Rau bina bổ dưỡng không đồng nghĩa ăn càng nhiều càng tốt
Suy thận cấp do lắng đọng oxalat là tình trạng chức năng thận suy giảm đột ngột khi tinh thể oxalat canxi tích tụ, gây tổn thương và viêm các ống thận. Đây là nguy cơ sức khỏe hiếm gặp nhưng đáng lưu ý khi một thực phẩm giàu oxalat được ăn quá nhiều, kéo dài hoặc chế biến theo cách làm tăng lượng nạp vào.
Trường hợp được ghi nhận là ông Trần, 42 tuổi, ở Trung Quốc. Ông vốn khá khỏe mạnh, ngoài bệnh gout nhẹ không có vấn đề nghiêm trọng được nhắc đến. Vì muốn cải thiện thể trạng, ông đưa rau bina—còn gọi là cải bó xôi hay rau chân vịt—vào các bữa ăn, đồng thời thường xuyên ép rau sống lấy nước uống vì tin rằng cách này giữ được nhiều dưỡng chất. Thói quen ăn uống ấy kéo dài đến mức biến một loại rau bổ dưỡng thành rủi ro.
Dấu hiệu cảnh báo không nên quy cho mệt mỏi
Khoảng một tuần trước khi nhập viện, ông Trần mệt mỏi, buồn ngủ và đi ngoài 4–5 lần mỗi ngày. Ông nghĩ mình làm việc quá sức, tự mua thuốc bổ uống, nhưng sau đó đau vùng thắt lưng và tiểu ra máu. Xét nghiệm cho thấy creatinine trong máu lên tới 430 µmol/L. Bác sĩ phát hiện tinh thể oxalat canxi tích tụ trong ống thận cùng phản ứng viêm; ông được chẩn đoán bệnh thận do lắng đọng oxalat, gây suy thận cấp.
Rau bina không được xác định là nguyên nhân duy nhất có thể áp dụng cho mọi người, nhưng lượng lớn ăn liên tục, nhất là nước ép sống, được xem là yếu tố góp phần làm tăng oxalat. Sau lọc máu và điều trị chuyên khoa, chức năng thận của ông dần cải thiện. Bài học ở đây không phải là sợ rau bina, mà là đừng bỏ qua các dấu hiệu như tiểu ra máu, lượng nước tiểu giảm bất thường, phù mặt hoặc chân, đau thắt lưng kèm mệt mỏi kéo dài; cần đi khám sớm thay vì tự xử lý.
Oxalat giải thích vì sao ăn rau quá nhiều có thể gây hại
Rau bina cung cấp vitamin, khoáng chất, chất xơ và chất chống oxy hóa, nhưng cũng chứa oxalat. Một phần oxalat được hấp thu rồi đào thải qua nước tiểu. Khi lượng này tăng quá mức, oxalat có thể kết hợp với canxi tạo tinh thể, tích tụ trong thận, làm tắc ống thận, kích hoạt viêm và tổn thương mô. Trường hợp nặng có thể dẫn đến suy thận cấp.
Ăn rau quá nhiều không phải rủi ro giống nhau với tất cả mọi người. Người có bệnh thận, tiền sử sỏi thận oxalat, rối loạn hấp thu đường ruột hoặc bất thường chuyển hóa có thể nhạy cảm hơn. Người mắc bệnh thận mạn tính, từng bị sỏi thận, bệnh nhân gout hoặc có hệ tiêu hóa kém cũng cần thận trọng với thực phẩm giàu axit oxalic. Vì vậy, một chế độ ăn đặc biệt hay việc duy trì lượng lớn một loại rau nên được trao đổi với bác sĩ, nhất là khi đã có bệnh nền.
Đa dạng thực đơn, chế biến phù hợp và hỏi bác sĩ khi cần
Không cần loại bỏ rau bina khỏi thực đơn của mọi người. Cách hợp lý hơn là luân phiên với các loại rau khác, tránh ăn lượng lớn ngày này qua ngày khác và hạn chế uống nước ép sống thường xuyên. Chần hoặc luộc rau rồi bỏ nước có thể giúp loại bỏ một phần oxalat hòa tan. Duy trì đủ nước cũng hỗ trợ tránh nước tiểu quá cô đặc, nhưng người mắc bệnh thận cần tuân theo lượng nước bác sĩ chỉ định.
Thực phẩm có lợi vẫn có thể gây hại khi tiêu thụ quá mức hoặc kéo dài; một trường hợp không đủ để kết luận rằng rau bina nguy hiểm với tất cả mọi người. Điều đáng sửa là lối nghĩ “càng nhiều càng khỏe”: ăn đa dạng, chế biến phù hợp và chú ý phản ứng của cơ thể. Nếu có bệnh thận, từng bị sỏi thận hoặc rối loạn chuyển hóa, hãy hỏi bác sĩ về lượng rau bina phù hợp trước khi duy trì chế độ ăn tập trung vào loại rau này.
