Làn sóng thu hồi sản phẩm và thông điệp cảnh tỉnh cho người dùng
Thu hồi sản phẩm mỹ phẩm, thực phẩm chức năng và hàng tiêu dùng liên quan đến sức khỏe là biện pháp quản lý nhà nước nhằm loại bỏ khỏi thị trường những sản phẩm không đáp ứng quy định về an toàn, nguồn gốc, phân loại hoặc hồ sơ pháp lý, qua đó giảm nguy cơ gây hại cho người tiêu dùng và buộc doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm. Các vụ việc liên tiếp gần đây cho thấy hệ thống đang siết chặt, nhưng đồng thời phơi bày một thực tế đáng lo: người dùng Việt đang bị bao vây bởi mỹ phẩm giả mạo, dược phẩm không hợp lệ và hàng hóa nhập lậu, đặc biệt trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội. Nếu không chủ động tự bảo vệ, chúng ta rất dễ trở thành nạn nhân của những sản phẩm thu hồi mà vẫn len lỏi đến tay người dùng.
Từ đồ chơi nhập lậu đến thực phẩm chức năng giảm cân: mạng xã hội là kênh phát tán rủi ro
Điểm chung của nhiều vụ việc là hàng hóa được bán qua các kênh trực tuyến, nơi người mua chỉ thấy hình ảnh đẹp và lời quảng cáo mà khó kiểm chứng. Một hộ kinh doanh sử dụng tài khoản Facebook để livestream bán 1.500 khay đựng thực phẩm và 630 khay nhà bếp nhưng nhãn không ghi tên, địa chỉ tổ chức chịu trách nhiệm, vi phạm quy định về nhãn hàng hóa. Cục An toàn thực phẩm phát hiện Sausando Slimming capsule được quảng cáo, kinh doanh trên sàn thương mại điện tử với thông tin giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm nhưng thực tế chưa từng được cấp. Câu nói đáng nhớ ở đây là: “Cục An toàn thực phẩm khẳng định không cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm số 5218/2023/ĐKSP ngày 16/06/2023 cho Sausando Slimming capsule”. Khi mỹ phẩm giả mạo và dược phẩm không hợp lệ có thể xuất hiện trên Shopee, TikTok, Facebook, thì mua skincare online an toàn không còn là chuyện tin vào đánh giá 5 sao, mà phải kiểm tra được giấy tờ pháp lý.
Xongbame Pro, Tabame Pro: sai phân loại không chỉ là lỗi kỹ thuật
Hai sản phẩm xông dành cho mẹ sau sinh – Xongbame Pro và Tabame Pro – là ví dụ điển hình cho việc doanh nghiệp cố gắng đi đường tắt trong quản lý sản phẩm. Cục Quản lý Dược đã đình chỉ lưu hành, thu hồi và buộc tiêu hủy toàn bộ các lô trên toàn quốc vì các sản phẩm này không được phân loại là mỹ phẩm theo quy định. Theo Thông tư 06 và Hiệp định mỹ phẩm ASEAN, sản phẩm có đường dùng là “xông” không được coi là mỹ phẩm. Việc doanh nghiệp vẫn đăng ký, quảng cáo như mỹ phẩm khiến người dùng lầm tưởng đây là sản phẩm chăm sóc cơ thể thông thường, trong khi đường dùng xông có thể gây kích ứng đường hô hấp, vùng kín nếu không được đánh giá như thuốc hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Sở Y tế Hà Nội đã yêu cầu ngừng kinh doanh, sử dụng và thu hồi toàn bộ các lô Xongbame Pro, Tabame Pro, đồng thời khuyến cáo người tiêu dùng phải chủ động kiểm tra tên sản phẩm, nhãn hàng, số tiếp nhận phiếu công bố trên bao bì và ngừng sử dụng nếu đang sở hữu.
Người dùng phải làm gì để không mua nhầm sản phẩm thu hồi, giả mạo?
Thực tế là dù cơ quan quản lý ra quyết định thu hồi, vẫn có khả năng sản phẩm vi phạm tiếp tục được bán lén lút hoặc tồn trong nhà người dùng. Vì vậy, chiến lược bảo vệ bản thân phải bắt đầu từ thói quen mua sắm. Khi mua skincare online an toàn, hãy coi việc kiểm tra pháp lý là bước bắt buộc: tra cứu số tiếp nhận bản công bố trên hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm hoặc mỹ phẩm; đối chiếu xem doanh nghiệp chịu trách nhiệm có địa chỉ rõ ràng, trùng khớp với thông tin trên bao bì. Tránh mua mỹ phẩm, thực phẩm chức năng từ các tài khoản cá nhân livestream, không có hóa đơn, không có nhãn đầy đủ. Với sản phẩm thu hồi như Sausando Slimming capsule hoặc các sản phẩm xông sau sinh, người dùng cần dừng sử dụng ngay, giữ lại bao bì, hóa đơn, mã đơn hàng để làm căn cứ làm việc với nơi bán hoặc báo cơ quan chức năng. Mua hàng rẻ, tiện trên mạng không đáng để đánh đổi sức khỏe đường hô hấp, nội tiết hay vùng kín – những thứ khó phục hồi hơn nhiều so với số tiền đã bỏ ra.
Kết luận: quản lý siết chặt là tốt, nhưng ý thức người dùng mới là hàng rào cuối cùng
Các động thái mạnh tay – từ việc thu giữ 194 sản phẩm đồ chơi trẻ em nhập lậu trị giá 8.380.000 đồng đến phạt nặng cơ sở khám chữa bệnh cung cấp dịch vụ vượt phạm vi cho phép với mức 94 triệu đồng và tước chứng chỉ hành nghề – cho thấy cơ quan chức năng đang không khoan nhượng với hành vi vi phạm liên quan sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, thị trường online quá rộng, không một hệ thống kiểm tra nào có thể chặn hết mỹ phẩm giả mạo, dược phẩm không hợp lệ len lỏi qua Shopee, TikTok, Facebook. Rào chắn cuối cùng chính là người dùng: biết nghi ngờ những lời quảng cáo “thần kỳ”, biết tra cứu số công bố, biết từ chối mua hàng không rõ nguồn gốc. Nếu mỗi người tiêu dùng coi sức khỏe là ưu tiên, không tiếp tay cho sản phẩm thu hồi, hàng nhập lậu, thì những kênh phân phối gian dối sẽ không còn đất sống. Quản lý nhà nước có thể siết, nhưng chính lựa chọn của chúng ta mới quyết định thị trường trở nên an toàn hay không.
