AI có thể tạo sản phẩm, nhưng sáng tạo còn là lựa chọn
AI sáng tạo là công nghệ có thể tạo ra hình ảnh, văn bản hoặc nội dung trò chơi dựa trên hướng dẫn và dữ liệu, nhưng việc tạo được sản phẩm chưa đồng nghĩa với việc thay thế ý định, phán đoán và trải nghiệm của con người. Đó là điểm gặp nhau giữa hai biểu tượng game, dù họ nhìn về tương lai với mức độ lạc quan khác nhau. Shigeru Miyamoto đưa ra quan điểm khi trả lời báo chí sau khi được trao Huân chương Văn hóa của Nhật Bản, ghi nhận đóng góp cho nghệ thuật, khoa học và công nghệ. Ông liên hệ làn sóng AI tạo sinh với những thay đổi công nghệ từng trải qua, từ máy đánh chữ đến phần mềm xử lý văn bản: công cụ mới có thể làm thay đổi cách làm việc, nhưng không quyết định thay giá trị của ý tưởng.
Miyamoto không cho rằng AI có thể thay thế hoàn toàn con người, nhất là khi nói đến tài năng sáng tạo. Ông nhìn nhận rằng khi máy móc đảm nhận thêm việc, người sáng tạo có thêm cơ hội tập trung vào điều đáng kể nhất: họ muốn làm gì và vì sao. Đây không phải lời khẳng định rằng mọi sản phẩm do con người làm ra đều tốt hơn, mà là lời nhắc rằng thời gian bỏ ra không tự động tạo nên chất lượng. Thiết kế ghép nối những yếu tố có sẵn có thể nhanh chóng hoàn tất, nhưng theo Miyamoto, tác phẩm thiếu chủ đích khó đứng vững theo thời gian. Vì thế, câu trả lời của ông không phải chống lại công nghệ, mà là đặt trách nhiệm sáng tạo vào đúng nơi: con người vẫn phải quyết định điều gì đáng được tạo ra.
Miyamoto lạc quan, Kojima lo ngại về tương lai
Hideo Kojima cũng thừa nhận AI có thể giúp phát triển game hiệu quả hơn và rút ngắn tiến độ. Trong cuộc trò chuyện về những thay đổi của ngành suốt 40 năm, ông so sánh AI với sự phổ biến của Photoshop và phần mềm xử lý văn bản: công nghệ giúp công việc trôi nhanh hơn, nhưng hiệu suất không phải thước đo duy nhất cho sáng tạo. Khác với sự bình thản của Miyamoto, Kojima lo rằng nếu AI không bị giới hạn, một ngày nào đó nó có thể giữ vai trò quan trọng trong các lĩnh vực sáng tạo. Ông dự đoán 5–10 năm tới có thể vẫn ổn, nhưng không xem đó là bảo đảm lâu dài. Sự khác biệt giữa hai người nằm ở mức độ lo lắng, chứ không phải ở việc họ có nhìn thấy giới hạn của công cụ hay không.
Nỗi bận tâm của Kojima nằm ở phần thường bị xem là lãng phí: thử nghiệm, thất bại rồi điều chỉnh. Ông cho rằng niềm vui vẽ tranh không chỉ nằm ở bức hình hoàn thiện, mà còn ở quá trình làm ra nó; yêu cầu máy tính tạo đi tạo lại cho đến khi vừa ý không đem lại cùng trải nghiệm sáng tác. Miyamoto nhấn mạnh ý định của người tạo ra tác phẩm, còn Kojima bảo vệ sự hồi hộp và hứng thú của từng bước thử sai. Cả hai đều phản đối cách hiểu rằng chỉ cần có đầu ra là đã có sáng tạo. Nếu con người giao cả quyết định lẫn quá trình cho máy, điều mất đi có thể không chỉ là công việc, mà còn là lý do khiến nghệ sĩ muốn bắt đầu.
AI làm game đã thành một phần của quy trình
Cuộc tranh luận không còn nằm ở giả định xa xôi. Một khảo sát năm 2025 cho thấy 87% nhà phát triển trò chơi đã dùng tác nhân AI trong công việc hằng ngày. AI làm game hiện có thể tham gia nhiều công đoạn, từ viết mã, tạo lời thoại đến xây dựng màn chơi. Với người chơi, điều này có thể đem lại sản phẩm được phát triển nhanh hơn; nhưng tốc độ không bảo đảm trò chơi có bản sắc, chiều sâu hay cảm xúc. Ví dụ về bản chơi thử được phát triển hoàn toàn bằng AI cho thấy sự hoài nghi của người chơi trước sản phẩm bị xem là thiếu sức sống. Bài học không phải rằng mọi ứng dụng AI đều thất bại, mà là công cụ sản xuất không thể tự trả lời câu hỏi thiết kế cốt lõi: điều gì khiến trò chơi đáng để chơi?
Kojima nói ông muốn trao ngọn đuốc cho thế hệ trẻ, những người sẽ phải quyết định AI được dùng đến đâu. Đó là một lời nhắn thực tế hơn viễn cảnh cấm đoán hay phó mặc: dùng máy để xử lý việc lặp lại có thể hữu ích, nhưng giữ quyền lựa chọn, thử nghiệm và chịu trách nhiệm cho tác phẩm vẫn là điều cần thiết. Miyamoto tin rằng ngay cả khi AI đảm nhận nhiều việc, con người vẫn còn vai trò; Kojima cảnh báo vai trò ấy có thể bị thu hẹp nếu công nghệ được để tự do chi phối sáng tạo. Hai góc nhìn cùng dẫn đến một tiêu chuẩn đáng giữ: công nghệ chỉ có ích khi giúp người làm game tạo ra điều họ có lý do để tin tưởng, chứ không chỉ hoàn thành sản phẩm sớm hơn.
Giữ lại niềm vui sáng tác là thước đo quan trọng
Miyamoto và Kojima không đưa ra cùng một dự báo, nhưng cùng đặt con người vào trung tâm của câu hỏi. Miyamoto tin rằng ý định và tài năng vẫn tạo nên khác biệt ngay cả khi AI làm được nhiều việc; Kojima lo chính quá trình thử sai và niềm vui sáng tác sẽ bị bào mòn khi máy móc đảm nhận phần cốt lõi. Quan điểm của họ gợi ra một phép thử hữu ích cho mọi ứng dụng AI sáng tạo: công cụ có mở rộng khả năng biểu đạt, hay chỉ thay thế những lựa chọn khiến tác phẩm mang dấu ấn riêng? Trong ngành game, câu trả lời sẽ hiện rõ không chỉ ở tốc độ sản xuất, mà ở việc người chơi có tìm thấy ý tưởng đáng nhớ và cảm xúc chân thật hay không.
