Khi cộng đồng trở thành tuyến đầu cứu nạn nhân ngưng tim
Sơ cấp cứu tim là tập hợp các kỹ năng, bao gồm hồi sức tim phổi và sử dụng máy khử rung tim, được thực hiện ngay lập tức khi một người bị ngưng tim để duy trì tuần hoàn máu và tạo cơ hội sống trước khi lực lượng cấp cứu chuyên nghiệp tiếp cận. Ngày 24.8, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 Khánh Hòa cho biết cơ quan chức năng đang triển khai lắp đặt máy khử rung tim tự động (AED) tại những điểm đông người như bãi biển, nhà ga, siêu thị, sân bay, trường học, quảng trường. Đây không chỉ là dự án thiết bị y tế, mà là tuyên bố rằng sự sống của người ngưng tim phụ thuộc rất lớn vào những người đứng xung quanh họ. Nếu cộng đồng không được đào tạo cứu người, mọi máy móc hiện đại đều có nguy cơ trở thành vật trang trí.
Máy khử rung tim chỉ hiệu quả khi người dân biết dùng
Điểm đáng mừng là chương trình không dừng lại ở việc mua thiết bị. Thường trực Tỉnh ủy Khánh Hòa đã huy động nguồn lực hỗ trợ ngành y tế triển khai chương trình đào tạo sơ cấp cứu cộng đồng và máy khử rung tim tự động (AED). Quan điểm của lãnh đạo y tế rất rõ: thiết bị chỉ phát huy hiệu quả khi có người biết sử dụng đúng. Vì thế, dự án được thiết kế với hai mũi nhọn gắn chặt: đưa máy khử rung tim đến cộng đồng và đào tạo lực lượng cấp cứu viên không chuyên. Đó là cách tiếp cận hợp lý. Máy khử rung tim là công nghệ cứu người, nhưng "công tắc" kích hoạt hiệu quả của nó nằm trong tay người dân, du khách, bảo vệ, giáo viên – bất kỳ ai có mặt tại hiện trường ngưng tim.
Khoảng vài phút sinh tử và vai trò không thể thay thế của người xung quanh
Thực tế cấp cứu cho thấy ngưng tim thường xảy ra đột ngột: nạn nhân ngã quỵ, tím tái, nếu không được xử lý kịp thời thì có thể đe dọa tính mạng. Trong năm qua, Trung tâm Cấp cứu 115 liên tục nhận nhiều cuộc gọi khẩn liên quan đến ngưng tim. Điều đó cho thấy tần suất tình huống sinh tử này không hề nhỏ. Vấn đề là vài phút chờ xe cấp cứu có thể dài vô tận đối với người chứng kiến nếu không được trang bị kiến thức cơ bản. Trong khoảng thời gian vàng ấy, hồi sức tim phổi và sử dụng máy khử rung tim tại chỗ chính là nhịp cầu nối giữa sự cố đột ngột và sự can thiệp chuyên nghiệp. Chính quyền Khánh Hòa đã nhận ra bài toán này: muốn tăng cơ hội sống cho nạn nhân, không thể chỉ trông chờ vào đội cấp cứu 115, mà phải kích hoạt sức mạnh của những người đứng ngay bên cạnh.
Đào tạo cứu người: từ kỹ năng của bác sĩ đến năng lực của mọi công dân
Khi nói về đào tạo cứu người, vẫn có quan điểm cho rằng nhiều nơi còn thiếu nước sạch, thiếu điện thì việc đầu tư máy khử rung tim là chưa cần thiết. Đây là cách nhìn đánh đồng những nhu cầu xã hội với nhau, đặt sinh mạng con người vào thế phải cạnh tranh với hạ tầng. Một người dân Nha Trang phản biện rõ ràng: nước sạch, điện và công trình thiết yếu đều quan trọng, nhưng cấp cứu tính mạng con người cũng là nhu cầu cấp thiết. Họ nhấn mạnh, máy AED không dùng hằng ngày, nhưng khi ngưng tim xảy ra, thiết bị đặt gần hiện trường có thể tạo thêm cơ hội cho nạn nhân. Thái độ này đáng được ủng hộ: các vấn đề hạ tầng phải được giải quyết song song với đầu tư vào sơ cấp cứu tim. Còn chương trình đào tạo sơ cấp cứu cho cộng đồng ở những nơi đông người như bãi biển, sân bay, nhà ga, trường học lại là cú hích để biến người dân, du khách thành "bác sĩ cộng đồng" thực thụ.
Từ dự án thí điểm đến văn hóa cứu người trong xã hội
Việc mua và đưa máy AED đến các địa điểm công cộng đang được triển khai khẩn trương. Nếu chương trình này đi kèm tuyên truyền rộng rãi, đào tạo sơ cấp cứu tim dễ tiếp cận cho mọi tầng lớp, chúng ta có cơ hội biến nó thành một chuẩn mực xã hội mới: ai cũng có thể tham gia cứu người ngưng tim, chứ không chỉ chờ bác sĩ. Việc kết hợp máy khử rung tim và lực lượng cấp cứu viên không chuyên được kỳ vọng giúp người dân, du khách có thêm khả năng hỗ trợ người gặp nạn trong thời gian chờ lực lượng y tế tiếp cận. Đây nên là hình mẫu để các địa phương khác tham khảo. Sơ cấp cứu tim, hồi sức tim phổi và đào tạo cứu người không phải là "kỹ năng phụ"; đó là năng lực công dân mà chúng ta cần xem là một phần của văn hóa sống có trách nhiệm: nhìn thấy sự cố, biết phải làm gì, và dám ra tay cứu người.
