Thành tích lịch sử: toàn đoàn giành huy chương, xếp hạng 4 thế giới
Olympic Vật lí quốc tế Al-Fergani là kì thi học sinh trung học chuyên Vật lí với bài thi lí thuyết và thực nghiệm kéo dài 5 giờ mỗi phần, quy tụ 107 thí sinh từ 15 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhằm khuyến khích tình yêu Vật lí, phát triển kĩ năng nghiên cứu khoa học và tăng cường giao lưu học thuật quốc tế. Tại kì thi Al-Fergani International Physics lần thứ hai tổ chức ở Samarkand, Uzbekistan từ ngày 10 đến 17-10, đoàn học sinh Việt Nam gồm 4 thí sinh đã giành trọn bộ huy chương vàng bạc đồng: 1 vàng, 2 bạc, 1 đồng. Với kết quả này, đoàn học sinh Việt Nam xếp hạng 4 toàn đoàn, chỉ sau Nga, Trung Quốc và nước chủ nhà Uzbekistan. Đây không chỉ là một tin vui, mà là lời khẳng định rằng hệ thống đào tạo Vật lí chuyên của chúng ta đã đủ sức cạnh tranh trong một sân chơi quốc tế mới, có độ khó cao và thiên về năng lực ứng dụng.
Bức tranh thành tích: từ huy chương vàng bạc đồng đến bản đồ trường chuyên
Điều đáng nói ở thành tích lần này không chỉ là số lượng huy chương, mà là cách chúng phân bố, phản ánh chiều sâu của "bản đồ" giáo dục chuyên Vật lí tại Việt Nam. Huy chương vàng thuộc về Lê Bá Tuấn Việt, học sinh Trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên, Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội. Hai huy chương bạc do Trương Bá Chí Thành (cùng trường với Tuấn Việt) và Tăng Hạo Nhiên, học sinh Trường THPT chuyên Quốc Học – Huế, giành được. Huy chương đồng thuộc về Lê Hồng Nhân, Trường THPT chuyên Lam Sơn, Thanh Hóa. Bốn cái tên đến từ ba vùng khác nhau – Hà Nội, Huế, Thanh Hóa – cho thấy đào tạo Vật lí chuyên không còn là câu chuyện của một vài "điểm nóng" truyền thống. Khi các trường chuyên ở cả miền Bắc và miền Trung đều có học sinh bước lên bục huy chương, đó là tín hiệu cho thấy mạng lưới phát hiện và nuôi dưỡng học sinh giỏi Vật lí đang được mở rộng và vận hành hiệu quả.
Đằng sau huy chương: hệ thống tuyển chọn và huấn luyện bài bản
Thành tích toàn đoàn giành huy chương không thể tách khỏi một quy trình tuyển chọn và huấn luyện ngày càng chuyên nghiệp. Đội tuyển tham dự Al-Fergani International Physics được chọn từ học sinh lớp 11 năm học 2025–2026, dựa trên kết quả kì thi chọn học sinh tham gia Olympic Vật lí quốc tế do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức, xếp hạng từ cao xuống thấp. Trường Đại học Sư phạm Hà Nội được giao chủ trì công tác bồi dưỡng chuyên môn và tổ chức đội tuyển. Cấu trúc đề thi với hai bài thi lí thuyết và thực nghiệm, mỗi bài kéo dài 5 giờ, nhấn mạnh khả năng vận dụng kiến thức Vật lí để phân tích, giải thích và giải quyết các bài toán gắn với thực tiễn và khoa học hiện đại. Điều này buộc quá trình huấn luyện phải vượt ra khỏi kiểu học thuộc lòng công thức, chuyển sang rèn tư duy logic, năng lực phân tích và tích hợp kiến thức. Khi cả 4 thí sinh đều vượt qua được "bài kiểm tra năng lực" khắt khe đó để giành huy chương, có thể nói hệ thống đào tạo đã thích ứng đúng hướng với yêu cầu mới của sân chơi quốc tế.
Ý nghĩa của vị trí thứ 4: bước đệm cho tham vọng khoa học dài hạn
Việc đoàn học sinh Việt Nam xếp thứ 4 toàn đoàn, sau những cường quốc Vật lí như Nga, Trung Quốc và Uzbekistan, có ý nghĩa vượt xa một bảng xếp hạng. Nó cho thấy chúng ta đã bước qua giai đoạn "tham gia cho có mặt" để tiến vào nhóm cạnh tranh huy chương ở một Olympic Vật lí quốc tế mới, nơi đề thi được đánh giá là "rất khó" và thiên về năng lực ứng dụng. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, thành tích này phản ánh nỗ lực và quyết tâm của học sinh, sự tận tụy và trách nhiệm của đội ngũ giáo viên, cùng sự đồng hành của gia đình và nhà trường. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở lời khen, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội biến kết quả này thành bước đệm cho tham vọng dài hạn: xây dựng một thế hệ học sinh có tư duy Vật lí vững, kĩ năng nghiên cứu tốt, sẵn sàng hội nhập vào cộng đồng khoa học quốc tế. Olympic chỉ là điểm khởi đầu; điều quan trọng là làm sao để những hạt giống tài năng sau mỗi mùa huy chương tiếp tục được nuôi dưỡng trong môi trường đại học và nghiên cứu.
