Sáp nhập trường học: Không phải phép cộng hành chính mà là kiến tạo một nhà trường mới
Sáp nhập trường học là quá trình tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục, hợp nhất nhiều trường hoặc điểm trường thành một đơn vị chung nhằm tinh gọn đầu mối, tối ưu nguồn lực, đồng thời buộc nhà trường đổi mới quản trị, xây dựng văn hóa trường thống nhất và bảo đảm chất lượng giáo dục cho học sinh trong mô hình đa cơ sở mới. Khi Hà Nội sắp xếp lại các cơ sở giáo dục, tinh gọn khoảng 53,3% đầu mối, giảm 1.251 trường, câu hỏi quan trọng không còn là “giảm được bao nhiêu” mà là “chất lượng giáo dục thay đổi ra sao”. Nhìn từ góc độ quản trị trường học, sáp nhập chỉ có ý nghĩa nếu hiệu trưởng biến quyết định hành chính thành cơ hội kiến tạo một cộng đồng giáo dục mới, thay vì một hệ thống phình to, vận hành gãy khúc và khó kiểm soát.
Bài học từ các trường sáp nhập: Thành công không đo bằng số đầu mối
Trường THCS Thái Thịnh sau sáp nhập với THCS Thịnh Quang hoạt động tại hai địa điểm với 57 lớp, 2.325 học sinh, 3 cán bộ quản lý, 80 giáo viên và 15 nhân viên. Quy mô tăng mở ra nguồn lực mới, nhưng đồng thời đặt ra các bài toán điều hành đa cơ sở, phân công đội ngũ, hợp nhất quy trình chuyên môn, quản lý tài sản và dữ liệu. Hiệu trưởng Nguyễn Cao Cường khẳng định, thành công của sáp nhập không chỉ được đo bằng số đầu mối giảm đi mà phải được đo bằng chất lượng giáo dục, hiệu quả sử dụng nguồn lực và mức độ đồng thuận của đội ngũ, học sinh, cha mẹ học sinh. Đây là quan điểm then chốt: nếu chỉ dừng ở thủ tục hành chính, nhà trường có thể lớn hơn nhưng chưa chắc mạnh hơn. Mô hình đa cơ sở vì thế buộc người đứng đầu phải chuyển từ “quản lý theo sự có mặt” sang “quản trị bằng hệ thống”.
Xóa tâm lý “bên này – bên kia”: Đặt câu hỏi “cách làm nào tốt nhất”
Điểm nghẽn lớn nhất sau sáp nhập trường học không phải khoảng cách địa lý, mà là khoảng cách về văn hóa tổ chức. Cả ông Nguyễn Cao Cường và TS Đỗ Đình Đảo đều nhìn nhận thách thức khó nhất là chuyển từ hai tập thể thành một đội ngũ với một văn hóa chung. Nếu hiệu trưởng không có chiến lược quản trị phù hợp, khác biệt dễ biến thành tâm lý “trường cũ – trường mới”, gây rạn nứt đoàn kết và kéo tụt chất lượng giáo dục. Cách tiếp cận mà Trường THCS Thái Thịnh áp dụng đáng để nhiều nơi tham khảo: mục tiêu là hạn chế tâm lý “bên này - bên kia”, chuyển từ “cùng làm việc trong một trường” sang “một đội ngũ cùng chịu trách nhiệm về một kết quả”. Quan trọng hơn, ban giám hiệu không hỏi “cách làm của trường nào hơn”, mà hỏi “cách làm nào tốt hơn cho nhà trường mới”. Đây chính là bước chuyển từ so sánh quá khứ sang cùng nhau thiết kế tương lai.
Đổi mới quản trị trong mô hình đa cơ sở: Từ phân quyền đến chuyển đổi số
Sáp nhập trường học buộc hiệu trưởng phải đổi mới toàn diện về tổ chức và quản lý. Khi mô hình đa cơ sở được triển khai, thành phố yêu cầu các trường thiết lập hệ thống quản trị phù hợp, thay đổi từ nhận thức, hành động đến vận hành bộ máy để phát huy hiệu quả mô hình. Về phía trường, nguyên tắc quản trị mới được cụ thể hóa: mọi nhiệm vụ phải có người phụ trách, mọi vấn đề có đầu mối xử lý, phân công – ủy quyền gắn với trách nhiệm và kết quả. Khi quy mô trường lớp tăng và bộ máy được tinh gọn, việc phân cấp, trao quyền, phát huy vai trò tổ trưởng chuyên môn và ứng dụng chuyển đổi số trở thành giải pháp quan trọng để nhà trường vận hành hiệu quả, giảm áp lực cho đội ngũ. Tuy nhiên, nếu công nghệ được đưa vào dồn dập mà thiếu tập huấn đồng bộ, giáo viên dễ rơi vào tình trạng quá tải. Vì vậy, quản trị trường học thời hậu sáp nhập đòi hỏi hiệu trưởng không chỉ điều hành công việc hằng ngày, mà còn là người dẫn dắt sự thay đổi, kiến tạo văn hóa và biết dùng dữ liệu để ra quyết định.
“Đồng hành” với phụ huynh và học sinh: Chìa khóa cho năm học đầu tiên
Sau khi sáp nhập THCS Dịch Vọng và THCS Hạ Yên Quyết, Trường THCS Cầu Giấy A bước vào năm học đầu tiên vận hành theo mô hình mới. Lãnh đạo nhà trường xác định việc ổn định tâm lý học sinh, tạo sự đồng thuận với phụ huynh là ưu tiên ngay trước thềm năm học. Buổi giao lưu “Hiểu con, Hiểu trường và Đồng hành cùng con” cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý: nhà trường công khai chia sẻ về thay đổi tâm sinh lý lứa tuổi THCS, áp lực hòa nhập, chuyển đổi phương pháp học tập và việc sử dụng công nghệ số. Đại diện Ban Giám hiệu, Hiệu trưởng Phạm Thị Như Hoa nhấn mạnh vai trò phối hợp giữa gia đình và nhà trường. Trong hành trình đó, “đồng hành” được xác định là từ khóa xuyên suốt: hai bên cùng giữ sự cân bằng, không đặt mục tiêu quá cao, không ôm đồm để có thể bền bỉ cùng học sinh suốt những năm THCS. Đây chính là “vùng đệm” tâm lý cần thiết để các quyết định sáp nhập trên giấy tờ trở thành trải nghiệm học tập ổn định cho từng học sinh.
