Lướt điện thoại sáng sớm: thói quen phổ biến nhưng đầy rủi ro
Lướt điện thoại sáng sớm là thói quen cầm điện thoại kiểm tra tin nhắn, email, mạng xã hội hoặc tin tức ngay trong những phút đầu tiên sau khi thức dậy, khiến bộ não vừa chuyển từ trạng thái nghỉ ngơi sang tỉnh táo đã phải xử lý lượng thông tin dày đặc, dễ kích hoạt căng thẳng, phân tán chú ý và làm xáo trộn nhịp sinh học tự nhiên của ngày mới. Trong thời đại số, rất nhiều người hình thành thói quen điện thoại buổi sáng mà không đặt câu hỏi liệu nó có đang âm thầm bào mòn sức khỏe tinh thần hay không. Theo thống kê, khoảng 85% người trưởng thành tại Mỹ sở hữu điện thoại thông minh, và nếu bạn thuộc nhóm này, khả năng cao bạn cũng từng cầm máy ngay khi mở mắt. Vấn đề không nằm ở chiếc điện thoại, mà ở việc để nó chiếm trọn khoảnh khắc tỉnh dậy vốn nên thuộc về cơ thể và tâm trí.
5 tác hại sức khỏe tâm thần khi bắt đầu ngày mới bằng màn hình
Nhìn từ góc độ y khoa, việc sáng vừa thức dậy đã lướt điện thoại là một thói quen không có lợi cho sức khỏe mắt và sức khỏe tinh thần nếu diễn ra thường xuyên. BSCKII Trần Văn Khanh, Giám đốc Bệnh viện Lê Văn Thịnh (TP.HCM), cho biết sau một đêm ngủ, bề mặt nhãn cầu thường khô, khi nhìn ngay vào màn hình ở khoảng cách gần, mắt phải điều tiết đột ngột, cộng với ánh sáng xanh và việc chớp mắt ít khiến khô mắt, mỏi mắt, nhức đầu, lâu dài góp phần làm nặng thêm hội chứng thị giác màn hình. Về mặt tinh thần, bộ não đang ở giai đoạn chuyển tiếp lại bị dội vào hàng loạt tin tức, việc làm, áp lực xã hội, dễ rơi vào trạng thái căng thẳng sớm, lo âu, mất tập trung và cảm giác bị cuốn vào guồng việc ngay từ những phút đầu tiên của ngày. Thói quen này còn làm phân mảnh chú ý, khiến não khó duy trì tập trung lâu và về lâu dài có thể dẫn đến quá tải, kiệt sức tinh thần.
Mạng xã hội, dopamine và nguy cơ lệ thuộc vào điện thoại
Điện thoại buổi sáng không chỉ mang thông tin, nó mang theo cả cơ chế thưởng – phạt lên bộ não. Mỗi lượt thông báo, lượt thích hay tin nhắn có thể kích thích não tiết dopamine, chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hưng phấn, khiến chúng ta muốn kiểm tra thêm một lần nữa, rồi thêm nữa. Khi việc lướt điện thoại sáng sớm trở thành phản xạ, não liên tục phải chuyển trạng thái chú ý giữa công việc và các kích thích mới, gây phân mảnh chú ý, xử lý thông tin kém hiệu quả, về lâu dài dẫn đến quá tải và kiệt sức tinh thần. Nghiên cứu từ Úc cho thấy, sử dụng mạng xã hội quá nhiều ở người lớn liên quan đến tình trạng gia tăng căng thẳng, lo âu và trầm cảm. Những nội dung gây khó chịu từ mạng xã hội, email hay các cập nhật khác có thể ảnh hưởng ngay lập tức đến sức khỏe tinh thần, khiến hệ thần kinh giao cảm kích hoạt phản ứng “chiến đấu hay bỏ chạy”, làm tăng nhịp tim, huyết áp và nồng độ cortisol, nếu kéo dài sẽ bào mòn sức khỏe tâm thần lẫn thể chất.
Một giờ không màn hình: liều “vitamin” cho sức khỏe tinh thần
Tin tốt là chỉ một thay đổi nhỏ trong thói quen điện thoại buổi sáng đã cho thấy lợi ích rõ rệt. Ngày càng nhiều người chọn dành giờ đầu tiên của buổi sáng mà không sử dụng điện thoại, vì họ thấy mình tập trung hơn, năng suất làm việc cao hơn và tinh thần ổn định hơn. Việc không dùng điện thoại trong một giờ sau khi ngủ dậy giúp giảm căng thẳng và cải thiện sức khỏe tinh thần, cho phép bạn có thời gian lên kế hoạch, đặt mục tiêu và chuẩn bị tâm thế cho ngày mới. Khi bạn dùng giờ này cho thiền, tập thể dục, ăn sáng hoặc các thói quen lành mạnh khác, khả năng nhận thức được cải thiện và lối sống trở nên cân bằng hơn. ThS.BS Nguyễn An Khải khuyến nghị không cầm điện thoại ngay khi thức dậy, thay vào đó dành 15–30 phút cho những hoạt động như uống nước, mở cửa sổ, vệ sinh cá nhân, ăn sáng hoặc đơn giản là ngồi yên vài phút để não có khoảng chuyển tiếp tự nhiên.
Chiến lược phòng ngừa nghiện điện thoại và bảo vệ não bộ
Nếu bạn nhận ra mình “hễ rảnh là lướt điện thoại”, thì cần xem đó là tín hiệu cảnh báo, không phải chuyện nhỏ. ThS.BS Nguyễn An Khải gợi ý bắt đầu bằng việc trì hoãn vài chục giây trước khi mở máy, tự hỏi có thực sự cần xử lý thông tin hay chỉ muốn lấp đầy khoảng trống. Đây là bước chuyển từ hành vi tự động sang sử dụng có chủ đích. Tiếp đó, hãy thiết lập những “điểm không màn hình” trong ngày, như lúc chờ thang máy, khi ăn uống hay trò chuyện trực tiếp, để tập cho não quen với các khoảng trống mà không phải dựa vào điện thoại. Tìm hoạt động thay thế như chăm cây, nấu ăn, đọc sách, đi bộ, tập vài động tác giãn cơ hoặc sắp xếp nhà cửa giúp não được nghỉ theo cách lành mạnh, giảm nguy cơ lệ thuộc vào kích thích liên tục từ màn hình. Hãy coi việc chăm sóc não bộ là ưu tiên, bởi một ngày khởi đầu an lành sẽ quyết định chất lượng sức khỏe tinh thần lâu dài.
