Những thay đổi quan trọng về nhập cảnh, xuất cảnh từ tháng 9: du khách nước ngoài cần biết gì?

Luật 118/2025/QH15: Bước ngoặt chuyển đổi số trong quản lý người nước ngoài

Những thay đổi mới về nhập cảnh, xuất cảnh và cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam là tập hợp các quy định pháp lý được thiết kế để vừa đơn giản hóa thủ tục hành chính, vừa tăng cường quản lý bằng công nghệ số, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho visa du khách quốc tế, người làm việc và cư trú dài hạn, đồng thời bảo đảm an ninh, trật tự trong bối cảnh giao lưu quốc tế ngày càng sôi động.

Điểm phải nhấn mạnh là Luật số 118/2025/QH15 không chỉ sửa vài điều kỹ thuật, mà là một bước ngoặt trong cách Việt Nam vận hành hệ thống xuất nhập cảnh trên nền tảng chuyển đổi số quốc gia. Thị thực Việt Nam mới, thẻ tạm trú mới, thủ tục điện tử mới – tất cả đều hướng tới một mục tiêu: khuyến khích người nước ngoài đến làm việc, du lịch, đầu tư, nhưng dưới một khung quản lý hiện đại và minh bạch. Về chính trị – pháp lý, việc Quốc hội ban hành luật thể hiện lựa chọn rõ ràng: thay vì siết chặt bằng giấy tờ rườm rà, Nhà nước chọn con đường số hóa, kết nối dữ liệu và phân loại đối tượng. Điều này có lợi cho du khách và nhà đầu tư, nhưng cũng nâng chuẩn trách nhiệm tuân thủ của mỗi người khi bước chân vào Việt Nam.

Thị thực ưu đãi UĐ1, UĐ2: Tín hiệu rõ ràng cho nhân lực công nghệ số

Trong bức tranh quy định nhập cảnh 2026, phần gây chú ý nhất chính là bộ ký hiệu thị thực Việt Nam mới dành cho nhân lực công nghệ số chất lượng cao. Việc thiết kế riêng các loại visa ưu đãi không phải chuyện hình thức; đó là thông điệp chính sách: Việt Nam muốn cạnh tranh trong cuộc đua thu hút tài năng công nghệ, và sẽ dùng công cụ pháp lý để làm điều đó. Luật đã bổ sung thị thực UĐ1 cho nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao, yêu cầu có giấy tờ chứng minh năng lực theo Luật Công nghiệp công nghệ số, cùng thị thực UĐ2 cho vợ, chồng, con dưới 18 tuổi của người được cấp UĐ1. Đây không đơn thuần là ưu đãi nhập cảnh; nó là cam kết bảo hộ đời sống gia đình của chuyên gia, điều mà nhiều thị trường lao động cạnh tranh đều coi trọng.

Ý nghĩa thực tế là người làm trong lĩnh vực công nghệ số, khi đủ điều kiện, sẽ có đường đi rõ ràng để xin thị thực ưu đãi, thẻ tạm trú tương ứng, thay vì bị xếp chung vào các nhóm visa du khách quốc tế hoặc lao động phổ thông. Sự phân tầng này giúp cơ quan quản lý dễ đánh giá rủi ro, còn chuyên gia thì thấy được giá trị của mình được ghi nhận ngay trên giấy tờ nhập cảnh. Một điểm đáng chú ý khác là luật mở rộng diện miễn thị thực có thời hạn cho "người nước ngoài thuộc diện đặc biệt cần ưu đãi để phục vụ phát triển kinh tế – xã hội", trên cơ sở bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự xã hội theo quy định của Chính phủ. Đây là cánh cửa linh hoạt để Chính phủ có thể phản ứng nhanh với nhu cầu thu hút nhân vật, tổ chức trọng yếu.

Cắt giảm thủ tục, đẩy mạnh thị thực điện tử: Du khách hưởng lợi nhưng phải tự cập nhật

Nếu quan tâm đến trải nghiệm ở cửa khẩu, du khách sẽ thấy thay đổi lớn nằm ở cách hệ thống xử lý hồ sơ – hơn là ở câu hỏi "có được vào" hay "bị từ chối". Luật mới sửa đổi, bổ sung ba thủ tục hành chính gồm cấp thị thực, cấp thị thực điện tử và cấp lại thẻ thường trú theo hướng cắt giảm giấy tờ, đẩy mạnh thực hiện trên môi trường điện tử. Nói thẳng: ai quen với việc điền đơn giấy sẽ phải làm quen với màn hình máy tính. Lợi ích là rõ ràng. Hồ sơ đơn giản hơn, nhiều bước có thể thực hiện từ xa, dữ liệu được lưu trữ tập trung. Nhưng mặt trái là trách nhiệm tự tìm hiểu quy trình online thuộc về du khách. Theo khuyến nghị của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh, người nước ngoài, tổ chức, doanh nghiệp “chủ động nghiên cứu, cập nhật các quy định mới của Luật để chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, đúng quy định, góp phần bảo đảm quá trình giải quyết thủ tục được nhanh chóng, thuận lợi ngay từ thời điểm Luật có hiệu lực thi hành”.

