Từ nghiện video ngắn đến nhập viện tâm thần: khi thói quen lướt trở thành bệnh

Khi thói quen lướt video ngắn biến thành nghiện và dẫn tới nhập viện

Nghiện video ngắn là trạng thái người dùng liên tục xem các nội dung dạng clip ngắn trên mạng xã hội trong thời gian dài, khó kiểm soát, dẫn đến đảo lộn giấc ngủ, suy giảm năng lượng sống, phụ thuộc cảm xúc vào nội dung trực tuyến và có thể xuất hiện các dấu hiệu rối loạn tâm thần, tới mức phải điều trị chuyên khoa. Trường hợp cô gái 24 tuổi nhập viện tâm thần vì xem video ngắn liên tục là lời cảnh báo rõ ràng: nghiện mạng xã hội không còn là câu nói đùa mà đã trở thành vấn đề sức khỏe tâm thần đáng lo. Điều đáng sợ không phải một đêm thức muộn, mà là chuỗi ngày thiếu ngủ mạn tính, tâm trạng buồn bã, mệt mỏi, thiếu sức sống nhưng vẫn không rời màn hình. Chúng ta đã đi từ thói quen giải trí sang một dạng phụ thuộc có thể đẩy người trẻ tới giường bệnh.

Hiện tượng 'tự rước tâm bệnh' qua TikTok: mượn triệu chứng hay bệnh thực?

Song song với những ca nghiện video ngắn, một làn sóng khác đang âm thầm lan rộng: người dùng tự 'bắt mạch' và 'tự rước tâm bệnh' chỉ qua nội dung sức khỏe trên TikTok. Josef Newton mô tả hiện tượng này là 'mượn triệu chứng', khi người xem bắt đầu nhận thấy ở bản thân những dấu hiệu tương tự sau khi xem người khác mô tả triệu chứng hoặc hành vi trên mạng. Cơ chế đề xuất nội dung khiến họ liên tục bị dội thêm các video về ADHD, tự kỷ, rối loạn lo âu… từ đó một chẩn đoán vốn xa lạ dần trở nên quen thuộc và mang ý nghĩa cá nhân. Vấn đề không nằm ở việc tự tìm hiểu, mà ở vòng lặp theo dõi cơ thể, soi triệu chứng rồi tiếp tục xem thêm, khiến lo lắng tăng lên thay vì giúp hiểu rõ vấn đề sức khỏe của mình.

Phân biệt mệt mỏi thường ngày với rối loạn tâm thần thực sự

Điểm nguy hiểm của việc nghiện video ngắn và tự chẩn đoán qua mạng là ranh giới mờ giữa những biểu hiện rất đời thường và rối loạn tâm thần thực sự. Newton cảnh báo người dùng cần thận trọng với những nội dung coi trì hoãn công việc, ngại giao tiếp hoặc mệt mỏi sau các cuộc gặp gỡ là dấu hiệu của một vấn đề sức khỏe. Một biểu hiện đơn lẻ không đủ để xác định rối loạn tâm thần hay bệnh lý cụ thể. Điều quan trọng là phải xem xét thời điểm xuất hiện, thời gian kéo dài và mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt, học tập hoặc công việc. Người trẻ thức khuya xem video một vài hôm rồi uể oải có thể là mệt mỏi nhất thời; nhưng nếu thiếu ngủ mạn tính đi kèm buồn bã, giảm hứng thú, rút lui khỏi đời sống thực và không còn khả năng duy trì học tập, công việc, đó là những dấu hiệu cảnh báo cần được đánh giá lâm sàng.

Những dấu hiệu cho thấy đã đến lúc cần can thiệp chuyên môn

Không phải ai lướt video ngắn nhiều cũng cần nhập viện tâm thần, nhưng có những mốc đỏ không nên bỏ qua. Rủi ro tăng mạnh khi người dùng liên tục theo dõi cơ thể, tìm kiếm triệu chứng và tiếp tục xem thêm nội dung tương tự; quá trình này có thể làm gia tăng lo lắng thay vì giúp họ hiểu rõ vấn đề. Khi nghiện video ngắn kéo dài, kèm theo thiếu ngủ mạn tính, ăn uống thất thường, giảm tập trung, né tránh giao tiếp ngoài đời, suy nghĩ bi quan hoặc tuyệt vọng, đó không còn là chuyện “giải trí hơi quá”. Một nghiên cứu từng xem xét hơn 5.000 bài đăng về sức khỏe trên nhiều nền tảng, cho thấy thông tin sai lệch về ADHD và tự kỷ xuất hiện trên TikTok với tỷ lệ cao. Trong bối cảnh đó, các video ngắn chỉ nên là nguồn tham khảo ban đầu, không thể thay thế thăm khám và đánh giá lâm sàng; khi triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống, người dùng cần tìm tới nguồn thông tin y khoa đáng tin cậy và chuyên gia.

Mạng xã hội vừa là công cụ, vừa là nguy cơ với sức khỏe tâm thần người trẻ

Mạng xã hội không phải kẻ thù tuyệt đối của sức khỏe tâm thần; vấn đề là cách chúng ta sử dụng nó. Mạng có thể giúp người dùng tiếp cận kiến thức và nhận ra những dấu hiệu cần quan tâm, nhưng chỉ thực sự hữu ích khi thông tin được tiếp nhận có chọn lọc và không thay thế đánh giá chuyên môn. Một nghiên cứu phân tích 100 video phổ biến về ADHD trên TikTok cho thấy hơn một nửa chứa thông tin gây hiểu nhầm, trong khi chỉ khoảng 1% được đánh giá là hữu ích – con số này tự nó đã là lời cảnh báo. Khi những nội dung sai lệch về rối loạn tâm thần lan rộng, người xem dễ coi hành vi thông thường là bệnh hoặc ngược lại, xem nhẹ các dấu hiệu nghiêm trọng, làm chậm trễ chẩn đoán cho người thực sự cần giúp đỡ. Đã đến lúc người trẻ phải nhìn thẳng: nghiện video ngắn, thiếu ngủ mạn tính và 'mượn triệu chứng' không chỉ làm chúng ta mệt mỏi, mà có thể đưa mình tới cửa phòng khám tâm thần nếu tiếp tục bỏ qua giới hạn an toàn.