Chạy bộ cực hạn là gì và vì sao con người lao vào những thử thách điên rồ?
Chạy bộ cực hạn là những thử thách endurance running vượt xa marathon truyền thống, nơi vận động viên phải duy trì quãng đường khổng lồ trong nhiều ngày liên tiếp, ngủ ít, ăn trên đường và liên tục quản lý năng lượng để cơ thể không sụp đổ, biến mỗi bước chân thành cuộc chiến sống sót với chính giới hạn của bản thân. Trong thế giới ấy, kỷ lục chạy marathon chỉ là điểm xuất phát, không phải đích đến. Điều đáng nói không phải ai chạy nhanh hơn, mà là ai dám ở lại lâu hơn với đau đớn, cô đơn và sự nghi ngờ của chính mình. Những nhân vật như Nguyễn Văn Long, Phil Gore hay cụ ông Dale Sanders không đi tìm vinh quang đơn thuần; họ đang thử xem cơ thể và ý chí con người có thể kéo giãn đến đâu trước khi đứt gãy.
Điểm chung của các thử thách chạy bộ cực hạn là chúng không dành cho số đông. Chính Huang Zhenglong, người đang giữ kỷ lục Guinness chạy liên tục 100km mỗi ngày trong 100 ngày, đã từng nhấn mạnh rằng ông không khuyến khích ai bắt chước, mà muốn mỗi người tìm một hình thức vận động phù hợp với mình. Thay vì cổ vũ phong trào đua nhau phá kỷ lục, các câu chuyện cực hạn đặt ra câu hỏi khó chịu hơn: chúng ta đang đi tìm sức khỏe, hay đi tìm ranh giới cuối cùng của đau đớn chỉ để khẳng định cái tôi?
Nguyễn Văn Long và 102 ngày chạy liên tục 100km: tham vọng Việt Nam trên bản đồ kỷ lục Guinness chạy bộ
Trong thế giới kỷ lục chạy bộ, kế hoạch của Nguyễn Văn Long không chỉ táo bạo mà còn có phần liều lĩnh: từ ngày 10/12/2026 đến 21/3/2027, anh dự kiến mỗi ngày hoàn thành 100km trên một cung đường dài khoảng 2,4km tại khu vực Bờ Kè Hội Phú, Gia Lai. Nếu không ngày nào bị gián đoạn, tổng quãng đường 10.200km tương đương gần 242 cuộc marathon tiêu chuẩn. Đó không còn là chạy marathon, mà là chạy liên tục 100km như một dạng lao động thể chất lặp đi lặp lại suốt hơn ba tháng. Chọn 102 ngày thay vì 101 để vượt kỷ lục 100 ngày của Huang Zhenglong là cách Long tự ép mình vào một ranh giới mới: hoặc đôi chân Việt Nam chứng minh được vị thế trên bản đồ kỷ lục Guinness chạy bộ, hoặc cơ thể anh sẽ trả giá rất đắt.
Điều khiến thử thách này đáng tin hơn là nền tảng mà Long đã xây dựng. Anh đến với thể thao đỉnh cao khá muộn, nhưng từng giành HCV marathon Đông Nam Á 2007, HCV 42km tại giải điền kinh quốc gia 2009, 2011 và ba lần liên tiếp vô địch cự ly 21km Việt dã toàn quốc và Marathon Báo Tiền Phong giai đoạn 2010-2012. Sau khi rời chuyên nghiệp, anh vẫn tiếp tục thống trị phong trào với ba chức vô địch liên tiếp cự ly 42km Tiền Phong Marathon các năm 2023, 2024, 2025. Ba hành trình chạy xuyên Việt từ Trà Cổ tới Cà Mau hơn 2.600km trong 34 ngày, từ Hà Nội vào TP.HCM hơn 1.800km trong 20 ngày, rồi chạy ngược từ TP.HCM ra Hà Nội 1.636km với trung bình hơn 80km/ngày là những lớp nền endurance chạy bộ đã tôi luyện khả năng chịu tải và phục hồi của anh.
