AI không chỉ tạo nội dung, mà còn phải được dùng để chặn tin giả
AI phát hiện tin giả trong quảng cáo y tế là các hệ thống trí tuệ nhân tạo được thiết kế để rà soát, phân tích và nhận diện nhanh nội dung sai lệ thật, tin giả và quảng cáo y tế sai sự thật trên internet, đặc biệt khi phần lớn những nội dung này ngày càng được tạo ra bằng AI tạo sinh với tốc độ, quy mô và mức độ tinh vi vượt xa khả năng kiểm tra thủ công của con người. Trong bối cảnh đó, việc Đại học Bách khoa phát triển hệ thống AI để phát hiện quảng cáo y tế giả mạo không chỉ là một bước tiến công nghệ, mà là một lựa chọn mang tính bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Khi quảng cáo về thuốc, thực phẩm chức năng hay liệu pháp “thần kỳ” có thể xuất hiện khắp nơi, người dùng rất khó phân biệt thật – giả nếu thiếu công cụ hỗ trợ. Điều đáng nói là công nghệ này hướng thẳng vào lợi ích của người tiêu dùng, chứ không dừng ở mức trình diễn năng lực AI.
Quảng cáo y tế sai sự thật: mặt tối của AI tạo sinh
Sự bùng nổ của AI tạo sinh đã làm thay đổi sâu sắc cách nội dung được tạo ra, phân phối và tiếp nhận trên môi trường số. Công cụ tạo văn bản, hình ảnh, âm thanh, video giúp việc sản xuất nội dung nhanh và đa dạng, nhưng đồng thời biến quảng cáo y tế sai sự thật thành một loại “virus thông tin” khó kiểm soát. Các nội dung giả mạo, kể cả deepfake, ngày càng tinh vi và khó nhận diện. Trong y tế, chỉ một quảng cáo thổi phồng công dụng hoặc bóp méo rủi ro cũng có thể khiến người bệnh bỏ điều trị chính thống để chạy theo thần dược. Vì vậy, AI phát hiện tin giả không còn là ý tưởng phụ trợ, mà là tuyến phòng thủ bắt buộc nếu chúng ta muốn bảo vệ người tiêu dùng. Điểm đáng lo là tốc độ phát tán của tin giả y tế luôn vượt xa tốc độ cảnh báo của các cơ quan chức năng, khiến những nỗ lực phản hồi theo kiểu “đuổi theo hậu quả” mất hiệu lực.
Sinh viên được huấn luyện trở thành “bộ lọc” thông tin sống
Để không phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ, nhiều trường đại học đã chủ động biến sinh viên thành những “bộ lọc” thông tin sống. Một chương trình tập huấn đã thu hút đông đảo sinh viên từ Học viện Ngoại giao, Học viện An ninh Nhân dân, Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Trường Đại học Luật Hà Nội. Tại đây, người trẻ được trang bị kỹ năng kiểm chứng thông tin, nhận diện tin giả và phòng vệ số thông qua thực hành: phân tích tình huống, truy xuất nguồn, đối chiếu dữ liệu, dùng công cụ hỗ trợ kiểm chứng. "Kiểm trước - Tin sau" được nhấn mạnh như một phản xạ cần phải hình thành trong kỷ nguyên AI. Theo TS Nguyễn Đồng Anh, kiểm chứng thông tin đã trở thành năng lực thiết yếu của mỗi công dân số, không còn là đặc quyền của giới báo chí hay công nghệ. Đây là quan điểm mà giới trẻ bắt buộc phải chấp nhận nếu không muốn trở thành nạn nhân tiếp theo của tin giả, đặc biệt trong lĩnh vực y tế.
Khi mỗi công dân số vừa là người tạo, vừa là người chặn tin giả
Trong môi trường số, mỗi người vừa là người tiếp nhận, vừa có thể trở thành người tạo ra và lan truyền thông tin. Điều này đặt ra một trách nhiệm kép: chúng ta không chỉ cần công cụ như Đại học Bách khoa AI rà soát quảng cáo y tế sai sự thật, mà còn phải nuôi dưỡng tư duy phản biện để không tiếp tay cho tin giả. Câu chuyện của sinh viên tham gia chương trình "Tin AI?" cho thấy sự thay đổi cần thiết: thay vì chia sẻ theo cảm xúc hay theo trào lưu, họ học cách chậm lại để kiểm tra nguồn và đối chiếu thông tin trước khi kết luận. Điểm nhấn của chương trình không phải ở vài buổi tập huấn, mà ở mục tiêu hình thành thói quen tiếp nhận và chia sẻ thông tin có trách nhiệm trong cộng đồng người trẻ. Nếu ý thức này đủ mạnh, AI phát hiện tin giả sẽ không phải một “siêu anh hùng” đơn độc, mà là đối tác của hàng triệu người dùng biết tự bảo vệ mình và người khác.
AI phát hiện tin giả và kỹ năng kiểm chứng: cặp đôi không thể tách rời
Điều quan trọng cần khẳng định là: không có một hệ thống AI nào đủ sức bảo vệ người tiêu dùng nếu phần còn lại của xã hội tiếp tục tin và chia sẻ mọi thứ không kiểm chứng. Trong bối cảnh AI tiếp tục phát triển, việc nâng cao kỹ năng kiểm chứng, tư duy phản biện và ý thức trách nhiệm khi sử dụng thông tin được kỳ vọng sẽ giúp sinh viên tự bảo vệ mình trước rủi ro số, đồng thời lan tỏa những kỹ năng này tới cộng đồng. Ở chiều ngược lại, các giải pháp như AI phát hiện tin giả trong quảng cáo y tế giúp giảm tải cho người dùng, “lọc sơ” những nội dung nguy hiểm nhất trước khi chúng tiếp cận số đông. Tương lai an toàn thông tin vì thế không nằm ở một phía, mà là kết quả của sự kết hợp giữa công nghệ có trách nhiệm và người dùng có kỷ luật. Nếu coi tin giả y tế là một dịch bệnh, thì AI là hệ thống cảnh báo, còn kỹ năng kiểm chứng thông tin là kháng thể mà mỗi người phải tự tạo cho mình.
