AI trong dạy học: không chỉ là thêm máy tính vào lớp học
AI trong dạy học là việc tích hợp trí tuệ nhân tạo vào quá trình thiết kế bài giảng, quản lý lớp học và tổ chức hoạt động học tập, nhằm tạo ra các lớp học thông minh, học liệu số tương tác và môi trường giáo dục nơi học sinh chủ động khám phá kiến thức thông qua công nghệ giáo dục hiện đại, thay vì chỉ nghe giảng thụ động trên bảng phấn. Chuyển đổi số giáo dục ở Việt Nam đang cho thấy một điều rõ ràng: vấn đề không phải là có bao nhiêu thiết bị, mà là cách nhà trường và giáo viên dùng công nghệ để thay đổi trải nghiệm học tập. Tại Đà Nẵng, từ lớp học thông minh, học liệu số đến ứng dụng AI và STEM, chuyển đổi số đang từng bước đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục. Ở Hà Nội, chuyển đổi số được xác định là nhiệm vụ trọng tâm để nâng cao chất lượng dạy và học, kéo theo hàng loạt mô hình ứng dụng công nghệ sáng tạo trong giảng dạy.
Đà Nẵng: lớp học thông minh và học liệu số thay đổi thói quen dạy – học
Đà Nẵng đang trở thành một trong những điểm sáng về lớp học thông minh và học liệu số, nhưng điều đáng nói là cách họ biến công nghệ thành công cụ sư phạm chứ không phải vật trang trí. Tại Trường Mầm non Họa Mi ở xã Phước Trà, mô hình “lớp học thông minh” được triển khai trong năm học 2026-2027, là mô hình thứ hai trong kế hoạch xây dựng 3 lớp học thông minh ở ba cấp học trên địa bàn xã. Điểm nhấn được lãnh đạo nhà trường nhấn mạnh không nằm ở việc bổ sung thêm tivi hay máy tính, mà ở cách khai thác công nghệ để tạo ra trải nghiệm trực quan, sinh động, phù hợp với lứa tuổi mầm non. Giáo viên dùng thiết bị và học liệu số để thiết kế tình huống cho trẻ quan sát, tương tác, đặt câu hỏi, khám phá khoa học và STEM, biến giờ học thành chuỗi hoạt động khám phá thay vì một buổi “xem màn hình”. Ở các trường tiểu học và THCS vùng cao như Ngọc Linh, giáo viên Toán đã chuyển từ sách giấy và slide đơn giản sang kho học liệu điện tử, trò chơi tương tác, câu hỏi trắc nghiệm trực tuyến, đồng thời dùng AI để biên soạn, hệ thống hóa và xây dựng kho học liệu cá nhân. Nhờ đó, bài học trực quan hơn, tăng tương tác và tiết kiệm thời gian, tạo điều kiện để học sinh chủ động tham gia quá trình học tập.
Hà Nội: từ giờ học sáng tạo đến tiêu chí “trường học số”
Nếu Đà Nẵng cho thấy sức bật của công nghệ ở cả vùng cao, thì Hà Nội lại thể hiện một hướng đi bài bản hơn với khung năng lực số và tiêu chí trường học số. Tại Trường Tiểu học Bát Tràng, tiết học chuyên đề “Lồng ghép ứng dụng AI và khung năng lực số trong môn Công nghệ lớp 3” ở lớp 3A5 là minh chứng rõ ràng cho cách một giờ học có thể được thiết kế lại nhờ AI. Bằng công nghệ thông minh, phương pháp trực quan sinh động và hình ảnh minh họa, học sinh không chỉ khám phá chiếc đèn học và cách sử dụng mà còn hình thành kỹ năng dùng điện tiết kiệm. Theo cô giáo Bùi Thị Hồng Gấm, việc tích hợp khung năng lực số vào môn Công nghệ giúp học sinh bước đầu hình thành kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm. Một bước đi mang tính hệ thống hơn là việc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội ban hành Quyết định số 3252/QĐ-SGDĐT về Bộ tiêu chí công nhận Trường học số ngành giáo dục. Đây không chỉ là văn bản hành chính; nó đặt ra chuẩn mới cho nhà trường: không thể nói về chuyển đổi số giáo dục nếu vẫn dừng ở PowerPoint và máy chiếu.
Giáo viên Hà Nội cũng đang dùng AI trong dạy học theo cách thực tế: các công cụ như ChatGPT, Gemini được dùng để gợi ý xây dựng câu hỏi, thiết kế bài tập theo nhiều mức độ nhận thức và phát triển học liệu số. Cô Vũ Bích Hằng chia sẻ rằng công nghệ số đã khiến bài giảng sinh động, hấp dẫn hơn, học sinh chăm tương tác hơn. Đây là một câu chuyện đáng chú ý: khi công nghệ giảm bớt khối lượng công việc lặp lại, giáo viên có thêm thời gian cho hoạt động chuyên môn, tương tác và đồng hành với học sinh. Tuy nhiên, hiệu quả không nằm ở việc dùng bao nhiêu công cụ, mà ở cách giáo viên lựa chọn và kiểm soát thông tin, tổ chức hoạt động để học sinh biết đặt câu hỏi và tự hình thành nhận định.
