Cuộc chiến chi phí: Phản ứng muộn nhưng bắt buộc
Cuộc chiến chi phí giữa các hãng xe truyền thống như Honda và Volkswagen với làn sóng xe điện Trung Quốc là nỗ lực tái cấu trúc toàn diện bộ máy sản xuất, chuỗi cung ứng và lực lượng lao động, nhằm bảo vệ biên lợi nhuận trong bối cảnh đối thủ sở hữu công nghệ pin, phần mềm tiên tiến và giá bán cạnh tranh mạnh, khiến thị phần toàn cầu dịch chuyển nhanh về phía các thương hiệu mới nổi từ Trung Quốc. Đây không còn là chuyện tinh chỉnh vài phần trăm chi phí, mà là những quyết định “phẫu thuật” quy mô lớn, chấp nhận hy sinh sự an toàn quen thuộc của mô hình cũ. Nếu phải tóm lại trong một nhận định, thì chiến lược cắt giảm chi phí của các hãng xe lâu đời là phản ứng muộn nhưng bắt buộc trước làn sóng xe điện Trung Quốc. Trong bối cảnh các đối thủ Trung Quốc chiếm lĩnh thị phần nhờ công nghệ pin, phần mềm tiên tiến cùng mức giá thấp trong ngành, Honda buộc phải tái cấu trúc toàn bộ chi phí vận hành và chuỗi cung ứng. Đồng thời, thách thức đối với Volkswagen ngày càng gia tăng khi xe điện Trung Quốc đẩy mạnh thâm nhập thị trường châu Âu. Điểm đáng nói là cuộc cạnh tranh ôtô điện hiện không chỉ xoay quanh công nghệ, mà còn là cuộc đấu về tốc độ thích ứng. Volkswagen bị đánh giá là phản ứng chậm trước xu hướng chuyển dịch sang xe điện, trong khi các nhà sản xuất Trung Quốc nhanh chóng vươn lên nhờ lợi thế chi phí và đổi mới sản phẩm. Đặt trong bức tranh đó, các biện pháp thắt lưng buộc bụng của Honda và Volkswagen vừa thể hiện quyết tâm sống còn, vừa phơi bày những yếu điểm chiến lược tích tụ nhiều năm.
Honda cắt giảm chi phí: Tái thiết chuỗi cung ứng để đua với xe điện Trung Quốc
Điểm nổi bật trong chiến lược nhà sản xuất Nhật là “đánh” thẳng vào cấu trúc chi phí thay vì tiếp tục dồn tiền vào mảng xe điện đang thua lỗ. Honda hiện đối mặt áp lực tài chính gay gắt khi khoản lỗ liên quan đến mảng xe điện có thể lên tới hơn 12 tỉ USD, và tập đoàn đã báo cáo khoản lỗ hàng năm đầu tiên kể từ khi niêm yết trên sàn chứng khoán. Việc chuyển trọng tâm sang dải sản phẩm xe hybrid là tín hiệu cho thấy hãng tạm thời rút khỏi cuộc đua trực diện với xe điện Trung Quốc trên mặt trận giá rẻ. Ở phía chi phí, Honda kích hoạt kế hoạch tái cấu trúc toàn bộ chi phí vận hành và chuỗi cung ứng, đồng thời đẩy mạnh liên kết với các đối tác nội địa để tối ưu hóa chi phí phát triển công nghệ. Theo tài liệu bị rò rỉ, công ty đặt mục tiêu tiết kiệm đáng kể đến năm 2030, coi đây là điều kiện tiên quyết để cạnh tranh các mẫu xe điện Trung Quốc đang khẳng định vị thế hàng đầu về công nghệ pin và giá bán cạnh tranh. Honda yêu cầu các nhà cung cấp cấp một rà soát quy trình thu mua, tăng sử dụng linh kiện chuẩn hóa từ tầng dưới, và mở rộng thu mua phụ tùng sản xuất tại Trung Quốc. Cùng lúc, hãng hợp tác với Nissan để phát triển ECU tiêu chuẩn hóa, xây nền tảng phần mềm chung. Nhìn từ góc độ chiến lược, đây là cách Honda “mượn” sức của chuỗi cung ứng Trung Quốc và liên minh nội địa để san bằng khoảng cách chi phí với các hãng xe điện Trung Quốc, thay vì cố gắng tự gánh toàn bộ chi phí R&D và sản xuất.
