Tái chế phế thải xây dựng: từ vấn đề môi trường thành cơ hội phát triển
Tái chế phế thải xây dựng là quá trình thu gom, phân loại và xử lý xà bần, gạch vỡ, bê tông thải và các thành phần không độc hại phát sinh từ hoạt động xây dựng, phá dỡ công trình, nhằm biến chúng thành vật liệu tái chế bền vững sử dụng lại trong xây dựng và san lấp, thay vì đổ bỏ gây ô nhiễm và lãng phí tài nguyên. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, đây không còn là lựa chọn phụ mà là trụ cột bắt buộc nếu địa phương muốn phát triển hạ tầng mà vẫn giữ được môi trường sống tử tế. Gia Lai công nghiệp đang nhìn thấy điều đó và quyết định đi vào hành động, thay vì tiếp tục chấp nhận những đống xà bần vô chủ ven đường, ven suối. Việc tập trung xây dựng nhà máy xử lý rác xây dựng cho thấy tỉnh chọn cách đối diện trực tiếp với bài toán ô nhiễm, chứ không che lấp nó bằng thêm vài bãi chôn lấp tạm bợ.
Nhà máy Long Mỹ - Quy Nhơn: quy mô 480 tấn/ngày và tham vọng kinh tế tuần hoàn
Ngày 22/9, tại phường Quy Nhơn Tây, nhà máy xử lý xà bần, phế thải xây dựng, tái chế làm vật liệu xây dựng và vật liệu san lấp Long Mỹ - Quy Nhơn chính thức khởi công, với công suất thiết kế 480 tấn phế thải mỗi ngày. Dự án đặt tại Khu xử lý chất thải rắn Long Mỹ trên diện tích hơn 70.410 m², tổng vốn đầu tư hơn 57,5 tỷ đồng. Điều đáng nói không phải ở con số bề thế, mà ở định hướng: dây chuyền sẽ nghiền, sàng, phân loại và tái chế phế thải xây dựng thành cốt liệu, gạch không nung, vật liệu san lấp và các sản phẩm phục vụ xây dựng. Đây là bước chuyển từ tư duy "xây xong rồi đổ" sang vòng tuần hoàn khép kín, nơi xà bần của công trình cũ trở thành vật liệu cho công trình mới. Theo thiết kế, nhà máy còn thu hồi kim loại, nhựa, giấy và một phần chất thải rắn sinh hoạt lẫn trong rác, góp phần chia sẻ áp lực xử lý chất thải với địa phương mà không phát sinh chi phí từ ngân sách Nhà nước.
Giải bài toán ô nhiễm từ xà bần trong bối cảnh đô thị hóa Gia Lai
Việc Gia Lai khởi công một nhà máy xử lý rác xây dựng quy mô lớn không phải quyết định tự phát, mà là phản ứng trực diện với sức ép đô thị hóa. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Tự Công Hoàng thẳng thắn thừa nhận: cùng với quá trình chỉnh trang đô thị và phát triển hạ tầng, lượng chất thải xây dựng phát sinh ngày càng lớn, buộc phải thu gom, phân loại và xử lý đúng quy định để khắc phục nguy cơ ô nhiễm, bảo vệ cảnh quan và đời sống người dân. Nếu không có hạ tầng tái chế phế thải xây dựng tương xứng, Gia Lai công nghiệp sẽ bị chính những công trình mới của mình làm tổn thương: suối bị lấp, ruộng bị chiếm làm bãi đổ trộm, đường làng biến thành bãi tập kết xà bần. Dự án Long Mỹ - Quy Nhơn được kỳ vọng hạn chế tình trạng đổ phế thải xây dựng không đúng nơi quy định, giảm lượng chất thải phải chôn lấp, đồng thời tiết kiệm tài nguyên khoáng sản tự nhiên thông qua việc tái sử dụng phế thải làm vật liệu phục vụ xây dựng và san lấp.
Biến chất thải thành tài nguyên: lợi ích kinh tế và vật liệu tái chế bền vững
Điểm thuyết phục nhất của dự án là quan điểm "nhà máy xử lý chất thải phải góp phần giải quyết vấn đề môi trường, không tạo ra vấn đề môi trường mới" như lãnh đạo doanh nghiệp nhấn mạnh. Thay vì coi xà bần là gánh nặng phải tống khứ, nhà máy Long Mỹ - Quy Nhơn đặt mục tiêu thu hồi, tái chế tối đa các thành phần có ích, từng bước hình thành chuỗi liên kết từ nguồn phát sinh chất thải đến sản xuất, tiêu thụ vật liệu tái chế. Nếu được phân loại, thu gom và xử lý bằng công nghệ phù hợp, phế thải xây dựng có thể trở thành nguồn nguyên liệu đầu vào để sản xuất cốt liệu tái chế, gạch không nung và nhiều vật liệu tái chế bền vững khác, giúp tiết kiệm, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao giá trị gia tăng trong lĩnh vực xây dựng. Về lâu dài, nguồn vật liệu tái chế ổn định sẽ giảm phụ thuộc vào khai thác cát, đá tự nhiên, đồng nghĩa giảm xói mòn, sạt lở và những chi phí môi trường đang bị bỏ qua. Nếu ngành xây dựng địa phương chấp nhận sử dụng vật liệu tái chế như chuẩn mới, lợi ích kinh tế và môi trường sẽ cộng hưởng thay vì triệt tiêu lẫn nhau.
Từ dự án Long Mỹ đến hệ thống xử lý chất thải đô thị hóa của Gia Lai
Nhà máy Long Mỹ - Quy Nhơn chỉ là điểm khởi đầu nếu Gia Lai nghiêm túc với chiến lược kinh tế tuần hoàn. Từ định hướng phát triển xanh, tỉnh đang thúc đẩy tái chế, tái sử dụng chất thải gắn với bảo vệ môi trường, đồng thời xúc tiến, kêu gọi thêm các cơ sở xử lý chất thải tại những khu vực có nhu cầu lớn, trong đó có khu vực xã Gào. Nhà máy này dự kiến hoàn thành nghiệm thu, đưa vào vận hành từ tháng 2/2027, nhưng câu hỏi quan trọng hơn là: các chủ đầu tư, nhà thầu xây dựng có sẵn sàng thay đổi thói quen đổ bỏ sang phân loại và đưa phế thải về đúng nơi? Nếu không có sự tham gia chủ động của họ, mọi dây chuyền hiện đại cũng chỉ xử lý được phần nổi của tảng băng. Gia Lai công nghiệp đang có cơ hội định nghĩa lại chuẩn phát triển: không chạy theo số lượng công trình, mà đánh giá năng lực thông qua tỉ lệ phế thải được thu hồi, tái chế và tái tạo thành vật liệu tái chế bền vững. Nếu nắm lấy cơ hội này, Long Mỹ - Quy Nhơn sẽ không chỉ là một nhà máy, mà là biểu tượng cho bước chuyển từ "xử lý chất thải" sang "biến chất thải thành tài nguyên".
