Đột quỵ đột ngột giữa đêm không phải “tai nạn trời kêu”
Đột quỵ đột ngột lúc ban đêm là tình trạng não hoặc mạch máu lớn trong cơ thể bị tổn thương cấp tính trong vài phút đến vài giờ, xuất hiện trên nền một cơ thể tưởng như khỏe mạnh nhưng đang bị dồn ép bởi những thói quen nguy hiểm lúc khuya, đặc biệt là rượu bia, thức khuya và tắm đêm. Câu chuyện của người đàn ông 50 tuổi ở Nam Kinh là minh chứng dữ dội: cơn đau đầu buốt gáy bất ngờ bùng lên lúc 2 giờ sáng đã vĩnh viễn khép lại cuộc đời ông chỉ sau vài phút. Dù được đưa đi cấp cứu ngay, bác sĩ xác định ông bị xuất huyết não diện rộng do vỡ mạch máu, không thể cứu chữa.
Điều đáng nói là trước đó chỉ là một cuộc nhậu khuya tưởng như bình thường, kèm tắm lâu trong khi người vẫn đang đầm đìa mồ hôi. Đây không phải chuyện hiếm mà là kịch bản lặp lại trong rất nhiều ca đột quỵ đột ngột ở nam giới trung niên: sáng còn khỏe, đêm đã tử vong, để lại cảm giác bàng hoàng và ân hận cho gia đình.
Bia lạnh, đồ uống lạnh và cơ chế vỡ động mạch chủ âm thầm
Uống đồ lạnh sau khi cơ thể đang nóng và đổ mồ hôi nhiều không chỉ là thói quen giải khát “cho đã” mà có thể là cú sốc lạnh lên hệ tim mạch. Trường hợp người đàn ông 36 tuổi ở Trung Quốc là cảnh báo rất rõ: sau khi lấy một chai bia lạnh trong tủ lạnh uống vì trời nóng, anh nhanh chóng cảm thấy đau nhói ở ngực. Khi xe cấp cứu đến, huyết áp chỉ còn khoảng 60/40, bác sĩ phát hiện anh bị vỡ động mạch chủ và không qua khỏi. Người thân cho biết anh có tiền sử huyết áp cao.
Các bác sĩ cảnh báo rằng uống bia hoặc đồ uống lạnh sau khi đổ mồ hôi nhiều có thể ảnh hưởng đến lưu lượng máu do sự kích thích nóng – lạnh, dễ dẫn đến vỡ mạch máu. Đây chính là cơ chế co mạch đột ngột: nhiệt độ giảm làm mạch máu co lại, áp lực trong lòng mạch tăng vọt, đặc biệt nguy hiểm với người đã có thành mạch yếu, phình hoặc xơ vữa. Không chỉ vậy, tiếp xúc ngay với không khí lạnh, tắm nước lạnh sau khi uống rượu hoặc đang mệt càng nhân đôi nguy cơ. Ở những người có nền bệnh huyết áp, tim mạch, tổn thương có thể xảy ra ngay tại động mạch chủ – “đường ống lớn” nhất cơ thể – và kết thúc bằng vỡ động mạch chủ chỉ trong vài phút.
Rượu bia lúc khuya, tắm đêm và sự “sụp đổ” của tim mạch
Trường hợp ông Trương cho thấy một chuỗi sai lầm kinh điển: nhậu kéo dài đến tận khuya, về nhà trong trạng thái mệt mỏi, người đầm đìa mồ hôi, rồi lập tức đi tắm gần 40 phút để “giải rượu” và làm dịu cảm giác bứt rứt trong người. Vừa bước ra khỏi phòng tắm, ông ôm đầu kêu đau dữ dội rồi gục xuống, hôn mê sâu và không tỉnh lại nữa. Đây là minh chứng cho việc cơ thể không chịu nổi cú “combo” rượu bia – mệt mỏi – thay đổi nhiệt độ đột ngột vào thời điểm đáng ra phải nghỉ ngơi.
