Camera AI giao thông: Không chỉ để phạt nguội
Camera AI giao thông là hệ thống giám sát giao thông sử dụng trí tuệ nhân tạo để tự động phát hiện, ghi nhận và phân tích các hành vi vi phạm, từ vượt đèn đỏ, không đội mũ bảo hiểm đến dừng, đỗ sai quy định, qua đó hỗ trợ lực lượng chức năng xử lý vi phạm giao thông và quản lý luồng phương tiện hiệu quả hơn. Vấn đề là: chúng ta nhìn camera như công cụ phạt nguội, hay như “cảm biến thông minh” để phòng ngừa tai nạn và ùn tắc ngay từ gốc? Hà Nội và Đà Nẵng đang cho thấy hai cách tiếp cận khá khác nhau, và khoảng trống trên các cầu vượt sông ở Hà Nội đang bộc lộ rõ những giới hạn của một hạ tầng giám sát chưa được phủ kín.
Hà Nội: Kết hợp tuần tra và camera AI nhưng vẫn có “điểm mù” trên cầu
Hà Nội đang được xem là một trong những nơi đi đầu trong việc kết hợp tuần tra trực tiếp với hệ thống camera AI để xử lý nghiêm các hành vi là nguyên nhân dẫn đến ùn tắc và tai nạn giao thông, nhằm xây dựng các tuyến đường an toàn, văn minh, thông thoáng. Hệ thống giám sát được Trung tâm Điều khiển giao thông duy trì 24/24 giờ để kịp thời cung cấp thông tin về tình hình giao thông và các điểm có nguy cơ ùn tắc, giúp lực lượng chức năng chủ động phân luồng và xử lý vi phạm. Từ ngày 15/7 đến 14/8, chỉ riêng hệ thống camera AI đã phát hiện 2.003 trường hợp vi phạm trật tự an toàn giao thông; trong đó có 44 trường hợp không chấp hành đèn tín hiệu, 663 người không đội mũ bảo hiểm, 329 trường hợp dừng đỗ sai, 889 trường hợp đi vào đường có biển “Cấm đi ngược chiều”, 66 trường hợp đi vào đường cấm và 12 trường hợp đón trả khách không đúng nơi quy định.
Những con số này cho thấy camera AI giao thông đang trở thành “cánh tay nối dài” trong xử lý vi phạm giao thông, đặc biệt với mô hình tuần tra thường xuyên trên các tuyến huyết mạch, nơi dừng đỗ sai quy định có thể ngay lập tức kéo theo ùn tắc và va chạm. Tuy vậy, nghịch lý là các cầu vượt sông Hồng như Thanh Trì, Thăng Long, Vĩnh Tuy, Chương Dương, Nhật Tân – nơi thường xuyên ùn tắc, xảy ra tai nạn và vi phạm giao thông – lại “vắng bóng” hệ thống camera giám sát, phạt nguội. Đây chính là lỗ hổng lớn: Hà Nội đang mạnh về giám sát giao thông ở khu vực trung tâm, nhưng những vị trí nguy hiểm nhất lại thiếu hạ tầng camera AI. Khi các cầu vượt này vẫn thiếu camera phạt nguội xe máy và ô tô, toàn bộ chiến lược phòng ngừa tai nạn trên quy mô đô thị bị đứt đoạn ngay tại những điểm rủi ro cao nhất.
Đà Nẵng: Phạt nguội xe máy để tạo sức răn đe
Trong khi Hà Nội nhấn mạnh sự kết hợp tuần tra và camera AI, Đà Nẵng lại nổi bật với chiến lược tăng cường phạt nguội xe máy qua hệ thống camera giám sát. Phòng Cảnh sát giao thông Công an thành phố đang đẩy mạnh ứng dụng camera để phát hiện, xác minh và xử lý các hành vi vi phạm trật tự an toàn giao thông đối với xe mô tô, xe gắn máy và các phương tiện tương tự trên địa bàn. Hệ thống camera được triển khai dày hơn tại nhiều tuyến đường, nút giao trọng điểm và khu vực có mật độ phương tiện cao. Theo cơ quan chức năng, vẫn còn một bộ phận người điều khiển xe máy chủ quan, không chấp hành nghiêm tín hiệu giao thông, đi sai phần đường, làn đường, thực hiện các hành vi tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, đe dọa tính mạng bản thân và người xung quanh.
