Gừng: tốt cho tiêu hóa nhưng không phải với mọi cách kết hợp
Gừng là gia vị cay ấm thường được dùng trong món ăn và đồ uống, nổi tiếng với khả năng hỗ trợ giảm buồn nôn và điều hòa tiêu hóa, nhưng khi kết hợp với một số thực phẩm như sữa nhiều lactose, hành tây, tỏi, các loại đậu và món quá nhiều chất béo, ở người nhạy cảm gừng có thể góp phần làm tăng cảm giác đầy bụng, khó tiêu, ợ nóng hoặc tiêu chảy, do tổng khẩu phần và tính chất lên men của các thành phần trong bữa ăn. Quan điểm đáng nêu ở đây là: vấn đề “gừng khó tiêu” không nằm ở việc gừng bị coi là thực phẩm kỵ tuyệt đối, mà ở cách chúng ta kết hợp thực phẩm và khả năng dung nạp cá nhân. Bản thân gừng khi uống đường miệng cũng có thể gây khó chịu ở bụng, ợ nóng hoặc tiêu chảy ở một số người, nhất là khi dùng lượng lớn. Nếu cứ ăn nhiều gừng là khó chịu, giải pháp hợp lý hơn là giảm liều gừng thay vì cố tìm một món nào đó “giải độc”.
5 nhóm thực phẩm dễ gây đầy bụng khi ăn cùng gừng
Điểm mấu chốt: không có bằng chứng cho thấy gừng tuyệt đối kỵ với bất kỳ nhóm thực phẩm nào nêu dưới đây, nhưng ở người hay đầy bụng, các cặp kết hợp thực phẩm này dễ khiến bữa ăn trở nên nặng nề hơn. 5 thứ nên thận trọng khi ăn cùng gừng nếu bạn thường xuyên bị đầy bụng, khó tiêu gồm sữa tươi và các sản phẩm nhiều lactose; hành tây; tỏi; các loại đậu như đậu đỏ, đậu nành, đậu gà; và các món nhiều chất béo như đồ chiên rán, thịt nhiều mỡ. Sữa và sản phẩm từ sữa giàu lactose có thể gây chướng bụng nếu cơ thể thiếu men lactase; Monash University xếp sữa và một số sản phẩm từ sữa vào nhóm thực phẩm giàu lactose. Hành tây, tỏi và nhiều loại đậu chứa các carbohydrate thuộc nhóm FODMAP dễ lên men, sinh khí, gây đầy bụng ở người ruột nhạy cảm. Thêm vào đó, món nhiều chất béo làm chậm rỗng dạ dày, càng khiến cảm giác khó tiêu rõ hơn. Nhật xét thẳng thắn: nếu bạn vốn dễ đầy bụng, việc “ôm” cả gừng, hành, tỏi, đậu và dầu mỡ trong cùng một bữa là điều không khôn ngoan.
Mướp đắng và gừng: lợi ích không dành cho mọi người
Trong nhiều gia đình, mướp đắng thường được nấu canh, xào hoặc ép nước, đôi khi kết hợp với gừng để làm ấm món ăn hoặc giảm cảm giác lạnh bụng. Mướp đắng, hay khổ qua, chứa nhiều hợp chất sinh học như charantin, polypeptide-P và một số alkaloid. Với người khỏe mạnh, mướp đắng có thể được đưa vào chế độ ăn như một loại rau thông thường; không nhất thiết phải ép nước hoặc dùng với số lượng lớn mới nhận được lợi ích dinh dưỡng. Tuy vậy, mướp đắng có vị đắng và chứa chất xơ, khi ăn nhiều, một số người có thể gặp triệu chứng như đầy bụng, đau bụng hoặc tiêu chảy. Nếu thêm gừng trong một món đã vốn khó tiêu với bạn, nguy cơ khó chịu càng tăng, đặc biệt nếu bạn ăn khẩu phần lớn. Đáng lưu ý hơn, một số nhóm người nhạy cảm với mướp đắng nên tránh hoặc hạn chế: phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng mướp đắng với lượng lớn hoặc dạng nước ép, chiết xuất đậm đặc; người thiếu men G6PD cần hỏi bác sĩ trước khi ăn phần hạt hoặc dùng sản phẩm cô đặc vì mướp đắng chứa vicine có thể ảnh hưởng đến hồng cầu. Người đang điều trị đái tháo đường cũng không nên tự ý dùng mướp đắng cô đặc để kiểm soát đường huyết hoặc tự thay đổi liều thuốc.
