Tầm nhìn in 3D tên lửa: Không chỉ là ý tưởng điên rồ
Mô hình in 3D tên lửa của Relativity Space là cách tiếp cận sản xuất hàng không vũ trụ sử dụng công nghệ in 3D kim loại quy mô lớn để tạo ra thân, động cơ và cấu kiện tên lửa theo dạng cộng thêm, nhằm giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng linh kiện truyền thống và mở ra khả năng thiết kế, thử nghiệm, cải tiến nhanh hơn cho các sứ mệnh vũ trụ trong tương lai.
Điều khiến câu chuyện Tim Ellis đáng chú ý không phải ở chi tiết lãng mạn “một email thay đổi cuộc đời”, mà ở sự bảo thủ mà anh quyết tâm thách thức. Ở tuổi 25, Ellis đặt cược vào điều mà nhiều chuyên gia xem là hoang tưởng: in toàn bộ tên lửa bằng máy in 3D kim loại. Tên lửa Terran 1 được dựng tại bệ phóng như một tuyên ngôn: sản xuất hàng không vũ trụ không nhất thiết phải gắn chặt với hàng chục nghìn linh kiện gia công rồi lắp ghép mất nhiều năm. Cách tiếp cận này khẳng định một thông điệp rõ ràng: nếu muốn không gian trở thành hạ tầng, không thể mãi sản xuất tên lửa như những dự án thủ công.
Tim Ellis: Từ điện ảnh đến đạo diễn cuộc chơi công nghệ
Tim Ellis không lớn lên với những poster tên lửa treo đầy tường; anh mê chuyện kể điện ảnh và mơ thành biên kịch Hollywood. Đó có vẻ là một chi tiết đời tư, nhưng chính nền tảng kể chuyện lại định hình cách anh nhìn vào tên lửa. Khi còn là sinh viên kỹ thuật hàng không vũ trụ tại Đại học Nam California, khoảnh khắc chứng kiến nhóm sinh viên phóng chiếc tên lửa tự thiết kế lên vũ trụ khiến Ellis nhận ra: tên lửa cũng có thể kể những câu chuyện lớn nhất về loài người. Từ đó, anh bắt đầu nhìn ngành không gian như một kịch bản chưa được viết lại, nơi cấu trúc sản xuất và mô hình kinh doanh vẫn còn cứng nhắc.
Sau khi tốt nghiệp, Ellis bước vào Blue Origin với vai trò thực tập sinh rồi kỹ sư, đúng giai đoạn công ty xây những nền tảng đầu tiên. Ở đó, anh gặp Jordan Noone, người sau này đồng sáng lập Relativity Space, và cả hai chia sẻ một câu hỏi mà dường như không ai trong ngành dám đặt ra nghiêm túc: điều gì xảy ra nếu in được một tên lửa hoàn chỉnh bằng in 3D công nghiệp quy mô lớn, từ động cơ đến thân, thay vì lắp từ hàng chục nghìn linh kiện? Câu trả lời của họ là “có thể”, và điều đáng nói là họ đủ liều lĩnh biến câu trả lời mỏng manh đó thành nền móng cho một công ty mới.
Relativity Space công nghệ: Stargate và tham vọng tái định nghĩa sản xuất
Relativity Space được Ellis và Noone thành lập năm 2015 với tham vọng xây dựng chiếc máy in kim loại 3D bằng robot lớn nhất thế giới để in tên lửa. Thay vì xem in 3D như một công cụ phụ trợ, họ đẩy nó lên vị trí trung tâm của dây chuyền sản xuất hàng không vũ trụ. Hệ thống Stargate – nền tảng in kim loại 3D robot – được phát triển để tạo các cấu kiện tên lửa cỡ lớn, đặt nền tảng cho việc in 3D công nghiệp quy mô lớn trong lĩnh vực vốn quen với gia công truyền thống. Trong một ngành bị chi phối bởi chuỗi cung ứng phức tạp, ý tưởng “in ra” phần lớn cấu trúc tên lửa là đòn thách thức trực diện vào mô hình sản xuất cũ.
Điểm quan trọng là Relativity Space công nghệ không dừng ở câu khẩu hiệu. Dưới thời Ellis, công ty phát triển máy in kim loại 3D robot lớn nhất hành tinh và thử nghiệm động cơ tên lửa in 3D Aeon hơn 190 lần. Đây không phải là những con số đẹp để trình chiếu; đó là khối dữ liệu kỹ thuật khổng lồ mà mọi hướng đi tiếp theo của công ty đều phải dựa vào. Ngành sản xuất hàng không vũ trụ bắt đầu nhìn kỹ thuật in 3D kim loại mà Relativity phát triển như một đóng góp thực sự cho kho tàng công nghệ của lĩnh vực. Một câu tuyên bố có thể trích dẫn là: “Kỹ thuật in 3D kim loại mà Relativity phát triển đang được ngành sản xuất hàng không vũ trụ toàn cầu nhìn nhận như một đóng góp thực sự cho kho tàng công nghệ của lĩnh vực.”
