Tiết học GenZ là gì và vì sao lại gây sốc tích cực?
Tiết học GenZ là một chương trình giáo dục pháp luật và kỹ năng sống dành cho học sinh, được thiết kế theo hướng giáo dục thực tiễn học sinh, kết hợp học tập trải nghiệm thực tế, tương tác trực tiếp và tình huống mô phỏng đời sống, nhằm thay thế cách dạy – học thụ động, ghi nhớ máy móc, giúp thanh thiếu niên tự xây dựng năng lực nhận diện, lựa chọn và từ chối các nguy cơ như ma túy, bạo lực học đường và cám dỗ trên môi trường số. "Tiết học GenZ" mùa 1 với chủ đề "Tự hào Hà Nội, sống an toàn" được truyền hình trực tiếp kết nối bốn trường THCS và THPT ở Hà Nội, thu hút hơn 1,3 triệu học sinh, cán bộ, giáo viên tham gia. Livestream đã đạt 4 triệu lượt xem trong chưa đầy 2 giờ, một con số hiếm thấy với chương trình tuyên truyền pháp luật. Con số này cho thấy: khi nói đúng ngôn ngữ Gen Z, pháp luật và phòng chống ma túy thanh niên không còn là bài giảng khô cứng.
Từ bảng phấn đến trải nghiệm thật: Khi lớp học chuyển vào đời sống
Điểm táo bạo nhất của Tiết học GenZ là dám từ bỏ mô hình “thầy nói – trò chép”. Không giáo án cứng nhắc, không bảng phấn, buổi học mùa 1 được thay bằng màn hình LED, tiểu phẩm, tình huống bất ngờ buộc học sinh phải lựa chọn ngay tại chỗ. Từ lời mời hút thuốc lá điện tử, nhận diện ma túy trá hình, đến ứng phó bạo lực học đường, mọi kịch bản đều được thiết kế sát đời sống. Ấn tượng nhất là tiểu phẩm về bạo lực học đường khiến cả sân trường im lặng rồi bùng nổ tranh luận khi câu hỏi đặt ra: nếu là bạn thân của nạn nhân, bạn sẽ làm gì để bạn mình lên tiếng an toàn. Đây không còn là giờ "truyền đạt" mà là giờ học để tự thử mình, thử phản xạ, thử bản lĩnh. Đó là bản chất của giáo dục thực tiễn học sinh: cho các em tập quyết định trong môi trường có kiểm soát, trước khi phải quyết giữa đời thật.
Mùa 2 và chuyến xe lựa chọn: Đưa học sinh vào trung tâm cai nghiện
Mùa 2 mang tên "Chuyến xe – Hành trình của những lựa chọn" không dừng ở mô phỏng mà đưa thẳng học sinh vào một bối cảnh thật: Cơ sở cai nghiện ma túy số 1 ở xã Yên Bài. Khoảng 300 cặp phụ huynh – con, thầy cô – học trò sẽ cùng lên xe, tham gia 90 phút học tập trải nghiệm thực tế ngay tại trung tâm cai nghiện. Ở đó, học sinh được tham quan, tìm hiểu tận mắt, trò chuyện trực tiếp với người đang cai nghiện, lắng nghe những câu chuyện về nguyên nhân sa vào ma túy và con đường trở lại cuộc sống. Thông điệp được ban tổ chức nhấn mạnh: "Hành trình này không phải để đưa các em đến trung tâm cai nghiện cho sợ, mà để dạy các em cách lái con tàu cuộc đời mình tránh xa những hố đen". Đây là bước chuyển mạnh từ dạy kiến thức phòng chống ma túy thanh niên sang để các em đối diện hậu quả thật.
Khi công an, nhà trường và gia đình cùng bước vào lớp học GenZ
Tiết học GenZ mùa 2 không phải một hoạt động ngoại khóa lẻ tẻ, mà là mô hình phối hợp ba bên: lực lượng công an, ngành giáo dục và gia đình. Chương trình do Công an thành phố Hà Nội tổ chức, phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, dưới sự chỉ đạo của Ban chỉ đạo phòng, chống ma túy thành phố. Điều đáng chú ý là lần đầu tiên phụ huynh không còn chỉ “xem từ xa” mà cùng đi, cùng nghe, cùng thấy với con. Theo Thiếu tá Trần Thị Minh, điều gây ấn tượng nhất ở mùa 1 là sự chủ động của học sinh: các em hào hứng đặt câu hỏi, chia sẻ cách xử lý tình huống, khiến lực lượng tổ chức cũng hiểu hơn điều học sinh quan tâm. Khi cha mẹ cùng chứng kiến điều đó, đối thoại ở nhà về ma túy, bạo lực, lừa đảo online sẽ bớt gượng gạo. Đó là cách chương trình biến phòng chống ma túy thanh niên thành câu chuyện chung của gia đình – nhà trường – xã hội, chứ không phải việc riêng của lực lượng chức năng.
Tác động thực sự và những bước tiếp theo cho giáo dục phòng chống ma túy
Hiệu quả của mô hình immersion – "nhúng" học sinh vào bối cảnh thật – không còn là phỏng đoán. Phó hiệu trưởng một trường tham gia mùa 1 ghi nhận, chuyển từ cách dạy "truyền đạt" sang "trải nghiệm" đã giúp học sinh học được cách từ chối, cách xử lý khi bị bạn bè gây áp lực, thay vì chỉ nghe các khuyến cáo chung chung. Ở mùa 2, bên cạnh chuyến xe trải nghiệm, chương trình còn có phần "Hiểu sâu – Sống đúng" với trò chơi vận động kết hợp trả lời câu hỏi về Luật Phòng, chống ma túy 2025, giúp học sinh ghi nhớ quy định pháp luật và nâng cao ý thức chủ động phòng ngừa vi phạm. Dù không được chọn vào 300 suất trải nghiệm, học sinh tại 100% trường THPT và trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên vẫn có thể theo dõi livestream, đặt câu hỏi và tương tác trực tiếp. Từ nay đến hết ngày 10/9/2026, học sinh 14–18 tuổi tại Hà Nội, cùng phụ huynh và thầy cô, có thể đăng ký tham gia chuyến xe này qua mã QR trên trailer chương trình. Mô hình Tiết học GenZ mùa 2 cho thấy: nếu giáo dục phòng chống ma túy thanh niên muốn hiệu quả, phải bước ra khỏi lớp học, bước vào đời sống, và dám cho học sinh đi đến tận cùng hậu quả để các em tự chọn con đường an toàn cho mình.
