Nghịch lý: máy ảnh nhiều AI hơn nhưng bán được ít hơn
Thị trường máy ảnh co hẹp là tình trạng doanh số máy ảnh kỹ thuật số toàn cầu lao dốc trong khi chi phí nghiên cứu, phát triển và linh kiện cho các tính năng hiện đại như AI lại tăng lên, khiến chỉ còn một số ít hãng đủ sức tồn tại lâu dài và buộc họ phải thu hẹp tốc độ ra mắt sản phẩm mới để bảo toàn lợi nhuận. Doanh số máy ảnh giảm không còn là cảnh báo xa xôi mà đã hiện rõ trong báo cáo tài chính mới nhất của Nikon, khi mảng imaging ghi nhận doanh thu giảm 7,1% và lợi nhuận hoạt động giảm 3% so với cùng kỳ, dù hãng đã bán được khoảng 910.000 máy ảnh ống kính rời và 1,3 triệu ống kính trong ba tháng đầu năm tài khóa gần nhất. Việc Nikon tài chính khó khăn không chỉ đến từ nhu cầu yếu đi, mà còn từ chi phí bộ nhớ tăng cao do các trung tâm dữ liệu AI hút sạch nguồn cung linh kiện, trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận của máy ảnh trung và cao cấp.
AI đang làm đội giá chi phí máy ảnh như thế nào?
Về lý thuyết, AI phải là điểm cứu cánh: nhận diện chủ thể thông minh, theo nét mắt, xử lý nhiễu tốt hơn, lấy nét chuẩn hơn. Nhưng mặt trái là AI chi phí máy ảnh tăng lên rõ rệt. Các hãng cần bộ xử lý mạnh hơn, bộ nhớ nhanh và dung lượng lớn hơn để chạy thuật toán, đúng lúc nhu cầu bộ nhớ bị các trung tâm dữ liệu AI kéo lên cao, đẩy giá linh kiện tăng. Nikon thừa nhận lợi nhuận hoạt động dự kiến giảm vì “kết hợp giữa sản lượng bán ra thấp hơn và chi phí bộ nhớ cao hơn”. Câu hỏi là: người dùng có sẵn sàng trả thêm cho những tính năng AI này không, nhất là khi điện thoại cũng quảng cáo AI rầm rộ? Nếu biên lợi nhuận bị ép, hãng buộc phải cắt giảm nhịp đổi mới sản phẩm, hoặc đẩy giá lên phân khúc ngày càng xa tầm với của số đông. Đó là mầm mống cho một thị trường máy ảnh co hẹp, nơi chỉ khách hàng cao cấp còn ở lại chơi.
Khi smartphone bóp nghẹt phân khúc phổ thông và bài học Samsung NX
Để hiểu tương lai Nikon, phải nhớ lại quá khứ của Samsung với dòng NX. Dù từng đổ không ít tiền của vào máy ảnh không gương lật, Samsung vẫn phải rút khỏi thị trường vào năm 2017 sau khi NX không đủ sức cạnh tranh. Nguyên nhân cay đắng: chính sự bùng nổ của camera smartphone, nơi Samsung là ông lớn, đã đẩy máy ảnh phổ thông vào thoái trào. Khi điện thoại, kể cả lúc chất lượng camera chưa xuất sắc, đã đủ thay thế máy ảnh giá rẻ, sân chơi tiêu dùng bị quét sạch. Đến thời các flagship hiện đại với zoom mượt và chống rung mạnh, ranh giới giữa ảnh điện thoại và ảnh từ máy ảnh không gương lật tầm trung càng mờ nhạt. Số liệu cho thấy doanh số máy ảnh kỹ thuật số toàn cầu lao dốc từ hơn 120 triệu chiếc năm 2010 xuống dưới 10 triệu vào năm 2025. Điều này đồng nghĩa: ai vẫn mua máy ảnh thời điểm này gần như chắc chắn là người dùng cao cấp, còn phân khúc đại chúng đã bị smartphone “nuốt trọn”.
Thị trường máy ảnh co hẹp và sức ép dồn lên Nikon
Trong bối cảnh đó, Nikon bị kẹp giữa hai lực: nhu cầu yếu và chi phí tăng. Hãng thừa nhận doanh số máy ảnh giảm một phần vì thị trường chung trầm lắng và cầu tại Trung Quốc suy yếu. Đồng thời, họ phải hạ dự báo doanh số cả năm thêm 300.000 máy ảnh. Không chỉ Nikon im ắng, cả Fujifilm và OM System cũng chưa ra mắt máy mirrorless nào mới trong nửa đầu năm, cho thấy chu kỳ đổi mới sản phẩm đang chậm lại. Đây không phải dấu hiệu của sự lười biếng, mà là phản xạ phòng thủ: mỗi lần ra mắt máy mới là thêm rủi ro tồn kho trong thị trường co hẹp. Ngay cả khi Nikon vẫn kỳ vọng nhu cầu máy ảnh ống kính rời ổn định trong dài hạn, thực tế hiện tại buộc họ phải “chơi chắc”, ưu tiên ống kính (với các bản Z 24-105mm, Z 70-200mm mới) và thông báo phát triển ống Z 120-300mm f/2.8 có teleconverter tích hợp, thay vì ồ ạt tung thân máy mới.
Ít người chơi, quyền lực tập trung và tương lai vòng đời sản phẩm
Khi phân khúc phổ thông bị smartphone “bóp chết”, cuộc chơi chuyên nghiệp thu hẹp lại thành sân của vài cái tên: Canon, Nikon và sau đó là Sony. Quyền lực tập trung vào ít hãng nghĩa là gì cho người dùng? Một mặt, họ có đủ quy mô để tiếp tục đầu tư mạnh vào cảm biến lớn, ống kính cao cấp, và cả thiết kế “heritage” mang giá trị cảm xúc mà Nikon tuyên bố sẽ đẩy mạnh trong kế hoạch trung hạn. Mặt khác, khi thị trường máy ảnh co hẹp và ít đối thủ, các hãng có ít động lực ra mắt sản phẩm mới liên tục. Việc Nikon, Fujifilm và OM System cùng im lặng với thân máy mirrorless mới trong nửa đầu năm là dấu hiệu chu kỳ đổi mới đang kéo dài. Về lâu dài, người dùng sẽ phải chấp nhận hai thực tế: ít lựa chọn hơn nhưng bền vững hơn, và mỗi lần nâng cấp máy sẽ là một quyết định đắt giá cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Trong bức tranh đó, doanh số máy ảnh giảm không hẳn là dấu chấm hết, mà là bước chuyển máy ảnh thành món đồ chuyên biệt, xa dần khỏi số đông nhưng bám chặt hơn vào nhóm người dùng đam mê và chuyên nghiệp.