Từ định giá tỷ đô đến cú ngoặt chiến lược
Trên đường hiện thực hóa tầm nhìn, Relativity Space không chỉ gây chú ý về mặt kỹ thuật mà còn về mặt niềm tin thị trường. Chỉ sau sáu năm, công ty được định giá ở mức hàng tỷ đô la. Vòng gọi vốn Series E năm 2021 do Fidelity Management dẫn đầu, có sự tham gia của BlackRock, Coatue, Tiger Global cùng nhiều nhà đầu tư tên tuổi, nâng tổng vốn huy động lên hơn 1,2 tỷ đô la và định giá công ty ở mức 4,2 tỷ đô la. Danh sách nhà đầu tư còn có Mark Cuban, Jared Leto và những gương mặt bất ngờ trong ngành không gian, cho thấy ý tưởng từng bị xem là điên rồ đang dần được nhìn nhận là có cơ sở. Tổng giá trị hợp đồng đã ký cho tên lửa Terran R vượt 1,8 tỷ đô la, phản ánh mức độ tin tưởng của khách hàng vệ tinh và chính phủ đối với mô hình sản xuất mới này.
Nhưng câu chuyện tỷ đô không chỉ tô màu chiến thắng. Sau khi tiêu tốn hơn 1 tỷ đô la và liên tiếp gặp trở ngại trong phát triển, sản xuất, Relativity Space buộc phải thay đổi chiến lược. Cựu CEO Google, Eric Schmidt, tiếp quản ghế lãnh đạo đầu năm 2025, còn Ellis chuyển sang vai trò thành viên hội đồng quản trị. Công ty từ bỏ mục tiêu in 3D toàn bộ tên lửa, chuyển sang cách sản xuất truyền thống hơn để có thể vận hành thực tế. Đó là khoảnh khắc đau đớn: bản sắc “in 3D mọi thứ” phải điều chỉnh để tránh phá sản. Nhưng cũng chính ở đây một phẩm chất khác lộ rõ: can đảm đứng trước thực tế, chấp nhận rằng đột phá công nghệ phải dung hòa với khả năng tồn tại của doanh nghiệp.
Di sản và tác động dài hạn lên ngành hàng không vũ trụ
Nhiều người có thể xem việc Relativity Space bớt cực đoan với mục tiêu in 3D toàn bộ tên lửa là thất bại của tầm nhìn ban đầu. Nhưng nhìn kỹ hơn, di sản của Ellis trong ngành lại nằm ở chỗ khác. Kỹ thuật in 3D kim loại mà Relativity phát triển đã trở thành một phần kho tàng công nghệ mà toàn bộ ngành sản xuất hàng không vũ trụ tham khảo. Việc xây dựng hệ thống Stargate và máy in kim loại 3D robot lớn nhất thế giới không chỉ phục vụ một sản phẩm duy nhất, mà mở cánh cửa cho in 3D công nghiệp quy mô lớn trong hàng loạt cấu kiện tương lai. Bằng cách kéo tư duy “in toàn bộ tên lửa” ra ánh sáng, họ đã buộc phần còn lại của ngành phải đặt lại câu hỏi về chuỗi cung ứng và độ linh hoạt của thiết kế.
Điều đáng nói là khối dữ liệu từ hơn 190 lần thử nghiệm động cơ Aeon in 3D sẽ tiếp tục định hướng mọi bước tiếp theo của công ty. Dù chiếc tên lửa in 3D hoàn chỉnh chưa bay thương mại như kế hoạch ban đầu, công nghệ cộng thêm mà Relativity xây dựng được nhìn nhận là đóng góp thực tế cho ngành. Câu chuyện Tim Ellis vì thế là lời nhắc nhở cho mọi tham vọng công nghệ: phá vỡ khuôn mẫu là cần thiết, nhưng sẵn sàng điều chỉnh chiến lược để tồn tại cũng quan trọng không kém. Với Relativity Space, điều này đặt nền cho một mô hình sản xuất hàng không vũ trụ linh hoạt hơn, nơi in 3D tên lửa không còn là chi tiết thí nghiệm, mà là một trong những trụ cột chiến lược của ngành trong dài hạn.
