Danh hiệu tại Athens: Một câu trả lời cho 13 năm kiên định
Danh hiệu “Nghệ sĩ tiên phong gìn giữ và phát huy âm nhạc dân gian” dành cho ca sĩ Huyền Trang là sự ghi nhận quốc tế đối với hành trình 13 năm bền bỉ bảo tồn, sáng tạo và lan tỏa âm nhạc truyền thống Việt Nam, từ sân khấu Sao Mai đến diễn đàn văn hóa toàn cầu tại Athens.
Ngày 22/9 tại Athens, Hy Lạp, Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam trao chứng nhận “Nghệ sĩ tiên phong gìn giữ và phát huy âm nhạc dân gian 2026” cho Quán quân dòng nhạc Dân gian Sao Mai 2013 Huyền Trang trong khuôn khổ Hội nghị quốc tế “Khúc ca Hòa Bình - Đối thoại Văn hóa và Tri thức” do Liên đoàn các Hội UNESCO châu Âu và Bắc Mỹ tổ chức, nhân dịp lễ ký kết thỏa thuận hợp tác giữa hai bên. Thực tế, đây không chỉ là một nghi thức vinh danh, mà là lời khẳng định rằng Huyền Trang dân gian không phải là nhãn dán phong cách, mà là một lựa chọn chiến lược về bản sắc nghệ thuật trong bối cảnh hội nhập. Ở Athens, tiếng hát xuất phát từ dân ca ví, giặm của cô được đặt vào không gian đối thoại hòa bình và tri thức, biến một nghệ sĩ trẻ Việt Nam thành đại diện hữu hình cho nỗ lực gìn giữ âm nhạc truyền thống trên bản đồ UNESCO Việt Nam. Điều đáng chú ý là danh hiệu này được xét chọn trên nhiều tiêu chí: quá trình hoạt động, đóng góp bảo tồn âm nhạc dân tộc, năng lực sáng tạo và khả năng đưa di sản tới công chúng đương đại và bạn bè quốc tế.
Từ Sao Mai 2013 đến diễn đàn quốc tế: Một đường thẳng bản sắc
Huyền Trang không đi con đường dễ dãi của một quán quân cuộc thi hát; cô chọn con đường khó hơn: biến danh hiệu Sao Mai 2013 thành điểm xuất phát cho một dự án dài hơi về bảo tồn âm nhạc dân tộc trong đời sống hiện đại.
Xuất thân từ Nghệ An – vùng đất của dân ca ví, giặm – Huyền Trang tiếp xúc với âm nhạc truyền thống từ sớm và sau đó được đào tạo thanh nhạc chuyên nghiệp. Khi đăng quang Quán quân dòng nhạc Dân gian Sao Mai 2013, cô mới chỉ nhận được sự chú ý bước đầu của công chúng. Ba năm sau, album “Lời trái tim” với những ca khúc mang âm hưởng quê hương như Đôi bờ sông quê, Điệu ví dặm là em, Thương ơi điệu ví, Mơ quê, Ca dao em và tôi cho thấy lựa chọn chiến lược: giữ tinh thần dân gian nhưng điều chỉnh cách hát, hòa âm, phối khí để phù hợp thị hiếu đương đại. Nói cách khác, Huyền Trang dân gian nhưng không cổ kính; cô bảo tồn âm nhạc dân tộc bằng cách đặt nó vào ngôn ngữ âm nhạc hôm nay, thay vì đóng khung trong bảo tàng ký ức. Sau 13 năm kể từ Sao Mai 2013, dấu mốc tại Athens cho thấy một hành trình nghệ thuật tương đối nhất quán của Huyền Trang.
Gìn giữ và làm mới: Khi âm nhạc truyền thống phải sống trong hiện tại
Gìn giữ âm nhạc truyền thống không phải là chép lại bản gốc, mà là để nó tiếp tục sống trong những bối cảnh, ngôn ngữ và tai nghe mới – đó là lựa chọn thẩm mỹ rõ rệt trong các dự án của Huyền Trang.