Nhưng ngay cả với nền tảng ấy, 102 ngày chạy liên tục vẫn là canh bạc. Sau mỗi 100km của ngày thứ nhất, Long không có một tuần để hồi phục; sáng hôm sau lại là 100km, lặp lại ở ngày thứ ba, thứ mười, ngày thứ năm mươi, thứ một trăm. Cơ thể anh phải chịu tải, hồi phục và tái sử dụng trong một chu trình khép kín hơn ba tháng – điều mà y học thể thao vẫn chưa có nhiều dữ liệu. Đáng chú ý hơn, theo kế hoạch công bố, thử thách không chỉ là cuộc chơi cá nhân: chương trình hướng tới khoảng 10.000 người đồng hành trực tuyến và 3.000 runner tham gia trực tiếp trong ngày 21/3/2027. Nếu thành công, Long không chỉ phá một kỷ lục Guinness chạy bộ; anh còn thiết lập một biểu tượng mới về ý chí Việt trong thế giới chạy bộ cực hạn.
Phil Gore và Project 168: nghệ thuật sống sót với những giấc ngủ 15 phút
Nếu thử thách của Nguyễn Văn Long là cuộc chiến đường dài, thì Project 168 của Phil Gore là bài toán thời gian và ý thức. Các giải Backyard Ultra yêu cầu vận động viên hoàn thành một vòng 6,71km mỗi tiếng; nếu hoàn thành sớm, họ được nghỉ đến đầu giờ tiếp theo, nếu muộn hơn 60 phút thì bị loại. Gore – một trong những VĐV xuất sắc nhất thế giới ở nội dung này – đang nắm giữ kỷ lục 119 vòng tương đương 798,02km tại Dead Cow Gully, Queensland vào tháng 6/2025. Nhưng luật thi đấu truyền thống lại khiến người thắng cuộc không bao giờ biết giới hạn thật của mình, vì phải dừng sau khi người thứ hai bỏ cuộc. Thế là anh tự tạo thử thách riêng: chạy 6,71km mỗi tiếng trong trọn một tuần, dài hơn hai ngày so với kỷ lục trước đó.
Trong Project 168, Gore duy trì nhịp chạy 6,71km mỗi giờ trong hơn 6 ngày, gần như không ngủ, nhờ chiến thuật nghỉ ngơi chớp nhoáng cùng chế độ dinh dưỡng linh hoạt gồm kẹo, bánh nhân thịt và cả burger kẹp phô mai. Mỗi vòng chạy mất khoảng 40 phút, anh trở về, nằm xuống giường ngay tại CLB bóng đá, và chỉ ngủ tối đa khoảng 15 phút trước khi tiếng chuông buộc phải ra vạch xuất phát. Chính Gore thừa nhận: khoảng thời gian từ lúc bị đánh thức đến khi bước ra vạch xuất phát là phần khó nhất, bởi bản năng tự nhiên chỉ muốn quay lại ngủ. Ở tuổi 40, anh hoàn thành 152 vòng liên tiếp trong suốt 168 tiếng, tương đương 1.019,92km – một thành tích chưa được ghi nhận chính thức nhưng đủ cho thấy mức độ khắc nghiệt của chạy bộ cực hạn khi hệ thần kinh phải hoạt động trong trạng thái thiếu ngủ kéo dài.
Điều đáng suy ngẫm ở trường hợp Gore là cách anh quản lý năng lượng và dinh dưỡng. Chiến lược của anh không dựa trên thực đơn hoàn hảo, mà là sự đa dạng và linh hoạt: bất cứ thứ gì giúp anh nuốt trôi thêm một vòng nữa đều có giá trị. Đó là sự thực phũ phàng của chạy bộ cực hạn: thay vì tuân thủ giáo trình dinh dưỡng sạch, nhiều VĐV buộc phải dung hòa giữa nhu cầu đường, muối, chất béo và thực tế họ đang ăn trong trạng thái mệt mỏi, buồn ngủ, thậm chí buồn nôn. Sau một sự cố đau gân Achilles, Gore đã trao đổi với bác sĩ và chuyên gia vật lý trị liệu để lên kế hoạch ngăn chuyện này lặp lại ở cuộc đua khác. Anh không chỉ tập luyện đôi chân; anh đang tinh chỉnh cả hệ thống sinh tồn: từ giấc ngủ, dinh dưỡng đến chiến lược chịu đựng đau.
Dale Sanders: 3.538km Appalachian và câu trả lời khác cho câu hỏi “giới hạn tuổi tác là gì?”