| Khía cạnh | Cách làm của Honda | Tác động kỳ vọng |
|---|---|---|
| Chuỗi cung ứng | Chuẩn hóa linh kiện, mua nhiều hơn từ nhà cung cấp cấp hai, ba và tại Trung Quốc | Giảm chi phí linh kiện, tăng sức cạnh tranh giá |
| Sản phẩm | Dịch chuyển trọng tâm sang xe hybrid thay vì xe điện thuần | Giảm áp lực thua lỗ từ mảng EV, giữ thị phần chuyển đổi |
| Công nghệ | Hợp tác phát triển ECU tiêu chuẩn với đối tác nội địa | Chia sẻ chi phí R&D, rút ngắn thời gian phát triển |
Volkswagen sa thải 50.000 người: Tinh gọn bộ máy cồng kềnh để cứu lợi nhuận
Trong khi Honda “siết” chuỗi cung ứng, Volkswagen chọn cách mạnh tay với bộ máy nhân sự cồng kềnh. Hội đồng Giám sát Volkswagen đã thông qua kế hoạch cắt giảm 50.000 nhân viên trên toàn cầu, tương đương gần 8% tổng lực lượng lao động khoảng 630.000 người. Quỹ lương khổng lồ với mức lương và phúc lợi thuộc hàng cao nhất ngành ôtô đang ăn mòn hiệu quả kinh doanh, khiến biên lợi nhuận hoạt động rơi tự do từ 7,9% xuống chỉ còn 3,8% trong 6 tháng đầu năm. Nguyên nhân sâu xa không chỉ là áp lực ngay lập tức từ xe điện Trung Quốc, mà là cấu trúc sở hữu và chiến lược sản xuất tích hợp theo chiều dọc được tích lũy trong nhiều năm. Thay vì phụ thuộc vào nhà cung ứng bên ngoài, tập đoàn tự sản xuất nhiều linh kiện, phát triển phần mềm, đồng thời thâu tóm hàng loạt thương hiệu như Skoda, Porsche, SEAT hay Bugatti, khiến nhu cầu nhân lực và chi phí lao động tăng vọt. Theo phân tích, chi phí vận hành các nhà máy tại Đức có thể cao gấp đôi một số đối thủ. Trong bối cảnh cạnh tranh ôtô điện ngày càng gay gắt, đặc biệt từ các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc “quá nhanh, quá nguy hiểm”, bộ máy cồng kềnh trở thành gánh nặng lớn cho khả năng cạnh tranh của Volkswagen. Quyết định cắt giảm 50.000 việc làm được xem là bước tiến gần hơn đến mục tiêu tinh gọn tổng cộng 100.000 nhân sự. Nhưng đây mới chỉ là giải pháp ngắn hạn, chủ yếu để bảo vệ lợi nhuận, chưa chạm vào câu hỏi lớn: Volkswagen sẽ cạnh tranh thế nào về sản phẩm xe điện ở thế hệ tiếp theo?
Các tập đoàn ôtô châu Âu đang rung chuyển trước xe điện Trung Quốc
Câu chuyện của Volkswagen không phải hiện tượng đơn lẻ, mà là tấm gương phản chiếu trạng thái chung của nhiều tập đoàn ôtô châu Âu. Xe điện Trung Quốc, dẫn đầu bởi các tên tuổi như BYD, đang chiếm thị phần đáng kể ở các thị trường Đông Nam Á, Mỹ Latinh và châu Âu nhờ dải sản phẩm năng lượng mới phong phú và công nghệ pin tiên tiến, trong khi giá bán rất cạnh tranh. Thách thức đối với Volkswagen càng gia tăng khi xe điện Trung Quốc đẩy mạnh thâm nhập thị trường châu Âu, đánh trực diện vào thành trì truyền thống của hãng. Các chuyên gia cho rằng Volkswagen đã phản ứng chậm trước xu hướng xe điện, khiến hãng đánh mất dần lợi thế tại Trung Quốc – thị trường từng đóng góp khoảng một phần ba doanh số toàn cầu – đồng thời suy giảm sức cạnh tranh ngay trên sân nhà châu Âu. Mercedes-Benz lên kế hoạch cắt giảm hàng nghìn việc làm, còn các nhà cung cấp như Bosch công bố những khoản tiết kiệm chi phí lớn. Nói cách khác, cuộc cạnh tranh ôtô điện với xe điện Trung Quốc đang buộc toàn bộ hệ sinh thái ôtô châu Âu phải “tự phẫu thuật” chính mình. Theo khuyến nghị, để tồn tại, Volkswagen cần tăng đầu tư vào tự động hóa và nâng cấp công nghệ sản xuất xe điện, thu hẹp khoảng cách với những đối thủ có bộ máy tinh gọn như BYD. Nhưng nếu chỉ tập trung vào cắt giảm nhân sự mà không tái thiết tư duy sản phẩm và phần mềm, nguy cơ bị gạt khỏi nhóm dẫn đầu là rất rõ.
Chiến lược nào sẽ thành công: Cắt giảm chi phí hay tái sáng tạo sản phẩm?
Nhìn tổng thể, có thể thấy Honda và Volkswagen đang chọn cùng một điểm xuất phát – cắt giảm chi phí mạnh – nhưng đi theo hai lối khác nhau. Honda cắt từ gốc chuỗi cung ứng, chuẩn hóa linh kiện, tăng hợp tác để chia sẻ chi phí R&D và tạm thời dựa vào xe hybrid; trong khi Volkswagen cắt từ nóc, thu hẹp lực lượng lao động khổng lồ và tìm đường giảm quỹ lương. Cả hai đều là phản ứng trực tiếp trước áp lực từ xe điện Trung Quốc giá cạnh tranh. Tuy nhiên, cắt giảm chi phí chỉ là điều kiện cần, không phải điều kiện đủ. Nếu không đi kèm chiến lược sản phẩm rõ ràng cho ôtô điện – từ nền tảng pin đến phần mềm điều khiển xe (SDV) – các hãng xe truyền thống sẽ tiếp tục bị động trước nhịp đổi mới thần tốc của đối thủ Trung Quốc. Lợi thế thực sự trong cạnh tranh ôtô điện nằm ở khả năng kết hợp chi phí thấp với trải nghiệm công nghệ cao, thay vì chỉ “mài” chi phí đến mức thấp nhất. Kết luận lại, chiến lược cắt giảm chi phí quy mô lớn có thể mua thêm thời gian cho Honda, Volkswagen và cả ngành ôtô châu Âu, nhưng thời gian đó phải được dùng để tái sáng tạo sản phẩm và mô hình vận hành. Nếu chỉ dừng ở sa thải và ép giá nhà cung cấp, chiến thắng cuối cùng sẽ thuộc về những hãng xe điện Trung Quốc đang vừa rẻ, vừa nhanh, lại linh hoạt hơn.
