Danh tiếng được dựng bằng bạo lực
Giang hồ mạng là hình ảnh có thế lực được tạo dựng trên nền tảng số bằng nội dung phô trương bạo lực, lời lẽ đe dọa và sự tung hô của người xem, chứ không phải uy tín được xác lập bằng hành vi đúng pháp luật. Vụ “Hiệp đen” cho thấy danh tiếng kiểu này có thể được dàn dựng có chủ đích. Tối 6/11, Công an TP.HCM thông tin đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Nguyễn Tuấn Hiệp, sinh năm 1971, cùng 13 đối tượng liên quan; Hiệp bị điều tra về các tội đưa trái phép thông tin lên mạng, cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự và tàng trữ trái phép vũ khí quân dụng. Đây không chỉ là chuyện một nhóm làm clip gây chú ý: nó đặt ra câu hỏi về cách nội dung mạng biến vẻ ngoài hung hãn thành thứ được nhầm tưởng là quyền lực.
Clip câu view được dàn dựng để tạo thanh thế
Theo kết quả điều tra, từ năm 2017, Hiệp dùng tài khoản Facebook mang tên mình đăng video giao lưu, ăn uống; sau đó, với mong muốn nổi tiếng và được tung hô, Hiệp cùng người quen bị cáo buộc bàn bạc, phân vai, dựng các đoạn phim về “anh em giang hồ” để đăng lên YouTube, Facebook và TikTok. Các cảnh rượt đuổi, đánh nhau, dùng gậy và súng nhằm xây dựng hình ảnh Hiệp như một “đại ca”, được gọi là “A2”. Một video dài 39 giây mô tả đôi nam nữ bị đuổi đánh rồi gặp nhóm của Hiệp; trong cảnh quay, Hiệp cầm súng mô hình và ra hiệu cho người đi cùng xông vào. Ngày 15/6/2020, Trịnh Quốc Long đăng video trên TikTok, thu hút khoảng 13.300 lượt xem. Con số ấy không chứng minh nội dung có giá trị; nó cho thấy bạo lực được đóng gói thành clip câu view có thể lan truyền và nuôi dưỡng thanh thế.
Thanh thế trực tuyến và cho vay nặng lãi
Điểm đáng chú ý của vụ án là mối nối giữa hình ảnh được dựng trên mạng và hoạt động cho vay ngoài đời. Cơ quan điều tra xác định Hiệp cùng Nguyễn Sơn Lâm và Nguyễn Trung Nghĩa bỏ tiền cho người khác vay với lãi suất từ 10% mỗi tháng, tương đương 120% mỗi năm trở lên. Khi một nhóm cố tạo dáng vẻ có thế lực bằng cảnh đánh đấm, khẩu súng và danh xưng “đại ca”, hình ảnh đó có thể khiến người khác e dè; tuy nhiên, hồ sơ điều tra mới là căn cứ để xác định hành vi, không phải những gì clip tự kể. Khám xét nơi ở của Hiệp tại khách sạn Hồng Hạnh, lực lượng chức năng phát hiện trên trần phòng ngủ một khẩu súng hơi báng gỗ được xác định là vũ khí quân dụng. Vì vậy, vụ án không thể bị xem nhẹ như trò diễn giải trí: cơ quan chức năng còn điều tra việc tàng trữ vũ khí.
Đừng nhầm lượt xem với uy tín
Cơ quan công an cho biết vụ án được phát hiện, xử lý trong đợt tăng cường đấu tranh với hành vi lợi dụng không gian mạng để vi phạm pháp luật. Theo thông tin điều tra, ngoài Hiệp, Lâm và Nghĩa, 11 bị can liên quan bị khởi tố về hành vi đưa trái phép thông tin lên mạng máy tính, mạng viễn thông. Với người xem, hệ quả không chỉ là gặp phải nội dung độc hại: việc chia sẻ, cổ súy có thể giúp khuếch đại hình ảnh bạo lực và làm mờ ranh giới giữa diễn xuất với đe dọa ngoài đời. Công an TP.HCM đề nghị người dân không tung hô, tiếp tay lan truyền các nội dung như vậy; thanh thiếu niên không nên ngộ nhận nổi tiếng trên mạng là uy tín, còn người phát hiện dấu hiệu vi phạm cần chủ động cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng.
Vụ “Hiệp đen” nhắc rằng lượt xem không tạo ra quyền lực hợp pháp, còn clip dàn dựng không làm biến mất trách nhiệm trước pháp luật. Khi hình tượng giang hồ mạng gắn với cáo buộc cho vay nặng lãi và tàng trữ vũ khí, việc gọi nội dung ấy là giải trí không thể thay thế việc xem xét nghiêm túc các hành vi bị điều tra. Cách ứng xử cần thiết là không cổ súy, không phát tán và không lấy vẻ hung hãn trên màn hình làm thước đo uy tín.
