Ung thư phổi đã được nhắc đến, nhưng nguy cơ tim mạch vẫn mờ nhạt
Tác hại thuốc lá là những tổn thương và nguy cơ bệnh tật do hút thuốc hoặc hít khói thuốc thụ động gây ra, trong đó có bệnh tim mạch, đột quỵ và ung thư phổi. Điều đáng lo không chỉ là mức độ nguy hiểm, mà còn là cách công chúng vẫn thường thu hẹp câu chuyện vào lá phổi. Một nghiên cứu quốc tế đăng trên tạp chí BMJ Open cho thấy nhận thức về hậu quả sức khỏe của việc hút thuốc hầu như không thay đổi trong 20 năm, dù đã có cảnh báo trên bao bì và nhiều chiến dịch truyền thông. Các nhà nghiên cứu phân tích dữ liệu của hơn 240.000 người trưởng thành hút thuốc tại 46 quốc gia, thu thập trong giai đoạn 2002–2022. Hơn 90% người được hỏi biết thuốc lá có thể gây ung thư phổi, nhưng chỉ khoảng 80% nhận ra nguy cơ mắc bệnh tim. Khoảng cách ấy cho thấy truyền thông phòng chống thuốc lá chưa làm nổi bật đầy đủ những hậu quả ngoài ung thư.
Thuốc lá tim mạch không phải nguy cơ thứ yếu
Hút thuốc làm tăng nguy cơ bệnh tim, đau tim và đột quỵ; khói thuốc thụ động cũng có thể gây hại cho người sống quanh người hút. Vì vậy, thuốc lá tim mạch cần được nói đến rõ ràng ngang với ung thư phổi, thay vì chỉ xuất hiện như một cảnh báo phụ. Bệnh tim mạch là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong sớm do bệnh không lây nhiễm trên toàn cầu, trong khi hút thuốc là yếu tố nguy cơ có thể phòng tránh. Tác hại thuốc lá còn lan sang người không hút: mỗi năm, thuốc lá gây hơn 7 triệu ca tử vong trên thế giới, trong đó hơn 1,6 triệu người tử vong do tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Bởi thế, thông điệp phòng ngừa không nên dừng ở việc khuyên người hút bảo vệ bản thân. Giữ nhà ở và không gian sinh hoạt không khói thuốc là một phần thiết thực của việc bảo vệ cả gia đình.
Người cao tuổi cần được đưa vào trọng tâm truyền thông
Người cao tuổi là nhóm không thể bị bỏ sót trong các chương trình phòng chống thuốc lá. Lão hóa và bệnh mạn tính khiến cơ thể dễ tổn thương hơn trước những nguy cơ từ thuốc lá; nếu đã mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp hoặc bệnh phổi mạn tính mà vẫn hút, tình trạng có thể nặng thêm và việc điều trị bị ảnh hưởng. Ông Đinh Văn Lại, 70 tuổi, ở xã Minh Hòa đã hút thuốc từ thời trẻ và gặp các vấn đề sức khỏe như huyết áp tăng, ho nhiều hơn; bác sĩ yêu cầu theo dõi chức năng tim, phổi. Câu chuyện ấy nhắc rằng biết thuốc lá có hại chưa chắc đã đủ để bỏ một thói quen lâu năm. Thông tin cần đến với người cao tuổi qua tư vấn sức khỏe, sinh hoạt cộng đồng và sự đồng hành của gia đình, thay vì chỉ dựa vào cảnh báo chung trên bao bì. Hút thuốc thụ động cũng đe dọa người thân, nhất là người già và trẻ nhỏ.
Phòng ngừa phải đi cùng hỗ trợ cai thuốc
Một chiến dịch chỉ nhấn mạnh nguy cơ ung thư phổi sẽ để lại khoảng trống về tim mạch, đột quỵ và khói thuốc thụ động. Truyền thông nên nêu rõ những nguy cơ này bằng ngôn ngữ dễ hiểu, đồng thời chỉ dẫn người hút tìm hỗ trợ để cai thuốc. Lời kêu gọi bỏ thuốc cần đi kèm sự động viên bền bỉ từ gia đình, cộng đồng và các tổ chức tại cơ sở. Cai thuốc có lợi ở mọi độ tuổi, kể cả với người đã hút trong nhiều năm; sau khi ngừng hút, chức năng hô hấp và tuần hoàn có thể cải thiện dần, còn nguy cơ bệnh liên quan đến thuốc lá giảm theo thời gian. Không phải tổn thương nào cũng phục hồi hoàn toàn, nên chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới hành động là lựa chọn sai lầm. Phòng chống thuốc lá hiệu quả phải kết hợp ngăn ngừa phơi nhiễm, nâng cao nhận thức và hỗ trợ người hút bỏ thuốc. Đó là cách nhìn đầy đủ hơn về hiểm họa thuốc lá: bảo vệ tim, phổi, não bộ và cả những người không hút.
