Robotics biến kiến thức thành trải nghiệm
Cuộc thi robotics là sân chơi nơi học sinh thiết kế, lập trình và điều khiển robot để hoàn thành thử thách, qua đó biến kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học thành kỹ năng thực hành. Giá trị của những cuộc thi này không nằm riêng ở chiếc cúp: các em phải thử nghiệm, phát hiện lỗi, điều chỉnh giải pháp và phối hợp với đồng đội. Đó là cách học hiệu quả hơn việc tiếp thu khái niệm một chiều, đồng thời cho thấy sáng tạo công nghệ có thể bắt đầu từ những dự án phù hợp với lứa tuổi. Tại DigiFest Đồng Nai 2026, Robotics Cup quy tụ 50 đội từ tiểu học đến THPT: 18 đội tiểu học, 19 đội THCS và 13 đội THPT. Các nhiệm vụ được thiết kế theo độ tuổi, giúp robotics học sinh gắn với những bài toán gần gũi như chăm sóc cây trồng, cứu hộ động vật và ứng phó lũ lụt.
Từ bài toán địa phương đến sân chơi toàn quốc
DigiFest cho thấy một sân chơi địa phương có thể mở cửa cho nhiều cấp học cùng tham gia, nhưng sức hấp dẫn nằm ở nội dung chứ không chỉ ở số đội. Học sinh tiểu học lập trình robot dọn rác, gieo hạt, lấp đất và dẫn nước; đội THCS xử lý tình huống cháy rừng, còn đội THPT thực hiện nhiệm vụ cứu động vật trong vùng lũ. Những thử thách ấy buộc các em chuyển yêu cầu thành trình tự lệnh, kiểm tra robot trên sa bàn và sửa lỗi khi kế hoạch không chạy như dự tính. Ở cấp toàn quốc, Cuộc thi Sáng tạo Robotics lần thứ VI khép lại bằng lễ tổng kết, trao giải. Vòng chung kết tại TP.HCM có 276 đội, 517 thí sinh từ 19 tỉnh, thành phố. Quy mô rộng hơn đồng nghĩa học sinh có cơ hội cọ xát với nhiều cách giải khác nhau; giải thưởng vì thế là một dấu mốc, còn quá trình thử và sửa mới là phần học tập có giá trị lâu dài.
Chiến thắng quốc tế cho thấy lộ trình có thể đi xa
Từ phong trào trong nước đến đấu trường quốc tế, thành tích của học sinh Trường Tiểu học - THCS Phan Văn Trị cho thấy những cơ hội này có thể mở ra một lộ trình đáng khích lệ. Ngày 26-10, nhà trường cho biết đội robotics đã giành giải nhất tại WRO China Open Invitational Championship ở Nam Kinh; giải có hơn 400 đội từ nhiều quốc gia tham dự. Ba thành viên đoạt giải là học sinh lớp 5, một minh chứng rõ ràng rằng học sinh nhỏ tuổi vẫn có thể làm chủ nhiệm vụ kỹ thuật phức tạp khi được thực hành và hướng dẫn phù hợp. Chủ đề “Robots Meet Culture” yêu cầu thí sinh vận dụng kiến thức STEM để tìm giải pháp góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa. Đội Phan Văn Trị nổi bật nhờ tư duy logic, lập trình tự động chính xác và xử lý sự cố độc lập. So với sân chơi địa phương, WRO có sức cạnh tranh quốc tế cao hơn; nhưng cả hai đều rèn năng lực giải quyết vấn đề, tính kiên trì và làm việc nhóm.
Cần nhiều cơ hội thực hành, không chỉ một cuộc thi
Các cuộc thi chỉ phát huy hết ý nghĩa khi học sinh có nơi tiếp tục học sau ngày trao giải. Cuộc thi Sáng tạo Robotics toàn quốc đã qua sáu lần tổ chức, kết nối nhà trường, gia đình, chuyên gia và nguồn lực xã hội để phát triển năng lực khoa học, công nghệ cho thanh thiếu nhi. Đây là nền tảng đáng giữ gìn, nhưng hoạt động STEM học sinh không nên chỉ diễn ra theo mùa thi: câu lạc bộ và giờ thực hành thường xuyên mới giúp các em theo đuổi ý tưởng đủ lâu để biến thử nghiệm thành sản phẩm tốt hơn. Sau Robotics Cup, tổ chức Đoàn, Đội ở Đồng Nai dự kiến duy trì các cuộc thi khoa học, công nghệ thường niên, phát triển câu lạc bộ STEM trong trường và bồi dưỡng nhân tố triển vọng. Ở tầm rộng hơn, đề xuất phối hợp giữa ngành giáo dục, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp công nghệ cũng cần được biến thành cơ hội cụ thể cho học sinh. Khi đó, sân chơi không chỉ tìm người thắng cuộc mà còn giúp nhiều em tự tin khám phá và sáng tạo.
Ba cấp độ sân chơi bổ trợ cho nhau: DigiFest đem trải nghiệm đến gần trường học, cuộc thi toàn quốc mở rộng giao lưu trong nước, còn WRO tạo phép thử ở môi trường quốc tế. Điều đáng quan tâm không chỉ là thành tích nổi bật, mà là số học sinh được chạm tay vào robot, học cách lập trình và dám sửa một ý tưởng chưa thành công. Muốn nuôi dưỡng đam mê công nghệ bền vững, cần duy trì các cơ hội ấy quanh năm, để mỗi giải đấu trở thành điểm khởi đầu cho hành trình học tập tiếp theo.
