Khi lời khuyên TikTok sức khỏe biến thành thí nghiệm trên cơ thể
Bổ sung quá liều là tình trạng một người dùng vitamin hoặc vi chất vượt xa nhu cầu cơ thể trong thời gian dài, thường dựa trên tự chẩn đoán hoặc lời khuyên thiếu kiểm chứng, dẫn đến độc tính vitamin, rối loạn xét nghiệm và nguy cơ tổn thương cơ quan mà bản thân họ không hề nhận ra cho tới khi đi khám. Tin vào nội dung trên TikTok rằng đau đầu là do thiếu vi chất, một phụ nữ 42 tuổi đã tự mua và uống các sản phẩm bổ sung suốt khoảng một năm mà không hề hỏi ý kiến bác sĩ. Khi tới khám để tầm soát đột quỵ, kết quả kiểm tra não và tim không phát hiện bất thường, nhưng xét nghiệm lại cho thấy nồng độ vitamin B12 trong máu của chị cao hơn gấp đôi mức bình thường. Đây không còn là câu chuyện giải trí trên mạng, mà là một cảnh báo sống động về nguy hiểm bổ sung theo trào lưu.
Ca bệnh cụ thể: đau đầu, chóng mặt và cú sốc vitamin B12 tăng gấp đôi
Theo bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, thành viên Hội Bệnh mạch máu Việt Nam, bệnh nhân đến khám trong bối cảnh lo ngại nguy cơ đột quỵ, được kiểm tra não và tim nhưng không ghi nhận bất thường nào. Điều khiến bác sĩ giật mình là xét nghiệm máu cho thấy nồng độ vitamin B12 của chị vượt hơn hai lần mức bình thường. Khai thác kỹ tiền sử, bác sĩ mới biết chị thường xuyên xem TikTok, nghe lời khuyên rằng đau đầu là do thiếu vi chất rồi tự mua các loại vitamin và vi chất uống kéo dài khoảng một năm. Dù đau đầu không giảm, thậm chí đau nhiều hơn kèm chóng mặt, chị vẫn tiếp tục uống và ngay trước buổi khám còn chi thêm 4 triệu đồng để mua vi chất. Câu chuyện này cho thấy khi cơ thể đã lên tiếng bằng triệu chứng, việc tiếp tục tự bổ sung quá liều chỉ khiến mọi thứ rối hơn, chứ không phải là “tăng cường sức khỏe”.
Độc tính vitamin: không phải cứ là “thực phẩm bổ sung” là vô hại
Trường hợp vitamin B12 tăng cao ở bệnh nhân 42 tuổi chưa đủ để kết luận ngộ độc, nhưng là tín hiệu rõ ràng rằng việc lạm dụng thực phẩm bổ sung có thể gây hệ lụy ngoài mong muốn. Vitamin giữ vai trò quan trọng với cơ thể, song dùng quá liều lại mở ra một loạt nguy cơ: vitamin A dư có thể tích tụ trong gan, gây ngộ độc, rối loạn thị giác và đau khớp; vitamin D dùng quá mức làm tăng canxi máu, ảnh hưởng thận và tim; vitamin E liều cao tăng nguy cơ chảy máu; vitamin C liều trên 2 gam/ngày dễ gây đau bụng, tiêu chảy và tăng nguy cơ sỏi thận. Nhiều vitamin, đặc biệt nhóm tan trong dầu như A, D, E, K, có thể tích tụ âm thầm trong cơ thể, làm tăng nguy cơ độc tính vitamin mạn tính. Sử dụng quá nhiều vitamin B6 còn có thể gây tổn thương thần kinh cảm giác, dẫn đến tê, ngứa ran hoặc nóng rát tay chân, được gọi là hội chứng megavitamin-B6, tức ngộ độc vitamin B6. Việc lạm dụng thực phẩm bổ sung không có hướng dẫn y tế làm trầm trọng thêm vấn đề, gây tác dụng phụ, chẩn đoán chậm trễ, can thiệp y tế không cần thiết và che giấu các thiếu hụt hoặc bệnh lý thực sự cần điều trị chuyên biệt.
Tự chẩn đoán theo mạng xã hội: vì sao nguy hiểm hơn bạn nghĩ
Điểm đáng sợ trong ca bệnh này không chỉ là chỉ số vitamin B12 tăng cao, mà là cách người bệnh biến lời khuyên TikTok sức khỏe thành “phác đồ điều trị” cho chính mình. Bác sĩ Mạnh nhấn mạnh, việc tự ý bổ sung vitamin và thực phẩm chức năng khi không có chỉ định phù hợp có thể gây ra những hệ lụy không mong muốn. Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cũng chỉ ra tâm lý sợ thuốc nên bỏ điều trị, chuyển sang sản phẩm quảng cáo trên mạng là sai lầm: người bệnh cần trao đổi với bác sĩ, rà soát đơn thuốc, kiểm tra các chỉ số cần thiết và chỉ điều chỉnh phác đồ khi có căn cứ rõ ràng. Cùng một triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, nhưng nguyên nhân có thể hoàn toàn khác nhau, nên cách điều trị cũng phải khác. Khi tự chẩn đoán, tự đổi thuốc hoặc tự bổ sung quá liều, người bệnh không chỉ đánh cược với độc tính vitamin mà còn đánh mất thời gian vàng để được chẩn đoán và điều trị đúng. Câu nói đáng nhớ ở đây là: “Đừng tự bỏ việc điều trị rồi đặt niềm tin vào một sản phẩm mà mình chưa biết rõ thành phần”.
Cần làm gì trước khi uống bất kỳ loại vi chất nào?
Sau khi phát hiện nồng độ vitamin B12 tăng cao, bác sĩ đã yêu cầu bệnh nhân dừng toàn bộ sản phẩm đang tự dùng, đồng thời tiếp tục đánh giá sức khỏe, hướng dẫn điều chỉnh sinh hoạt và vận động phù hợp. Đây là quy trình tối thiểu mà bất kỳ ai cũng nên áp dụng trước khi uống thêm bất kỳ loại vi chất nào: kiểm tra nhu cầu thực tế, đánh giá tình trạng sức khỏe và tham khảo ý kiến chuyên môn. Việc bổ sung không thể dựa trên cảm giác mệt mỏi hay đau đầu rồi mặc định là thiếu chất. Bên cạnh đó, từ thực tế kinh doanh trên môi trường số, giới chuyên môn ủng hộ đề xuất cấm livestream bán thuốc, yêu cầu định danh người bán và truy xuất giao dịch để siết chặt quản lý. Điều này không nhằm “siết” người tiêu dùng, mà để bảo vệ họ khỏi những nội dung quảng cáo thiếu trách nhiệm. Bài học cuối cùng từ ca bệnh này là: mạng xã hội có thể cung cấp thông tin, nhưng chỉ bác sĩ mới có thể đưa ra chỉ định. Sức khỏe không phải nơi để thử nghiệm lời khuyên đang thịnh hành.
