Bản đồ số ngập nước: từ nhu cầu đi lại an toàn đến công cụ phòng chống thiên tai
Bản đồ số ngập nước là ứng dụng phòng chống thiên tai dùng nền tảng bản đồ trực tuyến để công khai dữ liệu ngập theo từng vị trí và thời điểm, giúp người dân tra cứu nhanh tình trạng ngập, lịch sử các đợt mưa lớn, từ đó chủ động lựa chọn lộ trình di chuyển, bảo vệ sinh hoạt và hỗ trợ chính quyền quản lý rủi ro lũ lụt ở cấp địa phương. Điểm đáng nói ở Phượng Sơn là chính quyền không chờ giải pháp từ trên xuống mà tự thiết kế một công cụ gắn với bài toán rất cụ thể: mỗi trận mưa lớn, người dân phải gọi điện hỏi nhau hoặc lục tìm thông tin rời rạc trên mạng xã hội để biết đường nào đang ngập. Việc ra mắt App Bản đồ thông tin ngập nước ngày 9/10, hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10, cho thấy tư duy mới: chuyển đổi số địa phương phải bắt đầu từ những bất tiện hàng ngày của người dân, không phải từ khẩu hiệu.
Cách ứng dụng trao quyền cho người dân: dữ liệu theo điểm, theo thời gian, theo lịch sử
Nếu trước đây thông tin ngập nước là những lời truyền miệng thiếu thời gian, thiếu tọa độ, thì bản đồ số ngập nước ở Phượng Sơn biến chúng thành dữ liệu có cấu trúc. Người dân truy cập đường link ứng dụng, được đưa thẳng tới giao diện bản đồ mà không cần đăng nhập hay cài đặt phần mềm. Họ có thể gõ tên địa điểm, chọn các điểm đang được theo dõi để xem vị trí, thời gian quan sát, mức độ ngập và tình trạng lưu thông nếu dữ liệu đã được công khai. Quan trọng hơn, ứng dụng cho phép xem lại lịch sử các đợt mưa, các khu vực từng ngập và diễn biến qua từng lần ghi nhận. Đây không chỉ là tiện ích tra cứu đường đi mà là kho tư liệu sống về rủi ro lũ lụt của địa phương. Khả năng tiếp cận thông tin theo từng điểm giúp người dân có thêm căn cứ trước khi quyết định lộ trình di chuyển, thay vì đánh cược với may rủi mỗi khi trời mưa to.
Quản lý rủi ro lũ lụt: khi chính quyền cơ sở có bản đồ riêng của mình
Ứng dụng bản đồ số ngập nước không chỉ phục vụ người đi đường; nó âm thầm thay đổi cách chính quyền phường nhìn nhận và quản lý rủi ro lũ lụt. Việc đưa dữ liệu ngập lên bản đồ số giúp gắn từng thông tin với địa điểm và thời gian cụ thể, hỗ trợ theo dõi các khu vực thường xuyên ngập, nhận diện xu hướng qua nhiều đợt mưa và xây dựng phương án ứng phó phù hợp. Việc lưu trữ dữ liệu theo thời gian tạo nguồn tư liệu để tổng hợp, đánh giá tình hình, phục vụ công tác phòng, chống thiên tai một cách có căn cứ thay vì dựa trên cảm tính. Ở góc độ quản trị, đây là bước đi quan trọng của chuyển đổi số địa phương: thay vì những hệ thống phức tạp khó dùng, Phượng Sơn chọn một giải pháp đơn giản, truy cập bằng đường link, thao tác tối thiểu, nhưng giải quyết trúng vấn đề nóng của dân. Chính quyền không chỉ công khai thông tin mà còn chấp nhận để người dân "soi" năng lực ứng phó mưa lớn của mình qua từng điểm ngập được ghi nhận.
Chuyển đổi số từ cơ sở: từ bản đồ ngập nước đến văn hóa dùng công nghệ
Điều thú vị là bản đồ số ngập nước không xuất hiện đơn lẻ. UBND phường Phượng Sơn tổ chức cả một chuỗi hoạt động: ra mắt ứng dụng và tổng kết Cuộc thi sáng tạo video ứng dụng trí tuệ nhân tạo quảng bá nông sản, với 37 tác phẩm tham gia và 37 giải thưởng được trao, gồm 1 giải Nhất, 2 giải Nhì, 3 giải Ba, 7 giải chuyên đề và 24 giải Khuyến khích. Đây là thông điệp rõ ràng: chuyển đổi số địa phương không chỉ là có một ứng dụng, mà là xây dựng thói quen dùng công nghệ trong nhiều mặt đời sống – từ phòng chống thiên tai đến quảng bá sản phẩm OCOP. Việc ra mắt bản đồ thông tin ngập nước cho thấy hướng ứng dụng công nghệ số vào những vấn đề thiết thực ở cơ sở, thay vì chạy theo các mô hình xa lạ với nhu cầu dân sinh. Khi nông dân, phụ nữ, cựu chiến binh, thanh niên cùng tham gia cuộc thi video AI, họ cũng đang học cách đọc dữ liệu, dùng nền tảng số – những kỹ năng sẽ giúp cộng đồng khai thác bản đồ ngập nước hiệu quả hơn.
Thách thức và triển vọng: để bản đồ số ngập nước không chỉ là phong trào
Như mọi ứng dụng phòng chống thiên tai, bản đồ số ngập nước ở Phượng Sơn mới chỉ là bước khởi đầu. Dữ liệu hiện dựa trên các lần quan sát, ghi nhận và cập nhật thủ công, chưa phải hệ thống dự báo ngập tự động; người dân vẫn phải chú ý thời điểm dữ liệu được ghi nhận khi tra cứu. Trong thời gian tới, việc hoàn thiện giao diện, nâng cao chất lượng dữ liệu và duy trì cập nhật thường xuyên sẽ quyết định ứng dụng có trở thành công cụ hàng ngày hay chỉ là sản phẩm hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia. Quan điểm hợp lý là coi đây như một nền tảng mở: chính quyền cần hoàn thiện quy trình vận hành, phân công rõ trách nhiệm cập nhật, kiểm tra, công khai dữ liệu và tiếp nhận phản hồi để cải tiến ứng dụng. Nếu làm được, bản đồ số ngập nước sẽ không chỉ giúp người dân chủ động đi lại, phòng tránh thiên tai, mà còn trở thành hạt nhân cho một hệ sinh thái quản lý rủi ro lũ lụt hiện đại ngay từ cấp phường.
