Giỗ Tổ sân khấu: lễ kỷ niệm truyền thống mang bản sắc rất “đời”
Giỗ Tổ sân khấu là lễ kỷ niệm truyền thống để giới nghệ sĩ Việt Nam trong các ngày 11, 12, 13 tháng 8 âm lịch cùng hướng về Tổ nghề, dâng hương và tri ân các bậc tiền nhân, đồng thời nhìn lại con đường làm nghề của mình trong sự trang trọng nhưng vẫn rất gần gũi đời thường.
Theo truyền thống, trong các ngày 11 – 12 – 13 tháng 8 âm lịch hằng năm, nghệ sĩ cùng hướng về ngày giỗ Tổ sân khấu – cũng là Ngày Sân khấu Việt Nam 12/8 âm lịch – để bày tỏ lòng thành kính với Tổ nghiệp. Đây không phải buổi lễ mang tính hình thức, mà là dịp tự soi lại mình: nghề này không chỉ là ánh đèn mà còn là đạo đức, sự biết ơn. Năm nay, các hoạt động cúng Tổ nghề diễn ra sôi nổi tại Nhà thờ Tổ Sân khấu ở đường Cô Bắc, các sân khấu, nhà hát, thu hút đông đảo nghệ sĩ Việt Nam tham dự. Khi nhiều người vẫn nghi ngờ nghệ sĩ sống “trên mây” vì hào quang, giỗ Tổ cho thấy họ vẫn giữ một điểm tựa tinh thần rất mộc mạc.
Từ NSND đến diễn viên trẻ: cùng gặp nhau ở hai chữ “thành kính”
Điều dễ thấy trong mùa giỗ Tổ sân khấu năm nay là khoảng cách thế hệ gần như bị xóa nhòa trước bàn thờ Tổ. Từ sáng 21/9, NSND Mỹ Uyên đã chia sẻ không khí giỗ Tổ tại Nhà thờ Tổ Sân khấu TP.HCM và gọi đây là dịp để những người nghệ sĩ cùng hướng về Tổ nghiệp, biết ơn các bậc tiền nhân đã gìn giữ, vun đắp cho nghệ thuật. Câu chữ giản dị nhưng là lời nhắc: làm nghệ thuật không thể quên gốc. Đến ngày 22/9 – “Tết nghệ sĩ” – sự rộn ràng càng rõ nét, nhưng phía sau không khí lễ hội là một nếp nghĩ chung: phải có trách nhiệm với con đường sáng đèn mình chọn.
Tại Đại học Sân khấu – Điện ảnh TP.HCM, dàn nghệ sĩ Phương Anh Đào, Hiếu Nguyễn, Thúy Ngân, Kim Tuyến, Nhã Phương… có mặt từ sớm, tươi cười gặp lại đồng nghiệp. Họ là lớp nghệ sĩ Việt Nam đang rất “hot” với khán giả trẻ, nhưng trong giây phút cúng Tổ nghề, tất cả đều trở về đúng vai trò người học trò trước Tổ. Chính sự tự nguyện “hạ mình” đó mới làm nên chiều sâu của một lễ kỷ niệm truyền thống, thay vì một buổi chụp hình check-in như nhiều người ngoài cuộc vẫn nghĩ.
Giản dị trong trang phục, trang trọng trong thái độ
Một điểm thú vị – và đáng quý – của mùa cúng Tổ nghề là hình ảnh nghệ sĩ bước ra khỏi sân khấu lộng lẫy để trở về đời thường giản dị. Buổi tối 21/9, Thu Trang, Tiến Luật, Anh Đức, Anh Phạm, Huỳnh Lập, Puka, Hữu Đằng… xuất hiện tại Sân khấu Thế Giới Trẻ trong những bộ trang phục đơn giản, nhưng lại rất thành tâm khi dâng hương lên Tổ nghề. Ánh mắt, cách chắp tay, cúi đầu quan trọng hơn mọi bộ cánh hàng hiệu. Ở Sân khấu kịch Hồng Vân, diễn viên Lê Hạ Anh gây chú ý với áo sơ mi trắng, quần jeans kín đáo. Càng nổi tiếng, họ dường như càng muốn “giảm” bề ngoài trong ngày này để tôn sự trang trọng bên trong.
