Tăng trưởng mới chủ yếu đến từ xe điện
Xe máy điện là phương tiện hai bánh dùng động cơ điện và pin để di chuyển, đang trở thành nguồn tăng trưởng chính của thị trường khi người mua mở rộng lựa chọn vượt khỏi xe chạy xăng. Trong 7 tháng đầu năm 2026, thị trường xe hai bánh tiêu thụ khoảng 1,86 triệu chiếc, tăng 19,6% so với cùng kỳ. Xe máy điện đạt 513.742 chiếc, tăng 97,2%, còn xe máy xăng tăng 4,4%, lên khoảng 1,3 triệu chiếc. Chênh lệch này không chỉ là cuộc đua tốc độ: xe điện đóng góp khoảng 83% lượng xe bán tăng thêm, tương đương 83 trong mỗi 100 xe tăng thêm. Vì vậy, mức tăng chung của ngành ngày càng phụ thuộc vào sức mua xe điện, còn xe xăng tuy vẫn bán nhiều hơn nhưng không còn là động lực mở rộng chủ yếu.
Quy mô thị trường vẫn đáng kể, nhưng phần tăng trưởng đã đổi hướng. Con số 97,2% cao hơn hơn 22 lần mức tăng của xe xăng và gần năm lần mức tăng chung; đây là dấu hiệu cạnh tranh đã vượt khỏi giai đoạn thử nghiệm của một phân khúc nhỏ. Đà bứt phá cũng có tiền lệ: VinFast bán hơn 406.000 xe máy điện năm 2025, tăng 473% so với năm trước, rồi bàn giao hơn 429.000 chiếc trong sáu tháng đầu năm 2026, tăng 275% và vượt tổng lượng bán của cả năm trước.
Thị phần đổi chiều, dù xe xăng vẫn chiếm đa số
Thị phần xe máy điện tăng từ 16,8% lên 27,6% chỉ sau một năm, tức tăng 10,8 điểm phần trăm. Phần của xe máy xăng giảm tương ứng từ 83,2% xuống 72,4%. Xe xăng vẫn nắm gần ba phần tư thị trường, nên chưa thể gọi đây là sự thay thế hoàn tất. Nhưng xu hướng đã rõ: vị trí dẫn đầu về số lượng không còn đồng nghĩa với việc nắm phần tăng trưởng tương lai.
Sự hụt đà còn phản ánh một quãng chững dài hơn. Doanh số xe xăng từng quanh 2,5–2,6 triệu chiếc mỗi năm sau giai đoạn giảm từ mức 3,3 triệu xe của các thành viên hiệp hội sản xuất xe máy năm 2018. Năm 2025, dù tổng lượng xe hai bánh bán ra tăng, doanh số của năm thành viên hiệp hội lại giảm 1,5%. Các số liệu này không có cùng phạm vi thống kê, nhưng cùng cho thấy xe xăng khó dựa mãi vào quy mô truyền thống để tạo thêm tăng trưởng. Hãng xe xăng sẽ phải cạnh tranh không chỉ với đối thủ cùng loại, mà còn với lựa chọn điện ngày càng phổ biến.
Người mua cân nhắc chi phí, quãng đường và cách nạp năng lượng
Đằng sau mức tăng là những phép tính thực tế của người dùng, nhất là tại đô thị: chi phí vận hành, khả năng đáp ứng hành trình hằng ngày và sự thuận tiện khi nạp năng lượng. Chi phí sạc thường thấp hơn tiền xăng trên cùng quãng đường, xe điện không cần thay dầu động cơ hay bugi, và nhiều mẫu có kết nối điện thoại, định vị cùng quãng đường di chuyển được cải thiện. Người mua vì thế có thêm lý do để cân nhắc chuyển đổi, thay vì chọn xe chỉ theo thói quen.
Hạ tầng đổi pin đang giúp giảm một trở ngại quan trọng. Mạng lưới tủ đổi pin V-Green đạt khoảng 80.000 tủ trên toàn quốc và được quy hoạch mở rộng lên 150.000 tủ vào cuối năm 2026. Với xe tương thích, người dùng có thể thay pin trong thời gian ngắn thay vì chờ sạc, một lợi thế đáng kể với người đi lại thường xuyên hoặc sống ở chung cư chưa có chỗ sạc phù hợp. Tuy nhiên, hạ tầng và công nghệ chỉ thuyết phục khi đi cùng sản phẩm đáp ứng nhu cầu, khả năng bảo dưỡng và chính sách bảo hành pin rõ ràng.
Sự dịch chuyển cũng không diễn ra đồng đều. Người đi đường dài, hoặc chưa có điều kiện sạc thuận tiện, vẫn có lý do chọn xe máy xăng nhờ mạng lưới đại lý và sửa chữa rộng, thói quen sử dụng lâu năm cùng khả năng tiếp nhiên liệu nhanh. Điều đó đặt ra bài toán cho cả hai phía: xe điện phải chứng minh độ tiện dụng trong đời sống thường nhật, còn xe xăng cần đưa ra lý do thuyết phục hơn ngoài sự quen thuộc.
Cuộc cạnh tranh kế tiếp sẽ được quyết định bằng trải nghiệm
Xe điện đang nắm phần lớn lượng tăng trưởng mới, nhưng thị phần hiện tại chưa cho thấy xe xăng sắp biến mất. Chặng tiếp theo phụ thuộc vào việc các hãng có thể đưa ra xe phù hợp khả năng chi trả, quãng đường sử dụng thực tế, hạ tầng sạc và đổi pin, dịch vụ sửa chữa cùng bảo hành pin hay không. Các chương trình hỗ trợ chuyển đổi, gồm chính sách miễn phí đổi pin cho một số dòng xe đến hết ngày 30/6/2028, có thể thúc đẩy quyết định mua trong ngắn hạn.
Kết luận, xe máy xăng đang hụt đà không phải vì đã mất vị thế, mà vì phần tăng trưởng của thị trường xe hai bánh đang chuyển sang xe điện. Mức tăng 97,2% và tỷ trọng khoảng 83% trong lượng xe bán tăng thêm khiến xu hướng này khó xem là nhất thời. Nếu hạ tầng và dịch vụ tiếp tục theo kịp, thị phần xe máy điện còn dư địa mở rộng; nếu không, lợi thế tiện tiếp nhiên liệu và mạng lưới sửa chữa vẫn sẽ giữ chân nhiều người dùng. Cuộc cạnh tranh giờ được quyết định bởi lựa chọn nào phù hợp hơn với nhu cầu đi lại thực tế.
