Camera không bị cấm, nhưng dữ liệu phải được bảo vệ
Camera nơi công cộng là thiết bị ghi âm hoặc ghi hình được sử dụng tại không gian công cộng và khu vực cung cấp dịch vụ, nơi hình ảnh, âm thanh thu được có thể chứa dữ liệu cá nhân. Vì thế, tuân thủ quy định không chỉ là lắp thiết bị đúng kỹ thuật mà còn phải thông báo và kiểm soát việc sử dụng dữ liệu.
Điều 71 Nghị định 330/2026/NĐ-CP quy định trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân thu được từ hoạt động ghi âm, ghi hình tại nơi công cộng. Cơ quan, doanh nghiệp, cửa hàng, trường học, bệnh viện và khu dân cư đều có thể dùng camera, nhưng việc lắp đặt không đồng nghĩa tự động bị xử phạt. Rủi ro nằm ở cách người vận hành thu thập, lưu giữ, trích xuất và chia sẻ hình ảnh. Vì vậy, cách gọi “mức phạt lắp camera” dễ gây hiểu nhầm: chế tài hướng vào hành vi vi phạm, không phải sự hiện diện của camera.
Thiếu biển báo có thể bị phạt, nhưng đó chưa phải mức cao nhất
Tổ chức lắp hoặc sử dụng thiết bị ghi âm, ghi hình ở nơi công cộng hay khu vực phục vụ khách hàng mà không đặt biển báo hoặc thông báo điện tử tại vị trí dễ nhận biết có thể bị phạt từ 10 đến 20 triệu đồng. Cùng mức này áp dụng khi không cung cấp thông tin liên hệ của bên kiểm soát dữ liệu để người bị ghi hình yêu cầu truy xuất hình ảnh của mình, trừ trường hợp pháp luật quy định khác.
Thông báo không nên chỉ tồn tại cho có. Người đi vào khu vực phải có cơ hội nhận biết mình đang bị ghi âm, ghi hình. Đây là bước cơ bản để việc giám sát minh bạch hơn và giúp cơ sở đáp ứng nghĩa vụ bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các mức phạt nêu trên áp dụng cho tổ chức; cá nhân vi phạm cùng hành vi bị phạt bằng một nửa, tức 5–10 triệu đồng ở nhóm này.
- Rà soát vị trí đặt camera và bảo đảm biển báo hoặc thông báo điện tử dễ nhìn thấy.
- Công khai thông tin liên hệ để người bị ghi hình có thể yêu cầu truy xuất dữ liệu của mình.
- Xác định mục đích ghi hình, nơi lưu dữ liệu, thời gian lưu và người được quyền truy cập.
Trích xuất và chia sẻ trái phép mới là rủi ro lớn
Mức phạt cao nhất không nhắm vào việc lắp camera mà vào việc dùng hoặc công khai dữ liệu sai quy định. Tổ chức có thể bị phạt từ 30 đến 50 triệu đồng nếu dùng hình ảnh, giọng nói từ camera công cộng cho mục đích thương mại, phân tích hành vi hoặc nhận diện khuôn mặt tự động để lập hồ sơ cá nhân mà không có sự đồng ý hợp pháp. Tự ý trích xuất, chia sẻ hoặc công khai dữ liệu ghi âm, ghi hình cũng thuộc nhóm có thể bị phạt ở mức này, trừ trường hợp cung cấp theo yêu cầu bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền.
Vì vậy, chia sẻ hình ảnh camera lên mạng xã hội để cảnh báo, quảng bá hay tạo sự chú ý không phải việc nên làm tùy tiện. Cá nhân vi phạm nhóm hành vi nghiêm trọng có thể bị phạt từ 15 đến 25 triệu đồng; tổ chức có thể bị phạt từ 30 đến 50 triệu đồng. Ngoài tiền phạt, dữ liệu thu thập trái quy định có thể bị buộc hủy hoặc xóa đến mức không thể khôi phục.
Ba việc nên làm trước khi sự cố xảy ra
Đừng đợi đến khi có khiếu nại mới kiểm tra quy trình camera. Rủi ro thường xuất hiện khi quá nhiều người có quyền truy cập, dữ liệu bị sao chép vào thiết bị cá nhân hoặc hình ảnh được chuyển tiếp mà không rõ mục đích và căn cứ. Một quy trình rõ ràng bảo vệ cả người bị ghi hình lẫn đơn vị vận hành.
- Thống kê toàn bộ hệ thống: vị trí, phạm vi, mục đích ghi hình, việc có thu âm hay không, nơi lưu và thời gian lưu dữ liệu, cùng danh sách người được phân quyền.
- Đặt biển báo hoặc gửi thông báo điện tử ở nơi dễ nhận biết tại mọi khu vực có thiết bị ghi âm, ghi hình.
- Giới hạn quyền truy cập và kiểm soát việc xem, trích xuất, sao chép, sử dụng dữ liệu; không để người có quyền tự ý chuyển hình ảnh cho người khác.
Kết luận rất rõ: camera là công cụ giám sát, không phải giấy phép để phát tán dữ liệu. Muốn tránh vi phạm, cơ sở cần thông báo minh bạch, chỉ định người chịu trách nhiệm và kiểm soát chặt mọi thao tác với hình ảnh. Đây mới là trọng tâm của quy định, thay vì né tránh việc lắp camera.
