Luật 118/2025/QH15: Thiết bị giám sát hành trình bước thành chuẩn bắt buộc
Thiết bị giám sát hành trình và camera ghi hình xe ô tô là tập hợp các thiết bị được lắp trên phương tiện để ghi nhận, lưu trữ và truyền dữ liệu về quãng đường di chuyển, tốc độ, hình ảnh người lái và khoang chở khách, phục vụ quản lý vận tải, bảo đảm trật tự an toàn giao thông và phát hiện vi phạm pháp luật. Luật số 118/2025/QH15, được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ 01/7/2026, chính thức biến những thiết bị này từ “tùy chọn kỹ thuật” thành một phần của nghĩa vụ pháp lý đối với nhiều loại ô tô. Điểm đáng chú ý là luật sửa đổi Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024, không chỉ yêu cầu lắp đặt thiết bị giám sát hành trình mà còn bổ sung quy định về thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái và khoang chở khách, đặc biệt với xe kinh doanh vận tải. Câu chuyện không còn là lắp hay không lắp, mà là lắp đúng, đủ và có chiến lược vận hành dữ liệu.
Những loại xe bắt buộc phải lắp thiết bị giám sát và camera ghi hình
Nếu trước đây nhiều đơn vị vận tải còn xem thiết bị giám sát hành trình là gánh nặng, thì với luật giao thông mới 2026, đó là điều không thể né tránh. Các quy định lắp đặt bắt buộc được liệt kê khá rõ: tất cả xe ô tô kinh doanh vận tải hành khách và hàng hóa, xe ô tô đầu kéo, xe cứu thương, xe vận tải nội bộ phải lắp thiết bị giám sát hành trình và camera ghi hình người lái xe. Riêng nhóm xe ô tô kinh doanh vận tải hành khách từ 8 chỗ trở lên (không tính chỗ lái), ngoài thiết bị giám sát hành trình và camera người lái, còn phải lắp thêm camera ghi hình khoang chở khách. Quy mô áp dụng rộng như vậy cho thấy nhà làm luật coi dữ liệu hành trình và hình ảnh là “hạ tầng mềm” bắt buộc đối với ngành vận tải, tương tự như dây an toàn hay phanh ABS đối với an toàn kỹ thuật.
Lộ trình áp dụng: Đừng chờ đến hạn mới lo lắp đặt
Điểm tích cực của khung pháp lý mới là không dồn tất cả nghĩa vụ vào một thời điểm, mà có lộ trình để doanh nghiệp và chủ xe thích ứng. Với xe ô tô kinh doanh vận tải hành khách dưới 8 chỗ (không kể chỗ lái), xe vận tải hàng hóa (trừ ô tô đầu kéo) và xe vận tải nội bộ, yêu cầu lắp camera ghi hình người lái có hiệu lực từ ngày 01/01/2028. Với xe kinh doanh vận tải hành khách từ 8 chỗ trở lên, yêu cầu lắp camera khoang chở khách có hiệu lực từ 01/01/2029. Các quy định về thiết bị giám sát hành trình và camera người lái đối với xe khách từ 8 chỗ, xe đầu kéo kinh doanh hàng hóa tiếp tục thực hiện theo quy định hiện hành. Theo Công an Nghệ An, việc khai thác dữ liệu từ thiết bị ghi hình khoang chở khách được coi là một biện pháp phát hiện vi phạm pháp luật về trật tự an toàn giao thông đường bộ.
Hướng dẫn tuân thủ cho chủ xe và doanh nghiệp vận tải
Tuân thủ luật mới về thiết bị giám sát hành trình không chỉ là lắp cho đủ bộ camera ghi hình xe ô tô, mà là xây dựng cả một quy trình quản lý dữ liệu. Với doanh nghiệp vận tải, bước đầu tiên cần làm là rà soát toàn bộ đội xe, phân nhóm theo loại hình hoạt động (hành khách, hàng hóa, đầu kéo, cứu thương, nội bộ) và số chỗ ngồi để xác định nghĩa vụ cụ thể. Tiếp đó là ban hành quy chế sử dụng, bảo quản thiết bị, quy định trách nhiệm của lái xe và bộ phận kỹ thuật trong việc kiểm tra hoạt động của thiết bị trước mỗi chuyến đi. Chủ xe cá nhân kinh doanh vận tải nhỏ lẻ không nên chờ đến sát thời điểm 2028–2029 mới lắp; việc chuẩn bị sớm giúp tránh tình trạng khan thiết bị, thiếu nhân lực lắp đặt và cho phép thử nghiệm giải pháp quản lý hành trình, tối ưu chi phí vận hành từ dữ liệu thu được.
Từ nghĩa vụ pháp lý đến lợi ích quản trị và an toàn
Điểm đáng tranh luận là liệu những quy định lắp đặt bắt buộc có gây thêm áp lực chi phí cho doanh nghiệp vận tải hay không. Song nếu nhìn dưới góc độ quản trị, dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình là nền tảng để kiểm soát tốc độ, thời gian lái liên tục, thói quen sử dụng điện thoại, hút thuốc khi lái xe – các yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến an toàn. Camera khoang chở khách không chỉ phục vụ phát hiện vi phạm mà còn bảo vệ tài xế và doanh nghiệp trước các tranh chấp về hành vi trên xe. Luật giao thông mới 2026 tạo ra khung pháp lý rõ ràng: ai không muốn bị xử lý bằng hình ảnh thì phải thay đổi hành vi lái xe và phục vụ khách. Vì thế, thay vì coi thiết bị là “mắt giám sát”, các đơn vị vận tải nên xem đây là công cụ chủ động để nâng chuẩn dịch vụ, giảm rủi ro và chuyên nghiệp hóa hoạt động kinh doanh.
