Một tiếng đàn piano jazz Việt Nam lớn lên từ cổ điển
Hành trình của nhạc sĩ Trần Lê Trà Thanh là câu chuyện về một nghệ sĩ piano jazz Việt Nam xuất phát từ nền tảng cổ điển, dùng ngôn ngữ jazz để kết nối dân ca Việt với đời sống âm nhạc đương đại thông qua sáng tác, giảng dạy và biểu diễn, mở ra cách nghe dân ca piano hiện đại cho khán giả trẻ lẫn người học nhạc.
Điều đáng nói ở Trà Thanh là: cô không xem jazz như một cuộc nổi loạn khỏi cổ điển, mà như chiếc cầu nối giữa kỷ luật Nhạc viện Tchaikovsky và sự phóng khoáng của đời sống sân khấu Sài Gòn. Sinh năm 1976 tại TP.HCM, cô được đào tạo piano dài hạn tại Nhạc viện TP.HCM, rồi sang Nhạc viện P.I. Tchaikovsky ở Moscow học chuyên ngành Piano giai đoạn 1999–2000, trước khi hoàn thành chương trình cao học Biểu diễn Piano khi trở về nước. Từ năm 2003, cô là giảng viên Khoa Piano Nhạc viện TP.HCM và đồng thời giữ vai trò Phó Trưởng Bộ môn Piano tại một trường đại học khác ở TP.HCM. Nhìn từ góc độ này, tiếng đàn của cô chính là bằng chứng sống cho việc một nền tảng cổ điển nghiêm ngặt có thể nuôi dưỡng, chứ không kìm hãm, tinh thần tự do của jazz.
“Biển xanh còn hát”: mini album nhỏ, tham vọng lớn
Mini album Biển xanh còn hát không chỉ là sản phẩm ra mắt của một nghệ sĩ, mà là bản tuyên ngôn thầm lặng: jazz không xa lạ với tiếng Việt, và tiếng Việt cũng đủ co giãn để ôm trọn những hòa âm phức tạp. Chiều 8/8 tại TP.HCM, trong không gian thân thuộc của một quán cà phê âm nhạc, Trà Thanh giới thiệu cùng lúc ba “đứa con” mới: mini album Biển xanh còn hát, tập thơ Mơ, yêu & đời và tuyển tập ca khúc Việt Nam chuyển soạn cho piano độc tấu.
Biển xanh còn hát gồm 5 ca khúc do chính cô sáng tác, xoay quanh tình yêu, ký ức và những suy ngẫm về cuộc sống, tất cả đều mang tinh thần jazz. Theo lời cô, jazz – đặc biệt là piano jazz – mang lại “không gian tự do trong xử lý giai điệu, hòa âm, phối khí và cách thể hiện”. Ca khúc chủ đề Biển xanh còn hát được viết từ năm 2008, Chốn xưa bình yên khởi viết năm 2009 và chỉnh sửa năm 2023, trong khi Ký ức tình yêu và Đêm Noel bên em là những sáng tác gần đây hơn. Việc cô giữ các bản phối Cô đơn và Biển xanh còn hát từ năm 2019 nhưng chỉ hoàn tất thu âm vào tháng 2/2026 cho thấy một thái độ kiên nhẫn, chỉnh chu hơn là cuộc chạy đua phát hành sản phẩm.
Hợp tác với thế hệ ca sĩ trẻ: jazz là cuộc trò chuyện, không phải độc thoại
Một điểm khiến album Biển xanh còn hát mang hơi thở hiện đại là cách Trà Thanh từ chối “độc tấu” trong sáng tạo. Cô chủ động xây dựng album như một cuộc đối thoại giữa tiếng đàn và tiếng hát, giữa kinh nghiệm giảng viên và năng lượng của thế hệ ca sĩ trẻ. Album có sự tham gia của ba giọng ca Diệu Linh, Minh Anh và Khánh Nhật. Trong đó, Diệu Linh và Minh Anh là hai nữ ca sĩ được đào tạo bài bản, có nhiều kinh nghiệm thu âm, còn Khánh Nhật là thủ khoa ngành Thanh nhạc của một trường đại học tại TP.HCM.