Nếu Nguyễn Văn Long và Phil Gore đại diện cho đỉnh cao thể lực ở tuổi ngoài 40, thì Dale Sanders là ngoại lệ ngoạn mục của tuổi già. Ở tuổi 91, ông trở thành người cao tuổi nhất thế giới hoàn thành cung đường Appalachian dài gần 3.538km, kéo dài qua 14 bang của Mỹ từ núi Springer ở Georgia đến núi Katahdin ở Maine. Đây không phải kỷ lục chạy marathon về tốc độ; nó là kỷ lục về endurance running trong bối cảnh cơ thể tự nhiên đã bước sâu vào giai đoạn lão hóa. Sanders từng lập kỷ lục tương tự năm 2017 ở tuổi 82 trước khi bị MJ Eberhart vượt qua năm 2021 ở tuổi 83. Quyết tâm giành lại danh hiệu khiến ông mất khoảng 7 tháng để hoàn thành hành trình lần này, với sự cho phép tạm ngưng trong nội dung được Hiệp hội Quản lý Cung đường Appalachian định nghĩa.
Hành trình của Sanders không thiếu những khoảnh khắc ranh giới giữa bỏ cuộc và tiếp tục. Ở chặng cuối lên đỉnh Katahdin, cao 1.585m, khi chỉ còn cách đỉnh khoảng 300m, ông ngã vào đá, khiến đùi và đầu gối đau dữ dội. Ông kể lại đã nằm bệt trên đá, không thể leo lên cũng chẳng lùi xuống; nhờ cơ thể còn dẻo dai, cơn đau dịu đi sau khoảng 30 phút để ông có thể tiếp tục bước lên đỉnh. Sanders cho rằng lối sống năng động suốt đời là bí quyết giúp duy trì thể trạng tốt ở tuổi 91. Đáng chú ý, ông còn sở hữu một kỷ lục Guinness thế giới khi được công nhận là người lớn tuổi nhất đi bộ chinh phục khe núi Grand Canyon ở tuổi 87. Đối với Sanders, endurance running không phải là chuyện thành tích; đó là cách ông thương lượng với tuổi tác: không phủ nhận việc cơ thể suy giảm, nhưng từ chối để nó định nghĩa toàn bộ cuộc đời mình.
Chiến lược sinh tồn trong chạy bộ cực hạn: dinh dưỡng, năng lượng và thái độ với giới hạn
Nhìn vào ba câu chuyện – Long, Gore và Sanders – điểm chung không nằm ở tốc độ mà ở chiến lược sống sót. Chiến lược dinh dưỡng linh hoạt và kỹ thuật quản lý năng lượng là chìa khóa để vượt qua các thử thách chạy cực hạn; Phil Gore là minh chứng sống khi dùng từ kẹo Nerds, ngũ cốc Coco Pops đến bánh nhân thịt và burger kẹp phô mai để duy trì suốt hơn 6 ngày gần như không ngủ. Nguyễn Văn Long dùng các chuyến xuyên Việt như những bài test kiểm soát tải lượng, chủ động điều chỉnh kế hoạch để bảo vệ sức khỏe trong hành trình hơn 1.800km Hà Nội – TP.HCM. Dale Sanders thì phân chia hành trình Appalachian thành hai giai đoạn, tạm về nhà tránh mùa đông để vợ không phải chấp nhận việc ông "biền biệt" cả năm, kéo giãn thử thách thành dạng endurance thân thiện hơn với cơ thể và gia đình.
Ở cấp độ sâu hơn, chạy bộ cực hạn buộc VĐV phải đối diện với câu hỏi về mục đích. Không ai cần lặp lại thử thách của Nguyễn Văn Long hay Huang Zhenglong để chứng minh mình mạnh mẽ; chính Huang đã nhắn rằng ông không khuyến khích người khác bắt chước, mà mong mỗi người tìm được hình thức vận động phù hợp. Câu trả lời hợp lý có lẽ nằm ở thái độ với giới hạn: bạn có quyền thử kéo giãn nó, nhưng cũng cần đủ tỉnh táo để biết khi nào nên dừng. Endurance running, dưới dạng đẹp nhất, không phải là cuộc đua ai phá thêm nhiều kỷ lục chạy marathon hơn, hay ai sở hữu nhiều kỷ lục Guinness chạy bộ hơn. Đó là hành trình dài để hiểu cơ thể mình, trân trọng từng bước chân còn đi được, và chấp nhận rằng đôi khi, lựa chọn khôn ngoan nhất là quay về tốc độ, quãng đường phù hợp với cuộc sống thật của bạn.