Theo bác sĩ, uống rượu bia và hút thuốc thời điểm nào cũng hại nhưng sát giờ ngủ hoặc giữa đêm khuya thì hại hơn nhiều. Rượu gây giãn mạch ban đầu rồi làm nhịp tim đập nhanh, huyết áp biến động mạnh; trong khi đó, khi tắm nước quá nóng hoặc quá lạnh, mạch máu lại bị kích thích co giãn đột ngột, tạo ra dao động lớn lên thành mạch. Một câu nói đáng nhớ là: “Những giây phút cuối cùng trước khi bạn ngủ là lúc mạch máu mong manh nhất, không phải lúc để thách thức nó bằng rượu, thuốc lá và phòng tắm”. Lời khuyên chuyên môn là chỉ nên tắm nước ấm vừa phải, không quá 15 phút, và tuyệt đối không tắm sau khi uống rượu bia, hạn chế tối đa tắm sau 22 giờ.
Những tín hiệu cảnh báo trong đêm không được phép bỏ qua
Không phải mọi cơn đau hay khó chịu lúc đêm đều vô hại. Một số dấu hiệu là “chuông báo động” phải gọi cấp cứu ngay. Với vỡ động mạch chủ, bệnh nhân thường có cảm giác đau nhói hoặc đau xé ở ngực, có thể lan ra lưng, đi kèm choáng, mệt lả, huyết áp tụt sâu như trường hợp huyết áp 60/40 kể trên. Với đột quỵ đột ngột, điển hình như ông Trương, triệu chứng là cơn đau đầu dữ dội, buốt gáy chưa từng trải qua, xuất hiện đột ngột sau khi tắm đêm, rồi nhanh chóng gục ngã, hôn mê.
Ngoài ra, những biểu hiện như mặt cứng đờ, không thể nhắm mắt, méo miệng sau một đêm uống nhiều bia lạnh, ngồi điều hòa cũng đã được ghi nhận và được chẩn đoán là liệt mặt. Không ít người coi đó là “trúng gió nhẹ” và bỏ qua, trong khi đây là cảnh báo hệ thần kinh đang bị tổn thương. Quan điểm cần thẳng thắn là: bất cứ cơn đau ngực dữ dội, đau đầu “như sét đánh”, yếu liệt nửa người, méo miệng, nói khó xảy ra ban đêm đều phải xem là cấp cứu, chứ không phải đợi sáng mai xem sao.
Ai thuộc nhóm nguy cơ cao và nên thay đổi gì để phòng ngừa đột quỵ?
Các ca tử vong kể trên có điểm chung: nạn nhân là nam giới còn khá trẻ hoặc trung niên, nhưng đều mang trong mình yếu tố nguy cơ âm thầm. Người đàn ông 36 tuổi bị vỡ động mạch chủ có tiền sử huyết áp cao, còn ông Trương ở tuổi 50 – độ tuổi mà bác sĩ khuyến cáo nên bỏ những thói quen xấu để tránh nguy cơ đột quỵ. Bên cạnh đó, các bác sĩ chỉ ra bốn nhóm đặc biệt cần tránh bia lạnh: bệnh nhân tim mạch, tiểu đường, viêm tụy (hoặc sỏi mật), và những người có chức năng tiêu hóa kém, do bia lạnh có thể gây tổn thương tim, hạ đường huyết, bùng phát viêm tụy cấp và kích ứng đường tiêu hóa.
Một khuyến nghị quan trọng là sau tuổi 50, nên đo huyết áp định kỳ để sớm phát hiện và điều trị huyết áp cao. Đây là nền tảng của mọi chiến lược phòng ngừa đột quỵ. Song song, cần dứt khoát bỏ hoặc giảm tối đa các thói quen nguy hiểm lúc khuya: thức khuya cày điện thoại, ăn đêm mặn và nhiều chất béo, giải quyết mâu thuẫn trong trạng thái tức giận, uống rượu bia, hút thuốc và tắm muộn. Đánh đổi một chút “thỏa mãn” ngắn ngủi để giữ mạng sống không phải là lựa chọn khó; khó là ở chỗ chúng ta có đủ tỉnh táo để dừng lại trước khi mạch máu lên tiếng lần cuối hay không.
