Cháy nổ pin xe điện: Vấn đề không phải ở xe mà ở thói quen sử dụng
Cháy nổ pin xe điện là hiện tượng pin, đặc biệt là pin lithium-ion, bị quá nhiệt, chập điện hoặc hư hỏng dẫn đến bốc cháy dữ dội, tỏa nhiệt lớn, phát sinh khói, khí độc và có thể lan nhanh sang các phương tiện, vật liệu xung quanh, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản nếu không được phát hiện, kiểm soát kịp thời.
Điều đáng nói là đa số người dùng vẫn tin rằng xe điện tự nó nguy hiểm, trong khi căn nguyên lại nằm ở thói quen sử dụng cẩu thả: sạc pin xe điện không an toàn, tự ý độ chế pin nguy hiểm, câu mắc điện tùy tiện, bỏ xe sạc qua đêm không ai trông. Pin lithium-ion trên xe điện khi gặp sự cố có thể cháy nổ dữ dội, phát sinh nhiệt lớn và nhiều khí độc. Thế nên, câu hỏi đúng không phải là “xe điện có an toàn không?”, mà là “chủ xe đã dùng nó đủ an toàn chưa?”. Nếu không thay đổi tư duy này, mọi khuyến cáo kỹ thuật sẽ mãi chỉ nằm trên giấy.
Sạc sai cách và độ chế pin: Hai con đường ngắn nhất dẫn tới cháy nổ
Tại tọa đàm “Xe máy điện - Từ chính sách, công nghệ đến an toàn, hiệu quả sử dụng” diễn ra ngày 25/9 tại Đại học Bách khoa Hà Nội, các chuyên gia đã nói thẳng: phần lớn nguy cơ cháy nổ không đến từ xe điện chính hãng mà từ việc sạc pin sai cách và tự ý độ chế pin, hệ thống điện. Thực tế sử dụng cho thấy, một số nguy cơ cháy nổ đáng lưu ý xuất phát từ việc nâng dung lượng pin, sử dụng thiết bị sạc không đúng quy chuẩn hoặc sạc tại nơi có nguồn điện không bảo đảm.
Khi người dùng can thiệp vào hệ thống điện, pin và bộ điều khiển không đúng kỹ thuật, nguy cơ quá tải, chập điện, quá nhiệt và cháy nổ tăng vọt. Độ chế pin nguy hiểm ở chỗ nó phá vỡ toàn bộ tính toán an toàn của nhà sản xuất: dây dẫn không đủ chịu tải, bộ điều khiển không tương thích, bộ sạc bị ép hoạt động quá mức. Phó giáo sư, Tiến sỹ Đàm Hoàng Phúc nhấn mạnh rằng khi người sử dụng tự ý thay đổi kết cấu, thiết kế của phương tiện, các đặc tính an toàn ban đầu có thể bị ảnh hưởng. Nếu tiếp tục coi việc độ chế là “vô hại” và chỉ nhằm tăng tốc, người dùng đang chấp nhận biến mình thành nạn nhân tiềm tàng.
Nhận diện xe điện an toàn và xe bị độ chế: chủ nhà trọ, phụ huynh phải chủ động
Nếu chỉ nhìn bề ngoài, rất khó phân biệt một chiếc xe điện an toàn với một chiếc đã bị tự ý cải tạo, độ chế. Nhưng chính sự nhầm lẫn này đang khiến nhiều chủ nhà trọ cấm sinh viên dùng xe điện một cách vô lý, thay vì tập trung vào đúng nhóm rủi ro. Các mẫu xe do doanh nghiệp sản xuất đều được kiểm định an toàn; người sử dụng cần lựa chọn sản phẩm phù hợp nhu cầu và không tự ý cải tạo, thay đổi kết cấu phương tiện. Vấn đề nằm ở những xe được gắn thêm pin, độ công suất, đấu nối dây nhợ lộn xộn, sử dụng bộ sạc không rõ nguồn gốc – đó mới là những “quả bom di động”.