Cách dùng gừng để tối ưu tiêu hóa khỏe mạnh
Muốn tiêu hóa khỏe mạnh, hãy dùng gừng như một gia vị hỗ trợ thay vì coi nó là “thuốc chữa bách bệnh”. Nhìn chung, không có cơ sở để khẳng định gừng tuyệt đối kỵ với sữa, hành tây, tỏi, các loại đậu hay đồ nhiều chất béo; điều quan trọng hơn là khả năng dung nạp của từng người, khẩu phần và tổng thành phần của bữa ăn. Nếu sau mỗi bữa nhiều gừng bạn bị đầy bụng, hãy giảm lượng gừng, chia nhỏ bữa và quan sát xem nhóm thực phẩm nào khiến bạn phản ứng rõ nhất. Một nguyên tắc thực tế: ưu tiên món dùng gừng với nền thực phẩm nhẹ bụng như cháo loãng, súp rau củ, cá hấp, thịt nạc luộc, hạn chế kết hợp cùng quá nhiều chất béo hoặc carbohydrate lên men (hành, tỏi, đậu) trong cùng một bữa. Người thường xuyên đầy bụng nên chú ý thời điểm xuất hiện triệu chứng, lượng thức ăn và những nguyên liệu đi kèm để tìm ra tác nhân phù hợp. Với mướp đắng, cách chế biến cũng ảnh hưởng nhiều đến khả năng tiêu hóa. Nên ưu tiên các cách chế biến như luộc, nấu canh hoặc xào chín, tránh lối dùng chiết xuất, nước ép cô đặc hoặc ăn lượng rất lớn, nhất là ở người đang có bệnh gan, thận hoặc đang điều trị đường huyết. Quan trọng nhất, người mang thai, thiếu men G6PD, mắc bệnh mạn tính hoặc sử dụng thuốc hạ đường huyết nên hỏi bác sĩ trước khi bổ sung mướp đắng thường xuyên.
Những cách kết hợp an toàn với gừng để giảm đầy bụng
Thay vì loay hoay tránh gừng, hãy học cách kết hợp thực phẩm thông minh để hệ tiêu hóa hoạt động êm ái hơn. Các món gừng hợp lý thường có điểm chung: khẩu phần vừa phải, ít chất béo, không “nhồi nhét” quá nhiều thành phần dễ lên men trong cùng một bát. Người thường xuyên đầy bụng nên chú ý thời điểm xuất hiện triệu chứng, lượng thức ăn và những nguyên liệu đi kèm, từ đó nhận diện đúng thủ phạm chính chứ không vội vàng quy hết cho gừng. Một số gợi ý cho tiêu hóa khỏe mạnh: trà gừng pha loãng không đường hoặc với chút mật ong, dùng sau bữa ăn nhẹ; cháo trắng hoặc cháo thịt nạc có vài lát gừng, không thêm nhiều hành, tỏi, đậu; cá hấp gừng với rau luộc, tránh chiên rán nhiều dầu. Với người khỏe mạnh, mướp đắng có thể được đưa vào chế độ ăn như một loại rau, nấu canh mướp đắng với ít gừng để giữ vị thanh, lượng vừa phải sẽ thân thiện hơn với đường ruột. Điểm cuối cùng đáng nhớ: không có món nào “thần thánh” bảo đảm chống đầy bụng; chính thói quen ăn chậm, nhai kỹ, kiểm soát khẩu phần và lắng nghe cơ thể mới là nền tảng của một hệ tiêu hóa thực sự khỏe mạnh.
