Tuyến cáp ngầm mới: hạ tầng internet hay công cụ quyền lực số?
Tuyến cáp ngầm Đông Nam Á do Cơ quan Thương mại và Phát triển Mỹ (USTDA) tài trợ nghiên cứu khả thi là một hệ thống cáp quang dưới biển dài hơn 18.500 km, kết nối Thái Lan với Mỹ và tối đa 5 quốc gia Đông Nam Á, vừa nhằm tăng cường kết nối internet khu vực, vừa phản ánh toan tính địa chính trị và tham vọng kiểm soát hạ tầng số giữa các cường quốc. Đây không chỉ là một dự án kỹ thuật thuần túy, mà là một mắt xích trong cuộc cạnh tranh hạ tầng, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo đang định hình trật tự công nghệ mới. Nếu nhìn đúng, tuyến cáp này cho thấy Mỹ coi hạ tầng viễn thông Thái Lan và khu vực như một "mặt trận mềm" để cân bằng ảnh hưởng với Trung Quốc, thay vì để cuộc chơi chỉ diễn ra trên bàn ngoại giao hay quân sự.
Tiêu chuẩn Mỹ và lựa chọn tránh Biển Đông: thông điệp an ninh dữ liệu quốc tế
Điểm gây chú ý nhất của dự án không phải là chiều dài tuyến cáp, mà là cách nó được định hình: đi theo tiêu chuẩn kỹ thuật Mỹ và cố ý tránh Biển Đông. Theo thông tin từ USTDA, hệ thống cáp ngầm Thái Lan – Mỹ (THUS) sẽ được thiết kế để kết nối Thái Lan với Mỹ qua Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Việt Nam, đồng thời tránh các tuyến vốn bị đánh giá là tiềm ẩn rủi ro an ninh. Việc tuân thủ chuẩn công nghệ Mỹ giúp Washington gia tăng kiểm soát an ninh dữ liệu quốc tế, từ lớp vật lý của cáp quang cho tới khả năng bảo vệ dữ liệu nhạy cảm. Như Phó Giám đốc USTDA Thomas R. Hardy khẳng định, mục tiêu là "bảo vệ dữ liệu nhạy cảm khỏi nguy cơ bị khai thác trái phép" – một câu nói cho thấy yếu tố an ninh quan trọng không kém, thậm chí vượt trên, mục tiêu kinh tế.
Lợi ích kết nối internet khu vực: Thái Lan, Việt Nam và các trung tâm dữ liệu mới
Ở góc độ hạ tầng, tuyến cáp ngầm mới là bước nâng cấp cần thiết cho kết nối internet khu vực. Hiện Thái Lan chỉ có một tuyến cáp duy nhất nối trực tiếp với Mỹ là Asia-America Gateway (AAG), vốn đã cũ và hay gặp sự cố, khiến nhiều nước Đông Nam Á khó chuyển hướng lưu lượng khi có trục trặc. THUS được thiết kế như thế hệ kế tiếp thay thế, tăng khả năng chống chịu và đa dạng hóa mạng quốc tế. Chủ tịch National Telecom Public của Thái Lan nhấn mạnh hệ thống mới sẽ hỗ trợ mạnh cho trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và AI tại nước này, đồng thời mở rộng kết nối với chi phí phải chăng. Với việc tuyến cáp có khả năng đi qua Việt Nam, Indonesia, Malaysia, Philippines và Singapore, các nền kinh tế này sẽ có cơ hội nâng cấp hạ tầng viễn thông, giảm phụ thuộc vào các tuyến cáp hiện hữu vốn đã quá tải hoặc dễ tổn thương.
Cuộc đua hạ tầng Mỹ – Trung: Đông Nam Á đứng giữa hai hệ sinh thái số
Dự án này không thể tách khỏi bức tranh rộng hơn của cuộc cạnh tranh hạ tầng số Mỹ – Trung. Washington đang tăng tốc đầu tư hạ tầng cáp ngầm dưới biển để bảo đảm các luồng dữ liệu phục vụ internet và bùng nổ AI đi qua các hệ thống mà họ tin tưởng. Trong khi đó, Bắc Kinh xây dựng một hệ sinh thái công nghệ, AI và dữ liệu song song. Một số quốc gia Đông Nam Á đã tham gia liên minh AI do Mỹ dẫn dắt, số khác lại chọn liên minh do Trung Quốc dẫn dắt, khiến khu vực đối mặt nguy cơ bị phân tầng theo hai chuẩn công nghệ. Theo nhận định của chuyên gia tại Đại học Công nghệ Nanyang, các nước Đông Nam Á buộc phải đánh giá lại khái niệm "trung lập" trong bối cảnh mới, tránh rơi vào thế quá phụ thuộc vào bất kỳ cường quốc nào, kể cả về bảo mật dữ liệu lẫn khả năng duy trì kết nối khi xảy ra khủng hoảng.
Cơ hội và rủi ro cho Đông Nam Á: hưởng lợi hạ tầng, giữ quyền tự chủ
Việc Mỹ tài trợ nghiên cứu tuyến cáp ngầm dài hơn 18.500 km nối Thái Lan, Mỹ và 5 nước Đông Nam Á là tin tốt cho kết nối internet khu vực, nhưng không miễn phí về mặt chiến lược. Các nước hưởng lợi từ dung lượng lớn hơn, khả năng phục hồi cao hơn và cơ hội phát triển ngành trung tâm dữ liệu, dịch vụ số, song cũng phải đối diện câu hỏi: mức độ phụ thuộc vào chuẩn hạ tầng Mỹ đến đâu là chấp nhận được. Một tuyến cáp tránh Biển Đông có thể giảm rủi ro bảo trì và pháp lý, nhưng đồng thời củng cố ảnh hưởng của Washington đối với luồng dữ liệu quốc tế đi qua khu vực. Bài toán của Đông Nam Á không phải chọn bên một cách máy móc, mà là xây dựng cấu trúc hạ tầng đa dạng, có tính cạnh tranh, để vừa tận dụng đầu tư hạ tầng Mỹ, vừa giữ được quyền tự chủ chiến lược trong không gian số đang phân mảnh.