Quản trị số, STEM và AI: nền tảng mới cho năng lực số học sinh
Một điểm chung giữa Đà Nẵng và Hà Nội là họ không xem công nghệ giáo dục chỉ là chuyện trong lớp học, mà là cả hệ sinh thái từ quản trị đến nội dung. Ở xã Trà Tân, nhiệm vụ đổi mới giáo dục đi kèm đầu tư hạ tầng, chuẩn hóa dữ liệu và cải tiến phương pháp giảng dạy. Địa phương đặt mục tiêu 100% cơ sở giáo dục cập nhật đầy đủ, chính xác dữ liệu trên Cơ sở dữ liệu ngành, duy trì học bạ số, hồ sơ điện tử và chữ ký số, với nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, nhập một lần, sử dụng nhiều lần”. Đồng thời, họ xây dựng kho học liệu số dùng chung, từng bước ứng dụng AI trong quản trị trường học, hỗ trợ đổi mới phương pháp giảng dạy và đánh giá học sinh. Đây là bước đi quan trọng: nếu dữ liệu không được quản lý tốt, mọi nỗ lực lớp học thông minh sẽ chỉ là những dự án rời rạc. Đáng chú ý, địa phương định hướng đưa STEM/STEAM từ hoạt động phong trào thành một phần kế hoạch giáo dục nhà trường và kế hoạch dạy học môn học, khuyến khích tích hợp công nghệ số, AI vào thiết kế bài học và hướng dẫn học sinh ứng dụng AI, IoT trong sản phẩm nghiên cứu.
Ở Hà Nội, các chương trình tập huấn về trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và đổi mới phương pháp giảng dạy cho giáo viên và cán bộ quản lý đã tạo chuyển biến cụ thể. Theo ông Đặng Thanh Quang, việc bồi dưỡng năng lực số không dừng ở sử dụng bài giảng điện tử, mà hướng tới khai thác nền tảng quản lý học tập, kho học liệu số và phần mềm tương tác để tổ chức dạy học linh hoạt, tăng cơ hội tiếp cận tri thức cho học sinh. Đây là cách tiếp cận đúng: muốn phát triển năng lực số cho học sinh, trước hết giáo viên phải làm chủ công nghệ. Khi AI hỗ trợ một phần công việc, giáo viên càng phải tập trung vào việc tổ chức hoạt động, hướng dẫn học sinh kiểm tra độ tin cậy của thông tin và tự hình thành nhận định. Nếu bỏ qua bước này, lớp học thông minh sẽ biến thành nơi học sinh phụ thuộc vào câu trả lời do máy gợi ý, thay vì học cách suy nghĩ độc lập.
Từ thí điểm đến phổ biến: điều gì cần cho một giờ học sáng tạo đúng nghĩa?
Nhìn vào những mô hình ở Đà Nẵng và Hà Nội, có thể thấy chuyển đổi số giáo dục đang đi đúng hướng, nhưng vẫn còn khoảng cách giữa trường tiên phong và mặt bằng chung. Ở phường Bàn Thạch, chính quyền dự kiến đầu tư khoảng 12 tỷ đồng để xây dựng thư viện số và phòng học STEM tại Trường THCS Nguyễn Du. Đầu năm học 2026-2027, xã Trà Tân cũng đầu tư 1,9 tỷ đồng cho trang thiết bị dạy học và sách giáo khoa. Những con số này cho thấy sự ưu tiên rõ ràng, nhưng tiền không tự động tạo ra giờ học sáng tạo. Thời gian tới, ngành giáo dục được định hướng tập trung hoàn thiện hạ tầng, đào tạo giáo viên và huy động nguồn lực xã hội hóa để nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ tại các trường vùng cao. Ở Hà Nội, những hiệu quả bước đầu từ các cơ sở giáo dục đang khẳng định chủ trương chuyển đổi số là đúng đắn, nhưng để triển khai hiệu quả, mỗi trường cần lựa chọn cách làm phù hợp với điều kiện thực tế; giáo viên phải xác định rõ mục tiêu sư phạm trước khi chọn công cụ; học sinh phải được hướng dẫn sử dụng công nghệ an toàn, chủ động và có trách nhiệm.
Điều quan trọng nhất trong giai đoạn tiếp theo là không để AI trong dạy học trở thành phong trào ngắn hạn. Lớp học thông minh phải gắn với việc phát triển năng lực số cho học sinh, từ kỹ năng sử dụng công nghệ đến khả năng tư duy phản biện. Công nghệ giáo dục, nếu được dùng đúng, có thể biến mỗi tiết học thành một giờ học sáng tạo, nơi học sinh tương tác nhiều hơn, đặt câu hỏi nhiều hơn và hiểu kiến thức sâu hơn. Nhưng nếu chạy theo hình thức, nó sẽ chỉ tạo ra thêm áp lực cho giáo viên và sự lệ thuộc cho học sinh. Chuyển đổi số giáo dục vì thế cần được nhìn như một cuộc cải tổ phương pháp dạy học, trong đó AI, học liệu số và STEM là công cụ, còn mục tiêu cuối cùng vẫn là người học biết tự học, tự nghĩ và tự chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
