AI4CRIS: Trí tuệ nhân tạo bước vào trung tâm cuộc chơi an ninh mạng
Hội thảo khoa học quốc gia “Trí tuệ nhân tạo cho Mật mã và An toàn thông tin” (AI4CRIS) là diễn đàn nơi trí tuệ nhân tạo được xem xét như công cụ then chốt để tăng cường AI mật mã hóa, bảo vệ dữ liệu, phát hiện và ứng phó các nguy cơ trên không gian mạng, đồng thời được phân tích như một rủi ro mới có khả năng gia tăng tần suất, mức độ tinh vi và sức tàn phá của các cuộc tấn công mạng nhắm vào hạ tầng số và an ninh quốc gia. Ngày 14/8/2026, AI4CRIS diễn ra tại Học viện Kỹ thuật mật mã, do Ban Cơ yếu Chính phủ chỉ đạo, Học viện Kỹ thuật mật mã chủ trì và FISU Việt Nam đồng tổ chức, với sự phối hợp của Học viện Báo chí và Tuyên truyền và Tạp chí An toàn thông tin. Sự kiện có sự tham dự của lãnh đạo các cơ quan an ninh, dữ liệu quốc gia, cùng giới học thuật và doanh nghiệp công nghệ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, mật mã và an toàn thông tin, cho thấy AI4CRIS không phải một hội thảo thuần túy học thuật mà là nơi tham vấn chiến lược an ninh mạng AI cấp quốc gia.
AI như lá chắn: mở rộng không gian phòng thủ, phòng chống tấn công mạng
Từ góc độ phòng thủ, AI đang âm thầm tái định nghĩa cách chúng ta phòng chống tấn công mạng. Các tham luận tại AI4CRIS cho thấy trí tuệ nhân tạo ngày càng được ứng dụng sâu rộng trong bảo vệ dữ liệu, phát hiện nguy cơ, ứng phó sự cố, bảo mật hệ thống và phát triển các giải pháp mật mã. Đây chính là lớp “lá chắn số” mới: hệ thống học máy giám sát lưu lượng, mô hình phân tích hành vi bất thường, công cụ AI mật mã hóa tăng cường tính an toàn của thuật toán truyền thống. Đáng chú ý, một trong các chủ đề chuyên đề là “Trí tuệ nhân tạo trong phát hiện mối đe dọa và ứng phó sự cố an ninh mạng”, nhấn mạnh việc dùng AI để tự động hóa quy trình cảnh báo và phản ứng trước các cuộc xâm nhập. Nói cách khác, nếu được thiết kế và vận hành đúng, an ninh mạng AI không chỉ là thêm công cụ mà là thay đổi toàn bộ cách hệ thống quốc gia quan sát, hiểu và chặn đứng tấn công mạng trước khi chúng leo thang.
AI như vũ khí: “con dao hai lưỡi” đe dọa an ninh quốc gia
Không khí hội thảo không hề lạc quan một chiều; AI được mô tả như “con dao hai lưỡi” trên không gian mạng. Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm thẳng thắn chỉ ra rằng các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi, có chủ đích và có thể được hỗ trợ bởi AI, đồng thời cảnh báo: AI vừa là lá chắn phòng thủ hiệu quả, vừa có nguy cơ trở thành vũ khí công phá nguy hiểm nếu rơi vào tay kẻ xấu. Đây là câu cảnh tỉnh rõ ràng về mặt trái của công nghệ. Khi kẻ tấn công dùng mô hình AI để tự động hóa dò quét lỗ hổng, sinh mã độc biến thể liên tục hoặc tối ưu chiến dịch lừa đảo, khoảng cách giữa phòng thủ và tấn công có thể bị đảo chiều. AI tạo sinh còn làm tăng khả năng tạo nội dung giả tinh vi, mở đường cho thao túng nhận thức, tấn công tâm lý và phá hoại niềm tin xã hội – những dạng tấn công khó đo lường nhưng tác động trực tiếp đến an ninh quốc gia.
Từ bảo mật kỹ thuật tới bảo vệ niềm tin xã hội trong kỷ nguyên AI
Một điểm nhấn quan trọng của AI4CRIS là chuyển dịch tư duy từ “bảo mật kỹ thuật” sang “bảo vệ không gian thông tin và niềm tin xã hội”. PGS,TS. Lê Hải Bình nhấn mạnh rằng trong kỷ nguyên AI tạo sinh, bảo đảm an toàn thông tin không chỉ là bảo vệ hệ thống và dữ liệu, mà còn phải bảo vệ tính toàn vẹn của không gian thông tin, niềm tin xã hội và khả năng phân biệt thật – giả của con người. Đây là góc nhìn mở rộng nhiên liệu cho mọi chiến lược an ninh mạng AI. Tin giả được tạo bởi AI có độ tinh vi cao, khiến thao túng nhận thức cộng đồng trở thành nguy cơ hiện hữu. Nếu chỉ tập trung vào tường lửa, giải pháp mật mã và hệ thống phát hiện xâm nhập, chúng ta sẽ bỏ qua mặt trận an ninh phi truyền thống – nơi niềm tin của công chúng bị xói mòn bởi dòng thông tin giả mạo. Bảo vệ dữ liệu vì vậy phải đi cùng bảo vệ khả năng phán đoán của xã hội.
AI4CRIS và thông điệp chiến lược: chủ động, làm chủ, không đứng ngoài cuộc
Điểm đáng chú ý nhất của AI4CRIS là sự thống nhất ngầm giữa giới quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp: không có lựa chọn “đứng ngoài AI”. Lãnh đạo Ban Cơ yếu Chính phủ đưa ra yêu cầu cấp thiết phải kiến tạo chiến lược phát triển AI an toàn, tin cậy, đồng thời hoàn thiện thể chế, chuẩn hóa kỹ thuật và bồi dưỡng nhân tài, coi đây là nền tảng để tự chủ công nghệ lõi trong kỷ nguyên số. Với hơn 40 báo cáo khoa học trong 6 phiên chuyên đề buổi chiều cùng ngày, hội thảo cho thấy khối lượng nghiên cứu AI mật mã hóa và an ninh mạng AI đang tăng tốc rõ rệt. Thông điệp mang tính quan điểm từ AI4CRIS khá rõ: AI là lá chắn không thể thiếu cho phòng chống tấn công mạng, nhưng nếu quốc gia không chủ động làm chủ công nghệ, tiêu chuẩn và nhân lực, chính lá chắn này sẽ bị biến dạng thành vũ khí tấn công quay lại đánh vào hạ tầng, dữ liệu và niềm tin của chúng ta.