Trà Thanh không chiều ca sĩ bằng những đường giai điệu “dễ thở”. Ngược lại, cô viết những melody “khá trúc trắc” với nhiều quãng nhảy xa, rồi tin cậy trao chúng cho các giọng ca trẻ xử lý. Đó là lựa chọn can đảm: hoặc ca sĩ sẽ bị “nhạc nuốt”, hoặc họ buộc phải bước lên một trình độ cảm nhận jazz mới. Theo cô, jazz hấp dẫn vì tính mở, vì khả năng tạo khoảng trống cho người biểu diễn ứng biến. Ở đây, mỗi ca sĩ không phải người “trình bày ca khúc”, mà là bạn đồng hành trong cấu trúc jazz fusion truyền thống: giai điệu Việt, hòa âm và cách hát mang tinh thần ứng tác.
Từ dân ca đến dân ca piano hiện đại: giữ “hồn” Việt trên nhạc cụ Tây phương
Nếu mini album là không gian thử nghiệm jazz, thì tuyển tập ca khúc Việt Nam chuyển soạn cho piano độc tấu lại là phần “giáo trình” của Trà Thanh dành cho cộng đồng. Tuyển tập này tập hợp các ca khúc và dân ca Việt Nam được chuyển soạn sang hình thức độc tấu piano, chia thành bốn chương từ cơ bản đến nâng cao, để người học có thể luyện tập hằng ngày. Đó là bước đi thiết thực: biến ý tưởng dân ca piano hiện đại từ khái niệm mơ hồ thành tài liệu cụ thể trên giá đàn của học sinh, sinh viên.
Nhưng con đường này không dễ. Chính cô thừa nhận “cái khó nhất khi đưa dân ca Việt Nam lên phím đàn piano là giữ được cái hồn, cái tính chất luyến láy tự do đặc trưng của từng vùng miền”, bởi dân ca có tiết tấu phong phú: lúc nhanh, hối hả như nhảy sạp, lúc chậm rãi như nhịp chèo đưa. Piano vốn gắn với hệ thống âm nhạc phương Tây, nên khi chuyển làn điệu dân gian Việt Nam sang độc tấu, người làm phải tìm cách dung hòa giữa đặc điểm nhạc cụ và chất liệu nguyên bản. Trà Thanh chọn cách tôn trọng tiết tấu, giữ đường giai điệu và luyến láy, rồi để jazz – với tính mở và hòa âm giàu màu sắc – làm nhiệm vụ tái diễn giải các yếu tố truyền thống ấy.
Kết luận: jazz như cách lắng nghe lại chính mình
Nhìn lại hành trình của nhạc sĩ Trần Lê Trà Thanh, có thể nói cô đang xây dựng một mô hình piano jazz Việt Nam rất riêng: bắt rễ từ cổ điển, nuôi bằng đời sống biểu diễn phong phú, và nở hoa trong những thử nghiệm jazz fusion truyền thống. Tuổi trẻ từng đêm chơi nhạc tại các phòng trà, là thành viên của nhiều ban nhạc, đã giúp cô hiểu khán giả phổ thông; quãng thời gian học ở Tchaikovsky và cao học trong nước giúp cô không đánh mất chiều sâu học thuật.
Ở vai trò giảng viên, nhà soạn nhạc, người chơi jazz, cô chọn “sống thật và yêu thật với bản thân” qua âm nhạc và thơ, xem mộng mơ trong tình yêu và ước mơ trong cuộc đời là hai người bạn trung thành đi cùng mình. Điều đáng giá nhất trong câu chuyện này không phải danh xưng hay học vị, mà là thái độ: dám xem jazz như một cách lắng nghe lại dân ca, lắng nghe lại tiếng Việt, và lắng nghe lại chính mình. Biển xanh còn hát, theo nghĩa đó, là lời mời những người yêu nhạc bước ra khỏi phân chia cổ điển – đại chúng, truyền thống – hiện đại, để nhận ra rằng âm nhạc Việt vẫn còn nhiều “biển xanh” chưa được khám phá trên phím đàn.