Việc xử lý vi phạm qua camera – tức phạt nguội – được đánh giá là không chỉ để xử lý hành vi đã xảy ra mà còn tăng tính răn đe, chủ động phòng ngừa và nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông. Trong 10 ngày đầu tháng 3, lực lượng CSGT Đà Nẵng phát hiện và xử phạt 2.295 trường hợp vi phạm tốc độ với số tiền xử phạt hơn 4,4 tỉ đồng. Đây là con số đủ lớn để bất kỳ người điều khiển xe máy nào cũng phải cân nhắc lại trước khi phóng nhanh, vượt ẩu. “Trong 10 ngày đầu tháng 3, CSGT Đà Nẵng đã xử phạt 2.295 trường hợp vi phạm tốc độ với tổng số tiền hơn 4,4 tỉ đồng” là lời nhắc thẳng thắn rằng thời của những cú “lách luật” trên đường đã qua. Nếu biết tận dụng, phạt nguội xe máy không chỉ là hình thức thu tiền phạt, mà là công cụ tái định hình thói quen tham gia giao thông đô thị.
Phạt nguội hay phòng ngừa tai nạn: Chọn sai trọng tâm sẽ trả giá
Cả Hà Nội và Đà Nẵng đều đang mở rộng giám sát giao thông, nhưng cách đặt trọng tâm khác nhau. Hà Nội nhấn mạnh mô hình “Ba nhất” – tuần tra thường xuyên trên tuyến “3 nhất” cùng camera AI – để nhận diện và xử lý nhanh những vi phạm gây ùn tắc, như dừng đỗ sai quy định ở nút giao, trước cổng trường học, bệnh viện. Đà Nẵng lại xây dựng hình ảnh một thành phố “camera hóa” mạnh mẽ, nơi phạt nguội xe máy được triển khai rộng để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trật tự, an toàn giao thông. Hai cách làm này đều có lý: một bên nổi bật khả năng phản ứng tức thời với các điểm nóng giao thông, bên kia đẩy mạnh tính răn đe trên diện rộng. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở phạt – dù là lập biên bản tại chỗ hay phạt nguội – mà không xem camera AI giao thông như hệ thống cảnh báo sớm, cả hai thành phố đều sẽ bỏ lỡ giá trị lớn nhất của công nghệ: phòng ngừa tai nạn.
Một khi camera chỉ được “lập trình” để phát hiện và ghi nhận vi phạm nhằm xử lý sau, hạ tầng giám sát sẽ bị đẩy vào trạng thái bị động, chạy theo lỗi. Trên các cầu vượt sông Hồng, tình trạng ùn tắc, tai nạn liên miên nhưng hệ thống camera giám sát, phạt nguội còn thưa thớt là minh chứng rõ nhất cho một chiến lược nửa vời: nơi nguy hiểm nhất lại chính là nơi ít được giám sát nhất. Ở chiều ngược lại, nếu Đà Nẵng tiếp tục tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm qua hệ thống camera, kết hợp tuần tra trực tiếp trên đường, nhưng không nâng cấp chức năng phân tích dòng xe, phát hiện bất thường theo thời gian thực, thì phạt nguội sẽ chỉ là “mạng lưới” quét lỗi, chứ chưa phải công cụ phòng ngừa tai nạn hiệu quả.
Lộ trình tiếp theo: Phủ kín “điểm mù”, dùng AI để chủ động giữ mạng người
Hà Nội và Đà Nẵng đều đã khẳng định sẽ tiếp tục mở rộng giám sát giao thông bằng camera. Phòng CSGT Hà Nội đặt mục tiêu duy trì hiệu quả mô hình “Ba nhất”, thường xuyên tuần tra, kiểm soát và xử lý nghiêm các hành vi là nguyên nhân dẫn đến ùn tắc và tai nạn, đồng thời phối hợp các lực lượng khác để bảo đảm trật tự an toàn giao thông và trật tự đô thị. Phòng CSGT Đà Nẵng cũng tuyên bố sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm qua hệ thống camera, kết hợp tuần tra, kiểm soát trực tiếp trên đường, nhằm kéo giảm vi phạm, kiềm chế tai nạn và xây dựng thói quen tự giác chấp hành pháp luật trong cộng đồng. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy hai thành phố không dừng lại ở những thí điểm ban đầu mà đang bước vào giai đoạn mở rộng quy mô giám sát giao thông.
Điểm then chốt của giai đoạn tiếp theo phải là: phủ kín các “điểm mù” về giám sát – đặc biệt là các cầu vượt sông Hồng thường xuyên ùn tắc và tai nạn – và nâng cấp vai trò của camera AI giao thông từ công cụ phạt nguội sang hệ thống phòng ngừa tai nạn thực sự. Hệ thống đang giúp nâng cao tính răn đe và ý thức tự giác chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông, hỗ trợ lực lượng CSGT bảo đảm trật tự an toàn giao thông trên các tuyến trọng điểm. Nhưng nếu không dịch chuyển trọng tâm từ “tìm lỗi để phạt” sang “tìm nguy cơ để tránh”, camera AI sẽ chỉ là chiếc gương chiếu hậu của đô thị – nhìn rõ những gì đã xảy ra, mà không cứu được những mạng người lẽ ra có thể bảo vệ.
