Mã QR mở cửa, dữ liệu mới tạo niềm tin
Truy xuất nông sản là việc ghi nhận và kết nối dữ liệu về cơ sở, vùng nguyên liệu cùng các công đoạn sản xuất, chế biến và phân phối để người mua có thể kiểm tra hành trình của sản phẩm. Vì thế, quét mã QR để biết tên cơ sở sản xuất chỉ là bước đầu tìm hiểu nguồn gốc hàng hóa. Một sản phẩm đi qua nhiều khâu trước khi đến tay người tiêu dùng; nếu mã chỉ dẫn tới một trang giới thiệu chung, người mua vẫn chưa có căn cứ để xác minh thông tin.
Một hệ thống đáng tin phải liên kết thông tin về vùng trồng, nhà xưởng, nhật ký sản xuất và lô hàng cụ thể. Chẳng hạn, dữ liệu nguyên liệu đầu vào của một lô cà phê cần được nối với chế biến, đóng gói và sản phẩm đầu ra. Khi hồ sơ phản ánh đúng hoạt động thực tế, mã QR nông sản mới giúp khách hàng tra cứu có ý nghĩa, đồng thời giúp doanh nghiệp đối chiếu nguyên liệu và lần lại công đoạn nếu phát sinh phản ánh. Minh bạch không nằm ở hình vuông in trên bao bì, mà ở chất lượng dữ liệu phía sau nó.
Lâm Đồng xây nền tảng để doanh nghiệp kết nối dữ liệu
Lâm Đồng đã xây dựng và đưa vào vận hành hệ thống quản lý thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tổ chức dữ liệu, kết nối thông tin và minh bạch hành trình nông sản. Phần mềm do Viettel Lâm Đồng cung cấp có các mục về sản phẩm, vùng sản xuất, nhà xưởng và nhật ký sản xuất. Đây là khung cần thiết để hồ sơ không dừng ở tên doanh nghiệp hay địa chỉ cơ sở, mà có thể được bổ sung bằng các thông tin gắn với hoạt động sản xuất.
Công ty TNHH Quốc Lộc - Đà Lạt Tự Nhiên tại xã Đức Trọng đã đưa thông tin doanh nghiệp, sản phẩm cà phê và vùng trồng lên hệ thống, qua đó tạo thêm căn cứ để khách hàng tìm hiểu nguồn gốc và giúp doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm gắn với vùng nguyên liệu. Tuy nhiên, nền tảng chung không tự bảo đảm độ tin cậy. Doanh nghiệp cần phân công người cập nhật, duy trì nhật ký và thường xuyên đối chiếu dữ liệu với thực tế tại vườn trồng, nhà xưởng. Nếu thông tin cũ hoặc thiếu liên kết, việc quét mã chỉ làm lộ rõ khoảng trống.
Số hóa sản xuất mới là phần tạo giá trị
Số hóa sản xuất có ý nghĩa lớn hơn việc thêm mã QR lên bao bì: đó là đưa dữ liệu vào quản lý vùng nguyên liệu, chế biến, kiểm soát chất lượng và phân phối. Công ty TNHH Thảo dược Tây Nguyên ở xã Đăk Tô ứng dụng giải pháp số và công nghệ trên toàn bộ quy trình, từ quản lý vùng nguyên liệu đến chế biến và phân phối; doanh nghiệp cũng đầu tư dây chuyền có kho lạnh lưu trữ hơn 20 tấn nguyên liệu tươi/ngày và hệ thống rửa công suất 10 tấn/ngày. Những con số này cho thấy quy mô vận hành có thể được ghi nhận cụ thể, thay vì chỉ được mô tả bằng lời quảng bá.
Cùng với đầu tư công nghệ, doanh nghiệp chú trọng chế biến sâu, tiêu chuẩn hóa chất lượng và truy xuất nguồn gốc để nâng giá trị nông sản. Năm 2025, Công ty TNHH Thảo dược Tây Nguyên được vinh danh trong gần 60 doanh nghiệp Việt Nam điển hình sáng tạo. Đây là một dấu mốc, không phải bằng chứng rằng số hóa tự động bảo đảm thành công. Giá trị chỉ tăng bền vững khi dữ liệu quy trình hỗ trợ kiểm soát chất lượng, đáp ứng yêu cầu thị trường và giúp đối tác kiểm tra được điều doanh nghiệp cam kết.
Hồ sơ đáng tin phải được cập nhật và kiểm chứng
Hợp tác xã Nông nghiệp, sản xuất và thương mại Sáu Nhung tích hợp mã QR trên bao bì cà phê để người mua kiểm tra dữ liệu vùng trồng đạt chuẩn 4C, UTZ, VietGAP, quy trình chăm sóc và công nghệ rang xay. Hợp tác xã hiện có 6 sản phẩm OCOP, gồm 4 sản phẩm hạng 4 sao và 2 sản phẩm hạng 3 sao. Ví dụ này cho thấy thông tin truy xuất có thể đồng thời giúp người tiêu dùng hiểu cách sản phẩm được làm ra và giúp thương hiệu trình bày căn cứ cho chất lượng.
Nhưng độ tin cậy không đến từ số lượng trường dữ liệu hay danh hiệu được liệt kê. Thông tin phải được ghi nhận đầy đủ, cập nhật thường xuyên và đối chiếu với sản xuất thực tế để doanh nghiệp có thể xác định công đoạn liên quan khi cần kiểm tra phản ánh về hàng hóa. Dữ liệu truy xuất cũng cần đi cùng chất lượng, an toàn và yêu cầu của nơi tiêu thụ mới đủ sức thuyết phục. Bước tiếp theo là duy trì người phụ trách, nhật ký và hỗ trợ kỹ năng số phù hợp. Khi dữ liệu phản ánh đúng hành trình sản phẩm, truy xuất nông sản mới chuyển từ chiếc mã để quét thành nền tảng tạo niềm tin và giá trị.