Điểm đáng nói là xu thế số hóa này không chỉ diễn ra trong phạm vi một bộ. Nghị định 286/2026/NĐ-CP yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ đạo cơ quan chức năng chia sẻ, liên thông dữ liệu giải quyết thủ tục hành chính liên quan đến người nước ngoài, phục vụ việc cấp giấy tờ nhập cảnh, xuất cảnh hoặc có giá trị cư trú. Khi dữ liệu về thị thực điện tử, thẻ tạm trú, đầu tư, lao động được kết nối, các thông tin khai báo không thể mâu thuẫn tùy tiện. Từ góc nhìn người nhập cảnh, hệ thống điện tử liên thông nghĩa là sai sót nhỏ trên hồ sơ có thể được phát hiện nhanh hơn. Lời khuyên thực tế: kiểm tra kỹ từng thông tin cá nhân, lịch trình, mục đích chuyến đi trước khi nộp hồ sơ, vì dữ liệu ấy giờ được so đối với nhiều nguồn hơn trước.

Cơ chế phối hợp liên ngành: Quản lý chặt hơn, rủi ro giả mạo visa khó qua mắt

Một điểm hay bị bỏ qua trong các bài nói về quy định nhập cảnh 2026 là cơ chế phối hợp giữa các bộ: Công an, Ngoại giao, Quốc phòng, cùng chính quyền địa phương. Tuy nghe có vẻ "vi mô", đây lại là tầng quyết định cách thông tin của từng du khách được chia sẻ, đối chiếu và xử lý. Theo Nghị định 286/2026/NĐ-CP, Bộ Công an có trách nhiệm trao đổi, thông báo chủ trương, biện pháp quản lý nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú cho Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng và các đơn vị liên quan, đồng thời chỉ đạo tập huấn nghiệp vụ cho các tổ chức, cá nhân giải quyết thủ tục. Các bộ, ngành khác cũng được yêu cầu ban hành quy chế nội bộ nếu cần, để quản lý người nước ngoài làm việc với mình. Nói cách khác, mỗi cánh cửa mà du khách bước qua – từ đại sứ quán đến đồn biên phòng, rồi đến khách sạn – đều được đặt vào một hệ thống phối hợp chung.

Tác động thực tế rõ nhất là ở khâu cấp giấy tờ. Cơ quan quản lý xuất nhập cảnh có trách nhiệm cung cấp dữ liệu người nước ngoài được giải quyết cấp thị thực tại cửa khẩu quốc tế do Bộ Quốc phòng quản lý, trước khi người đó đến cửa khẩu. Bộ Ngoại giao phải cập nhật dữ liệu cấp thị thực, thẻ tạm trú lên Cơ sở dữ liệu quốc gia về xuất nhập cảnh ngay sau khi cấp, hoặc chuyển danh sách cho cơ quan quản lý xuất nhập cảnh sau 5 ngày làm việc nếu chưa đủ hạ tầng. Đáng chú ý, nếu đơn vị cấp thị thực ở nước ngoài hoặc tại cửa khẩu phát hiện vấn đề phức tạp liên quan đến an ninh, quốc phòng hoặc dấu hiệu giả mạo giấy tờ, họ có quyền chưa cấp thị thực và phải kịp thời trao đổi với cơ quan quản lý xuất nhập cảnh. Ngược lại, nếu sau khi cấp mới phát hiện giả mạo, cơ quan quản lý xuất nhập cảnh có thể thông báo để thu hồi, hủy bỏ thị thực đã cấp. Đây là lớp bảo vệ rõ ràng chống lại các hành vi lợi dụng visa.

Quản lý cư trú tại địa phương: Du khách không thể xem nhẹ nghĩa vụ khai báo

Khi đã qua cửa khẩu, nhiều người nghĩ mọi chuyện giấy tờ coi như xong. Thực tế, lớp quản lý cư trú tại địa phương mới là nơi thể hiện rõ nhất triết lý "thuận lợi nhưng không lỏng lẻo" trong các quy định nhập cảnh 2026. Nghị định 286/2026/NĐ-CP yêu cầu Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành quy chế phối hợp giữa các sở, ban, ngành và chính quyền xã, phường, đặc khu trong quản lý người nước ngoài cư trú, hoạt động tại địa phương; đồng thời chỉ đạo phổ biến, giáo dục pháp luật về nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú. Điều này có nghĩa là từ khách sạn, trường đại học đến doanh nghiệp, tất cả đều được đặt vào lưới trách nhiệm chung. Cơ quan, tổ chức mời, bảo lãnh người nước ngoài phải phối hợp với cơ sở lưu trú thực hiện việc khai báo tạm trú theo quy định tại Điều 33 và 34 Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam. Du khách không thể "nhờ" cơ sở lưu trú tự lo rồi không kiểm tra lại thông tin.

Ở tầm quốc gia, Bộ Công an còn chủ trì phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các cơ quan liên quan để tuyên truyền, phổ biến pháp luật nhập cảnh, xuất cảnh, cư trú ở trong và ngoài nước. Một mặt, đây là nỗ lực tạo môi trường thân thiện, giúp thị trường du lịch và giáo dục quốc tế hiểu rõ luật chơi. Mặt khác, nó đặt ra yêu cầu mới: người nước ngoài không thể lấy lý do "không biết" để biện minh cho việc vi phạm nghĩa vụ khai báo, visa hết hạn hoặc cư trú sai mục đích. Từ góc độ quyền lợi, luật cũng mở rộng quyền bảo lãnh của công dân Việt Nam đối với người thân là người nước ngoài vào Việt Nam thăm – từ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, anh chị em ruột đến cháu nội, cháu ngoại. Điều này mang lại lợi thế cho những gia đình đa quốc tịch: họ có khung pháp lý rõ ràng để mời, bảo lãnh thân nhân sang thăm, nhưng cũng phải tuân thủ đầy đủ quy trình khai báo cư trú tại địa phương.