Trong lứa tuổi học sinh, Công an xã Hòa Xuân đã ghi nhận tình trạng tự ý mua linh kiện để thay đổi kết cấu pin hoặc tăng công suất xe đạp điện, xe máy điện, làm tăng nguy cơ quá tải, chập điện, quá nhiệt và cháy nổ. Trước nguy cơ này, phụ huynh được khuyến cáo phải thường xuyên kiểm tra phương tiện của con, không cho phép tự ý thay đổi kết cấu hệ thống điện, lắp thêm pin hoặc tăng công suất phương tiện. Chủ nhà trọ, cơ sở giáo dục và gia đình cần hiểu rõ sự khác biệt giữa xe điện đạt yêu cầu an toàn và xe bị độ chế, để tạo điều kiện cho phương tiện an toàn, đồng thời kiên quyết loại bỏ những xe bị can thiệp nguy hiểm.
Sạc pin xe điện an toàn: những nguyên tắc không được phép thỏa hiệp
Nếu phải chọn một biện pháp phòng chống cháy xe điện quan trọng nhất, đó là học lại cách sạc pin cho đúng. Lực lượng Công an đã cảnh báo rõ: chỉ sạc tại các vị trí được bố trí an toàn, không sạc xe qua đêm hoặc khi không có người theo dõi, không dùng pin, bộ sạc không rõ nguồn gốc, và phải ngắt điện ngay sau khi pin đầy. Người sử dụng cần lựa chọn pin, ắc quy, bộ sạc phù hợp với phương tiện và tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất; không sạc tại lối thoát nạn, gần vật liệu dễ cháy hoặc trong điều kiện không bảo đảm an toàn.
Từ góc độ doanh nghiệp sản xuất, ông Trương Bằng Thành, Giám đốc Kinh doanh Yadea Việt Nam, cho biết nhiều bộ sạc hiện đã được trang bị công nghệ tự ngắt khi pin đầy, nhưng an toàn khi sạc vẫn phụ thuộc mạnh vào ổ cắm, hệ thống điện và việc người dùng có theo dõi quá trình sạc hay không. Do đó, khuyến cáo là phải sạc trong thời gian có thể theo dõi, tránh để xe sạc lâu mà không kiểm soát. Tại các điểm, trạm sạc, đơn vị quản lý phải bố trí khu vực sạc riêng biệt, thông thoáng, tránh gần vật liệu dễ cháy, không đặt tại lối thoát nạn, lắp đặt hệ thống điện đúng tiêu chuẩn, có aptomat chống quá tải, chống rò điện, kiểm tra dây dẫn, ổ cắm thường xuyên và công khai nội quy PCCC.
Dấu hiệu pin sắp phát nổ và cách kiểm soát sau sử dụng để kéo dài tuổi thọ
Không phải vụ cháy nào cũng xảy ra bất ngờ; pin thường gửi rất nhiều tín hiệu cảnh báo trước khi phát nổ. Lực lượng Công an đã nêu rõ: khi phát hiện pin nóng bất thường, có mùi khét hoặc phồng pin phải ngưng sử dụng ngay. Pin lithium-ion khi xảy ra sự cố có thể cháy nhanh, tỏa nhiệt lớn và phát sinh khói, khí độc, nên việc phớt lờ những biểu hiện nhỏ là hành vi coi thường tính mạng của chính mình. Với xe không chạy lâu ngày, chủ xe cần tháo hoàn toàn pin ra khỏi xe và bảo quản nơi an toàn để tránh hư hỏng âm thầm có thể dẫn tới cháy nổ.
Kiểm soát pin sau sử dụng không chỉ giúp phòng chống cháy xe điện mà còn kéo dài tuổi thọ pin. Đối với xe từng đi qua khu vực ngập nước hoặc bị ngập khi đỗ, đại diện doanh nghiệp bảo hiểm khuyến cáo chủ xe phải đưa phương tiện đến trạm dịch vụ của nhà sản xuất hoặc cơ sở uy tín để kiểm tra pin, các đầu nối và hệ thống điện, vì nước xâm nhập có thể gây chập điện, làm phát sinh nguy cơ cháy. Người dùng cần hiểu rằng an toàn tại các điểm, trạm sạc xe điện không chỉ là trách nhiệm của đơn vị quản lý mà còn phụ thuộc vào ý thức của mỗi người dân. Khi cơ quan quản lý, doanh nghiệp, bảo hiểm, chủ nhà trọ, cơ sở giáo dục và người sử dụng cùng hành động, quá trình chuyển sang xe máy điện mới có thể diễn ra an toàn và hiệu quả.
