khó thở, não có thể phù nặng dẫn tới tử vong.
Trong cả hai trường hợp, chẩn đoán hình ảnh, đặc biệt là MRI, là ranh giới giữa điều trị đúng và tiếp tục chẩn đoán sai bệnh thần kinh. MRI giúp xác định vỡ túi phình động mạch não và xuất huyết dưới nhện ở bà Tím, cũng như phát hiện khối u thần kinh đệm độ ác cao ở ông T.. Việc bác sĩ khai thác kỹ thời điểm khởi phát, tính chất cơn đau và các dấu hiệu kèm theo, rồi chủ động chỉ định chụp não thay vì dừng lại ở chẩn đoán thoái hóa cột sống hay đột quỵ, là điều quyết định sự sống. Trong thời đại này, bỏ qua chẩn đoán hình ảnh ở bệnh nhân có đau đầu cấp cứu là một sai lầm không thể biện minh.
Đừng bình thường hóa đau đầu: Lời kết dành cho cả bác sĩ và người bệnh
Nhìn lại, cả hai bệnh nhân đều may mắn: bà Tím được mở sọ kẹp túi phình kịp thời, hết đau đầu, không yếu liệt, xuất viện sau 5 ngày và một tháng tái khám sức khỏe ổn định; ông T. được mổ bóc u sớm, đi lại, nói chuyện mạch lạc sau hai tuần và tiếp tục được theo dõi, điều trị bổ túc bởi chuyên khoa ung bướu. Nhưng không phải ai cũng có cơ hội thứ hai nếu đau đầu cấp cứu bị xem nhẹ.
Bài học không chỉ dành cho bệnh nhân, mà còn cho hệ thống y tế. Với người dân, bất kỳ cơn đau đầu đột ngột, dữ dội hoặc kéo dài kèm nôn ói, cứng cổ, thay đổi ý thức, yếu liệt, nói khó đều phải được coi là cấp cứu, không tự mua thuốc, không chờ “qua đêm xem sao”. Với bác sĩ, việc khai thác bệnh sử chi tiết, nghi ngờ sớm bệnh lý mạch máu não, u não và sử dụng chẩn đoán hình ảnh không phải là xa xỉ mà là chuẩn mực tối thiểu. Đau đầu không còn là triệu chứng phụ. Trong nhiều trường hợp, đó là tín hiệu báo cháy cuối cùng của não bộ – hoặc chúng ta đáp lại kịp thời, hoặc chấp nhận để bệnh nhân trả giá bằng mạng sống.
