FIFA ASEAN Cup: bước khởi đầu hoành tráng nhưng đầy nghi vấn
FIFA ASEAN Cup là một giải đấu bóng đá khu vực mới do FIFA bảo trợ, quy tụ 14 đội tuyển châu Á (11 đội thuộc ASEAN cùng ba khách mời) thi đấu ở hai hạng đấu, với mục tiêu tạo thêm các trận quốc tế cạnh tranh, tăng kết nối khu vực và mở ra hướng phát triển thương mại mới cho tương lai bóng đá Đông Nam Á. Ngay kỳ mở màn, đội tuyển Indonesia đăng quang FIFA ASEAN Cup 2026 trước hơn 70.000 khán giả trên sân Jakarta, biến chung kết thành một lễ hội thực sự và khẳng định sức hút bóng đá ở quốc gia chủ nhà. Tuy vậy, các khán đài thưa vắng ở nhiều trận khác cùng việc bản quyền truyền hình khó bán cho thấy thành công của trận chung kết không tự động đồng nghĩa với một thương hiệu bền vững. Câu hỏi đáng bàn là: sau một màn ra mắt ồn ào, giải đấu này sẽ đi tiếp hay dừng lại ở mốc 2026?
Thành công cục bộ: Indonesia rực sáng, phần còn lại nhạt màu
Nếu nhìn từ Jakarta, FIFA ASEAN Cup dường như là một cú hit: toàn bộ 67.000 vé xem trận chung kết giữa Indonesia và Thái Lan được bán hết từ 24 giờ trước giờ bóng lăn, không còn vé phổ thông nào. Indonesia vừa khát danh hiệu vừa đá chung kết trên sân nhà, nên không khí lễ hội là điều dễ hiểu. Chủ tịch FIFA Gianni Infantino xuất hiện hai lần trong vòng một tháng ở Đông Nam Á để trao cúp vô địch, tín hiệu cho thấy sự đầu tư chính trị rõ rệt từ FIFA cho sân chơi mới. Nhưng hình ảnh ấy không đại diện cho cả giải. Ngay cuộc tái đấu Thái Lan – Việt Nam, hai đội vừa tranh chức vô địch ASEAN Cup, vẫn diễn ra trước nhiều khoảng khán đài bỏ trống, đặc biệt sau cầu môn gần như vắng người. Tại một số bảng đấu, các đội chủ nhà thậm chí không mua bản quyền, khán giả phải phụ thuộc vào đối tác phát trực tuyến của FIFA để xem miễn phí từ cuối vòng bảng. Một giải đấu bóng đá khu vực muốn sống lâu không thể chỉ dựa trên vài đêm cháy vé ở một thành phố.
Bài toán lịch thi đấu: AFC Nations League thu hẹp không gian
FIFA ASEAN Cup được dự kiến tổ chức 4 năm một lần, với kỳ tiếp theo vào năm 2030. Chu kỳ dài giúp danh hiệu trở nên hiếm nhưng lại bất lợi cho một thương hiệu mới, khi khán giả, nhà đài và nhà tài trợ phải được thuyết phục lại gần như từ đầu sau mỗi quãng nghỉ. Vấn đề lớn hơn là bức tranh lịch thi đấu đội tuyển châu Á đang chuẩn bị thay đổi. AFC đã công bố ý định xây dựng AFC Nations League, thử nghiệm giai đoạn 2028–2029 và triển khai từ 2030, gắn với cả vòng loại Asian Cup và World Cup. Nếu Nations League ra đời đúng lộ trình, quỹ thời gian trong các FIFA Days vốn đã chật kín sẽ càng thiếu chỗ cho một giải riêng của Đông Nam Á. Mô hình dự kiến của Nations League chia đội tuyển thành nhiều hạng dựa trên thứ hạng FIFA, giải quyết chính nhu cầu mà FIFA ASEAN Cup đặt ra: thêm trận đấu cạnh tranh, ít giao hữu vô nghĩa, đối thủ được phân tầng. Khi AFC cung cấp một hệ thống chính thức cho toàn châu lục, FIFA ASEAN Cup có nguy cơ trở thành sản phẩm dư thừa, khó chen lịch và khó tạo lý do để các liên đoàn ưu tiên.
Thương hiệu FIFA không còn là bảo chứng: khán giả và thị trường đang nói gì?
FIFA rõ ràng xem Đông Nam Á là thị trường chiến lược khi Chủ tịch Gianni Infantino không chỉ trao cúp mà còn gặp Tổng thống Indonesia và khẳng định bóng đá khu vực có sức sống mạnh, khán giả cuồng nhiệt, chất lượng chuyên môn đáng ghi nhận. Ông tuyên bố: “Đây là FIFA ASEAN Cup đầu tiên. Hy vọng nó sẽ là kỳ đầu tiên trong nhiều kỳ tiếp theo.” Dù vậy, thị trường không phản ứng hào hứng như kỳ vọng mang thương hiệu FIFA. Bản quyền truyền hình bị chào bán nhiều lần mà khó tìm đối tác; đến sát ngày ra quân của tuyển Việt Nam, các nền tảng nội địa mới chốt thỏa thuận phát sóng. Thái Lan không có đơn vị trong nước mua bản quyền, khán giả chỉ được xem miễn phí ở giai đoạn cuối qua đối tác của FIFA. Một số trận đấu có lượng khán giả thấp, trọng tài gây tranh cãi và giải đấu chưa kịp xây bản sắc riêng, khiến giá trị phải do thị trường kiểm chứng chứ không thể áp đặt từ logo FIFA. Nói cách khác, FIFA ASEAN Cup cho thấy thương hiệu toàn cầu không còn là bảo chứng tự động cho thành công của mọi giải đấu bóng đá khu vực.
Từ viên gạch đầu tiên đến tương lai Đông Nam Á: nên giữ hay nên dừng?
Khi công bố FIFA ASEAN Cup, FIFA nhấn mạnh mục tiêu tăng số trận quốc tế chất lượng, tạo thêm cơ hội cho người hâm mộ và thúc đẩy sự phát triển đồng bộ của bóng đá ASEAN, thay vì chỉ tập trung vào một quốc gia. Điều đó phù hợp với nhu cầu thực tế: các đội trong khu vực cần thêm sân chơi cân sức, bên cạnh hành trình gian nan tới Asian Cup hay World Cup. Nhưng nếu AFC Nations League được triển khai đúng lộ trình, cơ chế chia hạng theo thứ hạng FIFA sẽ cung cấp chính loại trận đấu cân bằng mà khu vực cần, trong một khung hệ thống được AFC bảo trợ. Khi ấy, FIFA ASEAN Cup đứng trước lựa chọn: hoặc tái thiết để trở thành giải bổ trợ, với bản sắc rõ ràng, lịch thi đấu ổn định và quyền lợi cụ thể cho liên đoàn; hoặc chấp nhận vai trò một thử nghiệm chỉ diễn ra một lần. Tương lai bóng đá Đông Nam Á không phụ thuộc vào việc giải đấu này tồn tại hay không, nhưng cách FIFA và AFC cùng thiết kế hệ sinh thái thi đấu sẽ quyết định liệu khu vực có thêm không gian phát triển, hay tiếp tục bị kéo giãn giữa những dự án thiếu bền vững.
