Ghép gan người hiến sống: Hai ca đại phẫu và bước tiến kỹ thuật

Ghép gan người hiến sống: từ khái niệm y học đến cuộc chạy đua sinh tử

Ghép gan người hiến sống là phẫu thuật ghép một phần gan khỏe mạnh từ người còn sống cho bệnh nhân suy gan nặng, dựa vào khả năng tái tạo đặc biệt của gan: cả phần gan còn lại ở người hiến và mảnh gan ghép ở người nhận đều có thể phát triển để đáp ứng nhu cầu cơ thể sau mổ. Chính kỹ thuật y học tiên tiến này đang thay đổi cơ hội sống của nhiều bệnh nhân, đặc biệt trong bối cảnh nguồn gan từ người cho chết não còn hạn chế. Trong ba ngày, một bệnh viện tại Hà Nội đã liên tiếp thực hiện hai ca ghép gan người hiến sống: người cha hiến gan cứu con sau ba lần hôn mê gan và ở một gia đình khác, người con hiến gan cứu bố suy gan cấp. Những ca phẫu thuật này không chỉ là thành tựu chuyên môn, mà còn là minh chứng mạnh mẽ cho sức nặng của tình thân khi đối mặt lằn ranh sinh tử.

Cha hiến gan cứu con: câu chuyện cảm xúc và bài kiểm tra năng lực phẫu thuật

Trường hợp cậu bé 14 tuổi Nguyễn Hải Quân cho thấy ghép gan người hiến sống có thể là lối thoát cuối cùng khi suy gan tiến triển nhanh và nguy hiểm. Em nhập viện trong tình trạng suy gan nghiêm trọng, đã trải qua ba lần hôn mê gan – biến chứng khi gan mất khả năng đào thải độc chất, gây ảnh hưởng lên não. Trong tình huống đe dọa tính mạng, chỉ định ghép gan cấp cứu từ người sống được đặt ra và phải triển khai khẩn trương. Người mẹ không đủ điều kiện hiến gan, nên người cha Nguyễn Văn Toàn trở thành người hiến. Quyết định "hiến gan cứu người" ở đây không mang màu sắc lãng mạn mà là lựa chọn đầy rủi ro, bởi một người hoàn toàn khỏe mạnh chấp nhận bước vào đại phẫu để đổi lấy cơ hội sống cho con. Khoảng 7 giờ sau phẫu thuật, Hải Quân được rút máy thở; tiếng gọi “Bố ơi! Bố ơi!” tại phòng hồi sức tích cực là câu trả lời xúc động cho lựa chọn ấy.

Con hiến gan cứu cha: chiều ngược của tình thân và gánh nặng chuyên môn kép

Ở gia đình thứ hai, lằn ranh sinh tử đi theo chiều ngược lại nhưng vẫn xoay quanh ghép gan người hiến sống. Ông Nguyễn Xuân Phong, 57 tuổi, bị suy gan cấp trên nền viêm gan B và được chỉ định ghép gan. Lần này, người bước lên bàn mổ hiến một phần gan là con trai ông – anh Nguyễn Xuân Hoàng, 26 tuổi. Hình ảnh người con trưởng thành hiến gan cứu cha đặt ra câu hỏi về trách nhiệm gia đình trước bệnh nặng: y học có thể mở ra lối thoát, nhưng quyết định dấn thân thuộc về người thân. Với phẫu thuật ghép gan từ người sống, ê-kíp không chỉ cứu người bệnh đang nguy kịch, mà phải bảo vệ đồng thời hai sự sống. Người hiến là người khỏe mạnh, tự nguyện chịu rủi ro phẫu thuật, nên chuẩn mực an toàn phải khắt khe hơn. Đây là dạng phẫu thuật ghép gan yêu cầu kỹ năng và kinh nghiệm cao, vì sai sót nhỏ có thể khiến cả người nhận lẫn người hiến chịu hậu quả nặng nề.

Kỹ thuật y học tiên tiến: bảo vệ người hiến và tối ưu mảnh gan ghép

Ý nghĩa của hai ca phẫu thuật ghép gan người hiến sống không chỉ nằm ở câu chuyện gia đình, mà còn ở mức độ phức tạp của chuyên môn. Ở ca người cha hiến gan cho con, đánh giá trước mổ cho thấy hệ thống động mạch gan có nhiều biến thể giải phẫu hiếm gặp; các nhánh cấp máu cho gan trái và gan phải xuất phát từ những nguồn khác nhau, liên quan động mạch vị trái và động mạch mạc treo tràng trên. Những khác biệt chỉ vài milimet buộc ê-kíp phải xây dựng chiến lược tỉ mỉ: vừa đảm bảo mảnh gan ghép có đủ nguồn cấp máu, vừa giữ an toàn cho phần gan còn lại của người hiến. Một câu nói đáng nhớ từ PGS.TS.BS Lê Văn Thành là: "Nguyên tắc quan trọng hàng đầu của phẫu thuật lấy gan từ người hiến sống là đảm bảo mức độ an toàn cao nhất cho người hiến". Để đạt được chuẩn đó, bệnh viện đã áp dụng kỹ thuật lấy gan bằng robot – công nghệ giúp phẫu thuật viên quan sát rõ cấu trúc giải phẫu dưới hình ảnh phóng đại, thao tác chính xác, giảm xâm lấn và hỗ trợ người hiến hồi phục nhanh hơn. Đây chính là biểu hiện cụ thể của "kỹ thuật y học tiên tiến" trong ghép gan từ người sống.

Phục hồi sau ghép gan người hiến sống và ý nghĩa vượt ra ngoài hai ca bệnh

Ở cả hai câu chuyện, phẫu thuật ghép gan chỉ là nửa chặng đường; nửa còn lại nằm ở hồi sức và theo dõi dài ngày. Sau mổ, ê-kíp hồi sức tích cực tiếp tục theo dõi sát chức năng mảnh gan ghép và các nguy cơ biến chứng. Việc Hải Quân được rút máy thở sau khoảng 7 giờ cho thấy gan ghép sớm hoạt động hiệu quả, tạo nền tảng cho quá trình phục hồi. Đáng chú ý, cả Hải Quân và ông Phong đều đã hồi phục và được ra viện, kết thúc hành trình mà ban đầu ít ai dám khẳng định kết quả. Từ góc độ xã hội, hai ca "hiến gan cứu người" trong ba ngày liên tiếp đặt ra kỳ vọng mới với phẫu thuật ghép gan người hiến sống tại Việt Nam. Khi kỹ thuật y học tiên tiến như phẫu thuật robot được dùng để bảo vệ người hiến, bài toán đạo đức trở nên bớt giằng co: gia đình có thể chọn trao đi một phần gan với niềm tin cao hơn rằng cả người bệnh lẫn người hiến đều có cơ hội trở về cuộc sống bình thường. Đó là lý do nên nhìn hai ca phẫu thuật này không chỉ như tin vui y khoa, mà như lời khẳng định rằng đầu tư vào công nghệ và đào tạo chuyên sâu có thể trực tiếp dịch chuyển ranh giới giữa sống và chết.