Từ năm 2019, cô liên tiếp thực hiện các dự án gắn với chủ đề quê hương, văn hóa, lịch sử như Mẹ là điều tuyệt vời nhất, Hà Tĩnh quê mình ơi, Quê chung, Người lái đò, Đóa sen ngời, rồi đến dự án “Mãi vẹn nguyên” với Lời yêu lặng thầm, Em vẫn đợi anh, Những bông hoa huyền thoại khai thác hình tượng người lính, người mẹ, người vợ và ký ức chiến tranh. Chất liệu dân gian miền Trung trong tay cô trở thành cầu nối giữa câu chuyện lịch sử và người nghe trẻ hôm nay. Đáng chú ý, nhiều sản phẩm kết hợp dân gian với semi-classic, nhạc nhẹ và hòa âm hiện đại, nhưng vẫn giữ các yếu tố cốt lõi của âm nhạc dân gian. Đây là cách cô gìn giữ âm nhạc truyền thống: không đóng băng, mà “di cư” nó vào các bối cảnh âm nhạc mới, giúp thế hệ trẻ thấy di sản gần gũi và nghe được.
Vai trò nghệ sĩ trong bảo tồn di sản: Vì sao Huyền Trang là biểu tượng đáng tin cậy
Danh hiệu “Nghệ sĩ tiên phong gìn giữ và phát huy âm nhạc dân gian” không chỉ nói về thành tích, mà còn đặt Huyền Trang vào vị trí biểu tượng – một nghệ sĩ trẻ cho thấy nghệ thuật dân gian có thể trở thành trung tâm chứ không phải “phụ kiện” trong ngành giải trí.
Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam ghi nhận cô nhờ những đóng góp trong bảo tồn, sáng tạo và lan tỏa các giá trị âm nhạc dân gian, cũng như khả năng đưa di sản truyền thống đến gần công chúng đương đại và quốc tế. Một trong những giá trị nổi bật là nỗ lực đưa âm nhạc truyền thống đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Cô thẳng thắn chia sẻ rằng trong xu thế hội nhập toàn cầu, việc gìn giữ và phát huy giá trị truyền thống, di sản, bản sắc của mỗi quốc gia là không hề dễ dàng; với cô, âm nhạc dân gian là cách góp phần giữ tinh hoa, bản sắc Việt Nam. Chính vì vậy, danh hiệu này đồng thời là “bài toán phía trước”: làm sao mở rộng chất liệu dân gian mà không đánh mất bản sắc. Việc cô được vinh danh trong diễn đàn quốc tế về hòa bình, văn hóa và tri thức giúp âm nhạc dân gian Việt Nam có thêm không gian kết nối với cộng đồng UNESCO và công chúng quốc tế.
Từ Athens trở về: Áp lực tích cực của một danh hiệu tiên phong
Danh hiệu quốc tế không phải đích đến; với một nghệ sĩ dân gian, nó giống lời nhắc rằng trách nhiệm với di sản từ đây chỉ có thể nặng hơn, đòi hỏi nhiều sáng tạo hơn.
Huyền Trang chia sẻ niềm hạnh phúc khi được trao danh hiệu này vì nó tiếp thêm niềm tin rằng con đường âm nhạc mình lựa chọn là đúng. Cô kể, việc sang Hy Lạp, giao lưu với nghệ sĩ và xem đoàn nghệ thuật Văn nghệ dân gian và Múa truyền thống Crete biểu diễn tại Athens khiến cô hiểu sâu hơn tầm quan trọng của nghệ thuật truyền thống đối với mỗi quốc gia, từ đó tự thúc giục bản thân phải hoàn thiện hơn trên con đường âm nhạc dân gian. Sau 13 năm kể từ Sao Mai, hành trình của cô cho thấy một điều: nghệ sĩ không chỉ là người “trình diễn” di sản, mà còn là người soạn lại ngôn ngữ cho di sản ấy trong thời đại mới. Ở góc độ đó, Huyền Trang dân gian là một câu chuyện đáng mừng cho UNESCO Việt Nam: khi một giọng hát trẻ dám chọn đứng hẳn về phía bảo tồn âm nhạc dân tộc, chúng ta có thêm lý do tin rằng di sản không bị bỏ lại phía sau.
