Phim ngắn AI là gì và vì sao đang bùng nổ trên mạng xã hội?
Phim ngắn AI là những video có thời lượng vài chục giây đến dưới hai phút, trong đó hầu hết hình ảnh, lời thoại và bối cảnh đều được tạo ra hoặc xử lý bằng trí tuệ nhân tạo, khiến sản phẩm trông giống phim người đóng nhưng được sản xuất siêu nhanh, siêu rẻ và tối ưu cho việc câu view trên các nền tảng mạng xã hội. Không quá khó để xem được những phim AI kiểu này trên các nền tảng mạng xã hội hiện nay. Một nhà sản xuất nội dung trong nước từng đề nghị sáng tác 200 tập phim ngắn dưới 2 phút, nhắm thẳng vào giới trẻ với chủ đề 18+, LGBT, xuyên không, tổng tài giả nghèo… và tuyên bố sẽ dùng AI để “làm phim” từ mọi kịch bản miễn sao gây sốc, giật gân và dễ viral.
Từ Trung Quốc lan sang Việt Nam: khi phim ngắn AI trở thành rác thuật toán
Làn sóng phim ngắn AI siêu ngắn được cho là khởi nguồn từ Trung Quốc và hiện tại chính quốc gia này cũng đang siết chặt kiểm duyệt, thẳng tay cấm cửa các nhà sản xuất những dòng phim ngắn AI phi logic, xa rời thực tế này để bảo vệ giới trẻ của họ nói riêng. Quyết định trên đã đẩy các nhà sản xuất nước này tràn sang khai thác thị trường các quốc gia lân cận, trong đó Việt Nam nhanh chóng trở thành thị trường béo bở cho thể loại phim ngắn AI. Với sự phát triển chóng mặt của các chatbot AI, nhiều bộ phim siêu ngắn ấy gần như chẳng khác gì phim người đóng khiến người lớn còn rất dễ ngộ nhận chứ nói gì trẻ em. Khi thuật toán ưu tiên những nội dung câu view, ô nhiễm thông tin và suy giảm niềm tin nhận thức trở thành hệ quả tất yếu, biến phim ngắn AI thành “rác thuật toán” hơn là sáng tạo nghệ thuật.
Ô nhiễm thông tin và tác động tâm lý lên giới trẻ
Hệ lụy lớn nhất của phim ngắn AI không nằm ở kỹ thuật mà ở nội dung: để tối ưu hóa cho lượt xem, các tình tiết thường vô lý, duy ý chí, thậm chí dùng hình ảnh phản cảm để kích thích cảm xúc số đông. Khi các nhóm nội dung này được thuật toán liên tục phân phối, ranh giới giữa nhận thức thật và “phim” bị thu hẹp dần, khiến người xem hình thành phản xạ có điều kiện với những nhận thức lệch chuẩn và mất niềm tin vào các giá trị thật trong cuộc sống thay vì chỉ xem như giải trí. Các mô-típ “nghèo thành giàu để trả thù”, sống hưởng thụ, xuyên không để tận hưởng xa hoa… âm thầm gieo rắc lối sống ảo tưởng, bạo lực và góc nhìn méo mó về hiện thực vào tư tưởng người trẻ. Ô nhiễm thông tin ở đây không chỉ là tin sai, mà là một hệ sinh thái cảm xúc bị lập trình để lệch khỏi đời sống chân thật.
Người làm phim phải khác biệt: điều AI không làm được là tính nhân văn
Trong bối cảnh phim ngắn AI tràn lan, đạo diễn Nguyễn Quang Dũng thẳng thắn đặt câu hỏi: “Bây giờ có AI, nên càng phải đặt câu hỏi: mình sẽ làm gì mà AI không làm được? Nếu những gì mình làm AI cũng làm được thì mình khó làm nghề”. Với anh, điều quan trọng không còn là phim được gọi tên thế nào, remake hay nguyên bản, mà là liệu người làm nghề có được sống tử tế và điện ảnh có đủ tự do để kể những câu chuyện từ nhiều góc nhìn khác nhau. Anh nhấn mạnh thị trường phải đa dạng, không thể chỉ chạy theo một vài phim thắng lớn mà bỏ quên những viên gạch nhỏ cho tương lai. Trong kỷ nguyên AI, bản sắc Việt không nằm ở hình ảnh nón lá hay mắm tôm, mà ở tinh thần biết nghĩ cho người khác, cho gia đình – thứ mà thuật toán khó có thể thay thế.
Cách nhận biết nội dung giả và tự bảo vệ mình trước phim ngắn AI
Đã đến lúc người dùng, đặc biệt là giới trẻ, coi mình là “người gác cổng” thông tin chứ không phải khán giả thụ động. Trước làn sóng xâm lấn từ phim ngắn AI và việc kiểm duyệt còn hạn chế, mỗi người trẻ cần xây dựng bộ lọc nhận thức cho riêng mình. Tỉnh táo nhận diện các bẫy cảm xúc ảo là cần thiết, chủ động nhấn “không quan tâm” hoặc báo cáo nội dung độc hại là điều không quá khó làm. Đừng biến bản thân thành nạn nhân thụ động hay công cụ tiếp tay cho những sản phẩm độc hại luôn nhắm đến giới trẻ. Về lâu dài, mong muốn điện ảnh không chỉ có vài người thật giỏi mà mặt bằng chung tốt hơn, đa dạng hơn, tự do hơn về tư tưởng và có nhiều góc nhìn hơn chỉ có thể thành hiện thực nếu khán giả cũng yêu cầu những câu chuyện trung thực, giàu nhân văn thay vì chạy theo mọi “trending” do thuật toán gợi ý.
