Không có một con số phù hợp cho tất cả
Ngủ trưa là giấc ngủ ban ngày sau khoảng nghỉ giữa ngày, có thể giúp giảm mệt mỏi và tăng sự tỉnh táo; thời lượng phù hợp còn tùy vào từng người và chất lượng giấc ngủ ban đêm. Vì vậy, câu hỏi “ngủ trưa bao lâu là đủ?” không thể trả lời bằng một ngưỡng áp dụng cho mọi lứa tuổi và hoàn cảnh. Một phân tích về thói quen ngủ ở người trưởng thành cho biết giấc ngủ trưa dưới 60 phút có thể đi kèm cảm giác ít mệt và khả năng làm việc tốt hơn. Ngược lại, ngủ từ 60 phút trở lên được ghi nhận có liên hệ thống kê với nguy cơ cao hơn về rối loạn chuyển hóa, bệnh tim mạch, sa sút trí tuệ và trầm cảm. Tuy nhiên, tài liệu không xác định một giới hạn cụ thể mà vượt qua đó giấc ngủ chắc chắn trở nên có hại. Do đó, lời cảnh báo về ngủ trưa quá lâu nên được xem là lý do để quan sát thói quen, không phải quy tắc cứng.
Thói quen ngủ ban ngày ở người lớn tuổi đáng được chú ý
Ngủ trưa phổ biến hơn nhiều người nghĩ: trong khảo sát khoảng 8.000 người trưởng thành, 45% cho biết đã ngủ hoặc nằm nghỉ không hoạt động vào buổi trưa ít nhất mỗi tuần một lần trong bốn tuần trước đó; tần suất thường gặp nhất là một đến hai lần mỗi tuần. Nhưng ở người trên 65 tuổi, điều đáng quan tâm không chỉ là họ có chợp mắt hay không, mà còn là thói quen ấy có thay đổi hoặc đi kèm buồn ngủ ngoài ý muốn hay không. Nghiên cứu của Trường Y tế Công cộng Bloomberg thuộc Đại học Johns Hopkins theo dõi 995 người từ 65 tuổi trở lên trong khoảng 10 năm, bắt đầu khi họ chưa có biểu hiện sa sút trí tuệ. Người ngủ trưa hầu hết các ngày hoặc mỗi ngày có nguy cơ được xác định mắc bệnh cao hơn 48% so với nhóm hiếm khi hoặc không ngủ trưa; người thường xuyên ngủ thiếp đi ngoài ý muốn có nguy cơ cao hơn 39%. Đây là những tín hiệu cần tìm hiểu, không phải căn cứ để chẩn đoán.
Liên hệ thống kê không đồng nghĩa với nguyên nhân
Các con số trên dễ khiến gia đình lo rằng ngủ trưa gây mất trí nhớ, nhưng nghiên cứu theo dõi không chứng minh điều đó. Đây là nghiên cứu quan sát: kết quả cho thấy mối liên hệ giữa một số kiểu ngủ ban ngày và sa sút trí tuệ, chứ không xác lập quan hệ nhân quả. Phân tích về giấc ngủ kéo dài cũng nêu rõ không thể suy ra rằng ngủ lâu gây ra các bệnh được ghi nhận; người có bệnh nền có thể cần ngủ nhiều hơn. Nhu cầu ngủ ban ngày còn có thể bắt nguồn từ thiếu ngủ ban đêm, rối loạn giấc ngủ, tác dụng phụ của thuốc hoặc vấn đề sức khỏe khác. Đáng chú ý, một phân tích trong nghiên cứu người lớn tuổi còn ghi nhận nhóm có giấc ngủ ban ngày không quá 30 phút có nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn khoảng 40%. Điều đó càng cho thấy chỉ nhìn vào thời lượng ngủ trưa là chưa đủ để diễn giải nguy cơ.
Theo dõi thay đổi thay vì cấm ngủ trưa
Một giấc ngủ ngắn có chủ đích, trong khi người lớn tuổi vẫn ngủ tốt ban đêm và tỉnh táo bình thường vào ban ngày, không tự nó là dấu hiệu sa sút trí tuệ. Điều nên quan sát là sự thay đổi so với nếp sinh hoạt quen thuộc: ngủ nhiều lần trong ngày, thường ngủ gật khi đang trò chuyện hoặc nghỉ ngơi, hay buồn ngủ kéo dài dù ban đêm đã ngủ đủ. Nếu tình trạng tiếp diễn, gia đình nên khuyến khích người thân đi khám để tìm nguyên nhân. Bác sĩ có thể xem xét chất lượng giấc ngủ ban đêm, thuốc đang dùng, bệnh lý liên quan và tình trạng nhận thức khi cần. Nếu buồn ngủ đi cùng suy giảm trí nhớ, khó khăn trong sinh hoạt, thay đổi tính cách hoặc mất định hướng, nên thăm khám sớm. Kết luận hợp lý không phải là tránh mọi giấc ngủ trưa, mà là chú ý đến tần suất, thời lượng và những thay đổi mới xuất hiện.
