Hát cover YouTube không phải “vùng an toàn” cho ca sĩ
Hát cover trên YouTube là việc ca sĩ hoặc người sáng tạo nội dung thu âm, biểu diễn lại một ca khúc đã có tác giả và đăng bản ghi đó lên nền tảng, trong đó họ dùng giọng hát, bản phối hoặc bản ghi của mình nhưng vẫn khai thác trên nền một tác phẩm âm nhạc được bảo hộ quyền tác giả.
Vụ ca sĩ Phương Diễm Huyền bị khởi tố về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan là lời cảnh báo rõ ràng rằng hát cover YouTube không phải vùng xám pháp lý để muốn làm gì thì làm. Cơ quan điều tra xác định cô đã sử dụng kênh YouTube để sao chép, phân phối đến công chúng bản sao tác phẩm âm nhạc mà không được phép, nhằm mục đích thu lời bất chính. Điều đáng nói, nhiều ca sĩ phòng trà, ca sĩ trẻ, nghệ sĩ bolero, trữ tình duy trì kênh riêng bằng các bản thu, video biểu diễn hoặc ca khúc cover, nhưng lại xem nhẹ ranh giới vi phạm bản quyền âm nhạc.
Vì sao Phương Diễm Huyền bị khởi tố: Ranh giới từ đam mê sang vi phạm
Cơ quan Cảnh sát điều tra tại TPHCM đã khởi tố bị can và áp dụng lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú đối với ca sĩ Phương Diễm Huyền về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Nữ ca sĩ thừa nhận không có tác quyền các bài hát nhưng muốn được nhiều người biết đến nên vẫn hát nhạc trữ tình và đăng tải lên kênh YouTube có hàng trăm nghìn lượt theo dõi.
Theo cơ quan điều tra, cô đã sử dụng, đăng tải nhiều tác phẩm âm nhạc của các tác giả, có video đạt hàng triệu lượt xem, mà không xin phép, không trả tiền bản quyền trong thời gian dài. Hành vi này bị xác định gây thiệt hại hàng trăm triệu đồng cho các tác giả và giúp cô thu lợi bất chính hàng trăm triệu đồng từ nền tảng mạng xã hội. Nói cách khác, đây không còn là câu chuyện “hát vì đam mê” mà là khai thác thương mại tác phẩm người khác, dẫn đến khởi tố xâm phạm bản quyền và biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú.
Những ngộ nhận nguy hiểm về quyền tác giả ca sĩ khi hát cover
Nhiều ca sĩ tin rằng tự hát, tự thu, không dùng bản ghi gốc thì không vi phạm bản quyền âm nhạc. Đây là ngộ nhận nguy hiểm. Quyền truyền đạt tác phẩm qua mạng thông tin điện tử là một quyền tài sản của chủ sở hữu quyền tác giả. Khi bạn đưa bản cover một ca khúc lên YouTube, bạn có thể đang khai thác quyền này của tác giả, dù bản thu là của chính bạn.
Luật sư chỉ ra thêm hàng loạt hiểu sai phổ biến: ghi đầy đủ tên tác giả, tên ca khúc; chỉ dùng vài chục giây; không bật kiếm tiền; ghi “credit”; hay việc YouTube không gỡ video… không đồng nghĩa với hợp pháp. Thậm chí, việc mua bài hát trên các nền tảng nghe nhạc cũng không phải là mua quyền khai thác để tự do đăng tải hay thương mại hóa bản cover. Hợp đồng sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan phải bằng văn bản, xác định phạm vi chuyển giao, giá và phương thức thanh toán, nếu không, ca sĩ vẫn đối mặt rủi ro khởi tố xâm phạm bản quyền.
Khi nào hát cover YouTube trở thành vi phạm bản quyền hình sự?
Không phải mọi hành vi vi phạm bản quyền âm nhạc đều bị xử lý hình sự, nhưng một khi đã đủ điều kiện, cái giá phải trả rất lớn. Pháp luật hiện hành quy định ba nhóm trách nhiệm với hành vi xâm phạm quyền tác giả: dân sự, hành chính và hình sự. Về hành chính, hành vi truyền đạt tác phẩm trái phép trên mạng có thể bị phạt tiền, buộc gỡ bỏ nội dung và hoàn trả số lợi bất hợp pháp.
Đối với trách nhiệm hình sự, luật đặt ra các ngưỡng về thiệt hại và thu lợi bất chính để xem xét. Trường hợp thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng hoặc gây thiệt hại từ 500 triệu đồng có thể bị áp dụng khung hình phạt nặng hơn, với mức phạt tù cao nhất 3 năm. Vụ Phương Diễm Huyền cho thấy, khi hành vi bị xác định gây thiệt hại hàng trăm triệu đồng cho tác giả và giúp người thực hiện thu lợi bất chính tương ứng, câu chuyện hát cover YouTube không còn là tranh chấp dân sự mà trở thành nguy cơ khởi tố xâm phạm bản quyền.
Ca sĩ cần làm gì trước khi đăng bản cover để không vướng pháp lý?
Nếu bạn là ca sĩ hay người sáng tạo nội dung, bài học rõ ràng là: đừng nhấn nút “Đăng” khi chưa hiểu quyền tác giả ca sĩ đang chạm vào. Luật sư khuyến nghị nghệ sĩ cần kiểm tra quyền trước khi đăng tác phẩm lên nền tảng số, xác định chủ sở hữu đối với tác phẩm, bản phối, bản ghi, xin phép đúng phạm vi khai thác và lưu giữ hợp đồng, chứng từ thanh toán tiền bản quyền.
Với ca sĩ, nhà sáng tạo nội dung đăng bản cover lên YouTube để kiếm tiền, bước đầu tiên là xác định đúng chủ thể đang nắm quyền đối với ca khúc và xin phép trước khi khai thác. Bạn phải làm rõ: ca khúc còn thời hạn bảo hộ hay không; được phép cover, sao chép, truyền đạt trên mạng tới mức nào; phạm vi lãnh thổ, thời hạn, hình thức khai thác; và nếu sử dụng beat, bản ghi của người khác thì phải xử lý thêm quyền liên quan. Nói ngắn gọn: yêu nghề thôi chưa đủ, muốn an toàn thì phải tôn trọng pháp luật về bản quyền.
