Tăng huyết áp âm thầm: kẻ giết người lặng lẽ trong cơ thể bạn
Tăng huyết áp âm thầm là tình trạng huyết áp tăng cao kéo dài mà người bệnh hầu như không có triệu chứng rõ ràng, khiến mạch máu và các cơ quan trọng yếu bị tổn thương dần dần trước khi xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo nhìn thấy được, làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và suy thận về sau. Nhiều người chỉ nghĩ đến tăng huyết áp khi choáng váng, đau đầu dữ dội hoặc mệt mỏi kiệt sức, nhưng đó là cách suy nghĩ nguy hiểm. Các bác sĩ tại Viện Tim mạch Quốc gia cho biết đa số bệnh nhân không có triệu chứng điển hình trong một thời gian dài. Chính giai đoạn "yên lặng" đó là lúc huyết áp cao âm thầm làm hỏng thành mạch và hệ thần kinh, trở thành yếu tố nguy cơ hàng đầu cho nhiều biến chứng tim mạch và thần kinh. Vì vậy, người trưởng thành không được chờ cơ thể "lên tiếng" mới bắt đầu đo huyết áp và đi khám.
Vì sao tăng huyết áp nguy hiểm dù bạn thấy mình vẫn khỏe?
Theo tiêu chuẩn y khoa, một người được chẩn đoán tăng huyết áp khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên. Khoảng 90–95% trường hợp là tăng huyết áp nguyên phát, không tìm được một nguyên nhân cụ thể, thường liên quan tuổi tác, di truyền và lối sống nhiều muối, ít vận động, hút thuốc, uống rượu, căng thẳng kéo dài. Phần còn lại, khoảng 5–10%, là tăng huyết áp thứ phát do các bệnh lý khác như bệnh thận, cường giáp hoặc tác dụng phụ thuốc. Điều đáng lo là trong suốt thời gian huyết áp tăng nhưng chưa có triệu chứng, mạch máu tim, não, thận và mắt đã bị tổn thương. Tăng huyết áp không chỉ là con số trên máy đo mà là tác nhân thúc đẩy các biến chứng tim mạch và thần kinh nặng nề. Khi bạn bắt đầu thấy đau đầu âm ỉ, chóng mặt, ù tai, đau ngực, khó thở hoặc mờ mắt, khả năng tổn thương đã tiến xa, đôi khi sát ngưỡng đột quỵ hoặc suy tim.
Đo huyết áp tại nhà: công cụ bắt quả tang tăng huyết áp âm thầm
Nếu coi tăng huyết áp âm thầm là kẻ giết người lặng lẽ, thì máy đo huyết áp tại nhà chính là camera giám sát bắt quả tang nó. Theo các chuyên gia, đo huyết áp tại nhà giúp đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện sớm những dao động bất thường. Không có thói quen này, bạn phụ thuộc hoàn toàn vào vài lần đo tại cơ sở y tế, dễ bỏ sót những thời điểm huyết áp vọt cao trong ngày. Người mới được chẩn đoán tăng huyết áp nên đo huyết áp hai lần mỗi ngày: buổi sáng sau khi thức dậy và buổi tối trước khi đi ngủ. Khi huyết áp đã ổn định, có thể duy trì 2–3 lần/tuần vào cùng khung giờ. Trước khi đo, cần nghỉ ít nhất 15 phút, ngồi thoải mái, tay đặt ngang mức tim, băng quấn vừa khít, mép dưới cách nếp khuỷu khoảng 2 cm. Trong lúc đo không nói chuyện, không cử động và ghi đầy đủ hai trị số, ví dụ 126/82 mmHg, tránh làm tròn số.
Đừng chờ tín hiệu cơ thể: nhận diện sớm dấu hiệu và hành động
Tăng huyết áp được gọi là "kẻ giết người thầm lặng" vì đa số bệnh nhân không nhận thấy bất kỳ bất thường nào trong giai đoạn đầu. Nhưng cơ thể vẫn có những lời thì thầm cảnh báo mà bạn hay bỏ qua: đau đầu âm ỉ, căng tức vùng gáy buổi sáng, chóng mặt, choáng váng, ù tai. Vì tim phải làm việc nặng hơn trong môi trường mạch máu áp lực cao, người bệnh thường sớm thấy mệt, hụt hơi khi gắng sức, hồi hộp, đánh trống ngực hoặc đau ngực thoáng qua. Tổn thương mạch máu nhỏ ở mắt có thể gây nhìn mờ, xuất huyết kết mạc hoặc chảy máu cam. Trong cơn tăng huyết áp cấp cứu, bệnh nhân có thể buồn nôn, nôn, tê bì tay chân do áp lực trong sọ tăng, cần đưa đến cơ sở y tế ngay. Bạn không nên chờ đầy đủ "bộ sưu tập" triệu chứng này rồi mới hành động. Đo huyết áp tại nhà định kỳ là cách chủ động phát hiện sớm huyết áp trước khi biến chứng tim mạch và thần kinh xuất hiện.
Kiểm soát tăng huyết áp: không chỉ là uống thuốc cho đủ đơn
Tăng huyết áp là bệnh mạn tính, cần điều trị lâu dài; tự ý ngừng thuốc hoặc giảm liều khi thấy huyết áp về mức bình thường rất dễ làm bệnh tái phát và tăng nguy cơ biến chứng. Thuốc là nền tảng, nhưng chỉ phát huy tối đa khi đi kèm điều chỉnh lối sống. Mỗi người nên giới hạn lượng muối dưới 5g/ngày, giảm đồ chế biến sẵn, đồ muối chua, thức ăn nhanh, ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá, thịt nạc, tôm, sữa tách béo, đồng thời giảm mỡ động vật, nội tạng, đồ ngọt, rượu bia và bỏ hẳn thuốc lá. Giữ cân nặng hợp lý với BMI 18,5–22,9 kg/m², vòng eo dưới 90 cm ở nam và dưới 80 cm ở nữ, kết hợp vận động đều, ngủ đủ và kiểm soát căng thẳng sẽ giúp huyết áp ổn định hơn. Theo các chuyên gia tim mạch, tự theo dõi huyết áp tại nhà, tuân thủ điều trị và duy trì lối sống lành mạnh là ba yếu tố quan trọng nhất để ngăn biến chứng nặng như đột quỵ, suy tim hoặc suy thận.
