Biết dùng AI chưa có nghĩa là biết đánh giá thông tin
Giáo dục trí tuệ nhân tạo là quá trình giúp học sinh hiểu cách AI hoạt động, nhận biết giới hạn và rủi ro của công nghệ, đồng thời dùng nó để hỗ trợ học tập mà không thay thế suy nghĩ của mình. Đây phải là mục tiêu cốt lõi của việc dạy AI cho học sinh, thay vì chỉ hướng dẫn thao tác với công cụ. Chiều 12-11, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM tổ chức hội thảo về triển khai nội dung giáo dục AI ở các trường trung học. Sự cấp thiết thể hiện rõ trong số liệu được nêu tại hội thảo: 97,6% học sinh THPT đã sử dụng công cụ AI, nhưng 36,7% gặp khó khăn khi đánh giá độ tin cậy của thông tin do AI tạo ra. Việc sử dụng đã đi trước năng lực thẩm định. Nếu nhà trường chỉ dạy cách đặt câu hỏi cho máy, khoảng cách ấy có thể còn rộng hơn.
Dạy tư duy, không biến máy thành người làm hộ
GS.TS Lê Hoài Bắc, Trưởng Bộ môn Khoa học Máy tính tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM, cho rằng nội dung dạy học cần theo sát quá trình người học hình thành tri thức, với các mạch về con người, đạo đức AI, kỹ thuật và ứng dụng, cùng thiết kế hệ thống. Quan điểm đáng chú ý của ông là dạy AI cũng phải là dạy tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và sáng tạo; học sinh cần dùng AI để phát triển năng lực, không giao cho máy làm thay. Điều đó đòi hỏi bài học phải có cả những ví dụ về mặt trái của AI, như câu trả lời sai hoặc nguy cơ lộ dữ liệu, chứ không chỉ giới thiệu tiện ích. Học sinh cũng cần hiểu các ranh giới pháp lý liên quan, để biết lúc nào công cụ hỗ trợ hữu ích và lúc nào việc dựa dẫm trở thành rủi ro.
- Đọc câu trả lời của AI và đánh dấu những điểm còn nghi vấn.
- Đối chiếu thông tin với sách hoặc nguồn đáng tin cậy.
- Quyết định dùng, chỉnh sửa hay loại bỏ câu trả lời và nêu lý do.
- Ghi rõ phần nào được AI hỗ trợ, phần nào do học sinh tự thực hiện.
An toàn dữ liệu và trung thực phải đi cùng bài học
Rèn kỹ năng kiểm chứng sẽ thiếu ý nghĩa nếu học sinh không được hướng dẫn cách bảo vệ bản thân. Tại hội thảo, nhà trường được quán triệt không yêu cầu học sinh tự lập tài khoản mạng xã hội và tuyệt đối không nhập dữ liệu cá nhân của các em vào công cụ AI công cộng. Đây không phải lưu ý phụ: học sinh cần hiểu rằng câu trả lời tiện lợi có thể đi kèm nguy cơ về quyền riêng tư, còn nội dung máy tạo ra không mặc nhiên chính xác. Môi trường lớp học nên khuyến khích các em công khai phần AI hỗ trợ và chịu trách nhiệm với phần mình nộp. Theo hướng đó, đánh giá không nên thưởng cho bài làm trơn tru do máy tạo ra, mà cần xem học sinh đã kiểm tra, sửa chữa và giải thích lựa chọn của mình ra sao. Dạy AI có ích khi sự trung thực và an toàn trở thành thói quen học tập.
Sổ tay cho giáo viên là điểm tựa, không phải công thức
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phát hành trực tuyến miễn phí sổ tay hướng dẫn nhà giáo ứng dụng AI trong giảng dạy và quản lý giáo dục. Tài liệu gồm sáu chương, đề cập cách viết câu lệnh, chuẩn bị kế hoạch bài dạy, đánh giá, xây dựng học liệu số và quản lý học tập. Đây là nguồn hỗ trợ thiết thực, nhưng tài liệu hay không thể thay thế năng lực sư phạm và khả năng kiểm tra đầu ra của giáo viên. AI có thể giúp soạn bài hoặc xử lý một số việc lặp lại, song vẫn có thể tự ý làm sai lệch nội dung. Vì công nghệ thay đổi nhanh, tài liệu giảng dạy ở TP.HCM được thiết kế theo hướng mở để trường học cập nhật phương pháp và kỹ thuật mới. Nhà trường cũng không nên biến nội dung AI thành gánh nặng thi cử riêng. Điều cần đo là học sinh có biết suy xét và kiểm chứng tốt hơn hay không.
