Thuốc duỗi tóc hóa chất là gì và vì sao vụ L'Oréal đáng để người tiêu dùng quan tâm?
Thuốc duỗi tóc hóa chất là các sản phẩm có tính kiềm cao, thường gốc hydroxit, được thiết kế để phá vỡ và tái tạo các liên kết disulfide của sợi tóc nhằm duỗi thẳng vĩnh viễn cấu trúc tóc xoăn hoặc gợn, mang lại vẻ tóc mượt, suôn nhưng đồng thời tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe nội tiết và sinh sản của người dùng.
Ngày 10/9, Tổng chưởng lý bang Arizona Kristin Mayes đã nộp đơn kiện L'Oréal USA và công ty mẹ L'Oréal SA, cáo buộc tập đoàn này vi phạm luật bảo vệ người tiêu dùng khi tiếp thị sản phẩm duỗi tóc hóa chất mà không cảnh báo đầy đủ về nguy cơ ung thư buồng trứng và tử cung. Đây là bang đầu tiên ở Mỹ khởi kiện trực tiếp một ông lớn mỹ phẩm về vấn đề này, và đó không phải là một vụ kiện lẻ tẻ: L'Oréal hiện đang đối mặt với hơn 12.000 vụ kiện tương tự do phụ nữ và gia đình họ đệ trình. Khi một biểu tượng trong ngành làm đẹp bị kéo ra tòa vì an toàn mỹ phẩm, câu hỏi không còn là chuyện của riêng thương hiệu, mà là: người tiêu dùng thực sự được bảo vệ tới đâu?
Cáo buộc trọng tâm: từ tiêu chuẩn sắc đẹp đến nguy cơ ung thư
Bang Arizona không chỉ nói L'Oréal bán sản phẩm rủi ro; họ nói hãng đã khai thác những chuẩn sắc đẹp mang tính phân biệt để làm điều đó. Đơn kiện cho rằng các sản phẩm duỗi tóc hóa chất này được tiếp thị chủ yếu tới phụ nữ da màu, đặc biệt là phụ nữ Mỹ gốc Phi và cả trẻ em, như một “giải pháp an toàn và đáng mong muốn” để ép mái tóc tự nhiên theo chuẩn tóc mượt, thẳng. Nói cách khác, lợi nhuận từ việc bán hình ảnh “tóc suôn hoàn hảo” được đặt lên trên sức khỏe lâu dài của những nhóm vốn đã phải chịu nhiều áp lực xã hội về ngoại hình.
Trọng tâm của cáo buộc là nguy cơ ung thư: bang Arizona cho rằng các sản phẩm chứa chất gây rối loạn nội tiết, phthalate, paraben và những hóa chất đã được một số cơ quan liên bang và quốc tế phân loại là chất gây ung thư đã biết hoặc có khả năng gây ung thư ở người. Đáng lo hơn, các sản phẩm bị nêu tên – dưới thương hiệu Dark and Lovely, Optimum và một số nhãn khác – không hề kèm cảnh báo nguy cơ ung thư buồng trứng, tử cung như đơn kiện yêu cầu. Khi một sản phẩm chăm sóc tóc tiếp xúc với da đầu trong thời gian dài mà thiếu cảnh báo, sự im lặng đó không còn là thiếu sót thông tin; nó trở thành vấn đề đạo đức.
Nghiên cứu 2022 về ung thư tử cung: khoa học nói gì và bị tranh cãi ra sao?
Vụ L'Oréal kiện ở Arizona dựa nhiều vào một nghiên cứu năm 2022 của Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), vốn là chất xúc tác cho làn sóng kiện tụng về duỗi tóc hóa chất. Nghiên cứu này theo dõi hơn 33.000 phụ nữ trong gần 11 năm và phát hiện việc dùng sản phẩm duỗi tóc ít nhất một lần trong năm trước đó làm tăng 80% nguy cơ ung thư tử cung; những người dùng hơn 4 lần mỗi năm có nguy cơ gần như tăng gấp đôi so với người không dùng. Một trích dẫn quan trọng là: “Những phụ nữ sử dụng sản phẩm duỗi tóc vài lần mỗi năm có nguy cơ mắc ung thư tử cung cao hơn gấp đôi so với những người không sử dụng.”