Hình ảnh dàn nghệ sĩ Minh Dự, Huỳnh Lập, Tiến Luật, Thu Trang, Puka, Duy Khánh cùng góp mặt trong khung hình chung càng cho thấy một điều: giỗ Tổ sân khấu không phải sàn diễn của cái tôi, mà là không gian của sự đồng nghiệp. Khi chọn chiếc áo giản dị thay cho váy dạ hội hay vest sang trọng, nghệ sĩ đang gửi một thông điệp thầm lặng: họ muốn Tổ thấy bản chất người làm nghề, không phải nhân vật trên thảm đỏ. Đó không chỉ là gu thời trang, mà là lựa chọn có ý thức về cách tôn trọng truyền thống.
Mâm cúng Tổ tại nhà: góc nhỏ cho niềm tin lớn
Không phải nghệ sĩ nào cũng có mặt được ở mọi sân khấu, nhưng điều đó không làm giảm đi sức nặng của cúng Tổ nghề. Bên cạnh việc dâng hương, hoa, trái cây tại các điểm tổ chức chung, nhiều nghệ sĩ còn tự chuẩn bị mâm cúng giỗ Tổ chỉn chu tại nhà. Diễn viên Tam Triều Dâng và ca sĩ Thu Thủy là một ví dụ rõ nét. Trong không gian gia đình, họ nói lời cảm ơn Tổ nghiệp, cầu mong được soi sáng đường làm nghề cho bản thân và anh chị em nghệ sĩ, có thêm cơ hội cống hiến những điều đẹp và ý nghĩa để luôn được khán giả yêu thương.
Những lời khấn ấy không phải lời “PR” cho hình ảnh cá nhân, mà mang tính đối thoại nội tâm. Khi một nghệ sĩ trẻ viết rằng mình biết ơn Tổ nghiệp đã phù hộ, che chở, ta thấy rõ cúng Tổ nghề là nhu cầu tinh thần thật sự, chứ không phải phong trào nhất thời. Điều đáng nói là các mâm cúng không phô trương vật chất; điều được chăm chút lại là sự chỉn chu, ngăn nắp, sạch sẽ. Trong thời đại mọi thứ dễ bị “thương mại hóa”, việc giới nghệ sĩ vẫn trân trọng những nghi lễ nhỏ tại nhà cho thấy niềm tin truyền thống vẫn bền bỉ.
Giỗ Tổ – nơi nghệ sĩ “đi chậm lại” giữa guồng quay hào quang
Trong ngày 22/9, không khí “Tết nghệ sĩ” rộn ràng khắp các sân khấu. Những buổi gặp gỡ, tấu hài, ca hát, chụp ảnh… là phần hội dễ thấy. Nhưng phần lễ – những giờ phút nghệ sĩ khấn nguyện, cúi đầu, nhận lộc Tổ – mới là thứ giữ cho nghề khỏi bị cuốn trôi bởi sự hào nhoáng. Nhiều nghệ sĩ chia sẻ mong muốn được Tổ nghiệp che chở để làm nghề dài lâu, bền bỉ, được khán giả yêu thương. Chính sự “đi chậm lại” trong khoảnh khắc này giúp họ đặt lại câu hỏi: mình đang sống cho ánh đèn hay cho nghệ thuật?
Nhìn cách nghệ sĩ Việt Nam hôm nay cúng Tổ nghề – từ những tên tuổi kỳ cựu đến lớp trẻ đang nổi – có thể thấy một truyền thống không hề cũ đi. Lễ kỷ niệm truyền thống vẫn giữ khung xưa: ngày tháng âm lịch, nhang đèn, mâm cỗ, lời khấn. Nhưng tinh thần bên trong lại rất hiện đại: giản dị, không phô trương, chú trọng đạo đức nghề và sự tử tế với khán giả. Đó là lời nhắc cho cả công chúng: nghệ sĩ không chỉ được đo bằng view hay danh hiệu, mà còn bằng cách họ cúi đầu trước Tổ, trước chính nghề của mình. Và chừng nào giỗ Tổ sân khấu còn được trân trọng như thế, chừng đó nghệ thuật Việt vẫn còn một điểm tựa vững chắc.