Tuy nhiên, đây là điểm then chốt mà ngành mỹ phẩm bám vào: nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ dịch tễ học, không kết luận quan hệ nhân quả tuyệt đối. L'Oréal nhấn mạnh rằng nghiên cứu kêu gọi “cần thêm nghiên cứu” và không xác lập trực tiếp rằng sản phẩm của họ gây ra ung thư. Ở góc độ khoa học, họ không sai – nhưng ở góc độ an toàn mỹ phẩm, việc đợi tới khi chứng cứ tuyệt đối mới hành động là một cách chơi vơi với sức khỏe phụ nữ. Khi các hóa chất nghi là gây rối loạn nội tiết được sử dụng lặp lại trên da đầu, nguyên tắc phòng ngừa nên quan trọng hơn lợi ích thương mại.
Lập luận của L'Oréal: an toàn mỹ phẩm hay rào chắn pháp lý?
Đối mặt với làn sóng kiện tụng – hơn 12.000 vụ đã được tập hợp tại một tòa án liên bang ở Chicago trong thủ tục tố tụng đa khu vực – L'Oréal chọn chiến lược phòng thủ mạnh. Công ty khẳng định an toàn là ưu tiên hàng đầu, các sản phẩm duỗi tóc hóa chất đều trải qua quy trình đánh giá an toàn nghiêm ngặt, và rằng những cáo buộc thiếu cơ sở pháp lý lẫn khoa học. Họ cũng bác bỏ việc nghiên cứu 2022 chứng minh quan hệ nhân quả giữa việc dùng sản phẩm và các bệnh mà nguyên đơn nêu.
Về mặt pháp lý, đây là lập luận quen thuộc: nếu khoa học chưa kết luận, doanh nghiệp sẽ phủ nhận trách nhiệm tối đa. Nhưng chính lời khẳng định “an toàn” của họ mới là điều đáng bàn. Khi cơ quan công tố cáo buộc hãng “giảm nhẹ” rủi ro sức khỏe vật chất của sản phẩm và quảng bá tới phụ nữ, trẻ em như lựa chọn an toàn, câu hỏi là: tiêu chuẩn an toàn mỹ phẩm hiện tại có đủ nghiêm ngặt, hay chỉ đủ để bảo vệ hình ảnh thương hiệu? Nếu an toàn được hiểu là “chưa bị chứng minh là gây hại”, người tiêu dùng đang bị đặt vào vai trò chuột thí nghiệm hơn là khách hàng.
Người tiêu dùng nên làm gì trước khi tòa xử vào 2027?
Theo hồ sơ tòa án, quá trình tố tụng đa khu vực vẫn đang diễn ra và các phiên xử đầu tiên dự kiến có thể bắt đầu vào năm 2027. Bang Arizona còn yêu cầu nếu L'Oréal không cảnh báo nguy cơ ung thư thì phải dừng bán các sản phẩm này tại bang. Nhưng bạn không cần – và không nên – chờ tới phán quyết để bảo vệ sức khỏe mình. Khi tranh cãi pháp lý còn kéo dài, quyết định thực tế nằm ở kệ phòng tắm nhà bạn.
Nếu đang dùng duỗi tóc hóa chất, hãy xem lại tần suất sử dụng. Nghiên cứu cho thấy sử dụng hơn 4 lần/năm gắn với nguy cơ ung thư tử cung gần như tăng gấp đôi. Cân nhắc chuyển sang kiểu tóc tự nhiên, duỗi/ép nhiệt có kiểm soát, hoặc sản phẩm không chứa phthalate, paraben và chất gây rối loạn nội tiết (dù nhãn mác hiện tại chưa minh bạch tuyệt đối). Về dài hạn, vụ L'Oréal là lời nhắc rằng chuẩn đẹp không đáng để đánh đổi bằng nội mạc tử cung hay buồng trứng. Khi doanh nghiệp nói “an toàn”, hãy luôn hỏi: an toàn cho ai, dựa trên dữ liệu nào, và ai chịu trách nhiệm nếu mọi thứ đi sai?
