Đột quỵ: gánh nặng xã hội và lời giải đến từ nhà thuốc
Dự phòng đột quỵ cộng đồng là cách tiếp cận chủ động dùng các điểm chạm y tế gần dân như nhà thuốc, trung tâm tiêm chủng để sàng lọc nguy cơ, tư vấn và giáo dục sức khỏe, qua đó giảm số ca đột quỵ mới, hạn chế tàn phế và tử vong, cũng như giảm áp lực lên bệnh viện và hệ thống y tế tuyến trên. Tại Hội nghị Đột quỵ TP.HCM do Hội Đột quỵ TP.HCM phối hợp với Hội Y học TP.HCM tổ chức trong hai ngày 15–16.8, gần 900 chuyên gia y tế trong và ngoài nước đã bàn sâu về bài toán này. Theo ước tính của Bộ Y tế, Việt Nam ghi nhận hơn 200.000 ca đột quỵ mỗi năm – con số cho thấy đột quỵ đã trở thành một gánh nặng y tế – kinh tế khó có thể tiếp tục xử lý chỉ bằng điều trị tại bệnh viện. Trong bối cảnh số ca tăng và trẻ hóa, nếu không dịch chuyển trọng tâm sang mô hình phòng chống đột quỵ ngay từ cộng đồng, chúng ta sẽ luôn chạy theo hậu quả.
Hội nghị Đột quỵ TP.HCM và sự xuất hiện của mô hình từ nhà thuốc
Điểm nhấn đáng chú ý tại Hội nghị Đột quỵ TP.HCM 2026 là bài báo cáo “Mô hình dự phòng đột quỵ trong cộng đồng” do ThS.BS Lê Thanh Khôi, Phó giám đốc y khoa Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, trình bày. Không phải một bệnh viện tuyến cuối, mà chính mạng lưới nhà thuốc Long Châu được lựa chọn để giới thiệu như một mô hình phòng chống đột quỵ mới – đó là tín hiệu cho thấy “bán lẻ y tế” đang bước vào vai trò chiến lược trong y tế dự phòng. Theo PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng, Trưởng khoa Bệnh lý mạch máu não Bệnh viện Nhân dân 115 và Chủ tịch Hội Đột quỵ TP.HCM, việc chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ là yêu cầu bắt buộc nếu muốn giảm tần suất đột quỵ. Việc hệ thống nhà thuốc Long Châu được mời chia sẻ tại một diễn đàn khoa học hàng đầu về thần kinh – mạch máu não cho thấy giới chuyên môn đã bắt đầu nhìn nhận nghiêm túc tiềm năng của hạ tầng chăm sóc sức khỏe bán lẻ trong dự phòng đột quỵ cộng đồng.
Mô hình phòng chống đột quỵ: từ ‘gần dân, sát dân’ đến các dịch vụ cụ thể
Thay vì tập trung vào những chiến dịch truyền thông xa vời, mô hình phòng chống đột quỵ của nhà thuốc Long Châu đi từ gốc: biến mỗi nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng thành “điểm chạm y tế tuyến đầu”. Các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, rung nhĩ hay rối loạn chuyển hóa lipid vốn diễn tiến âm thầm; nếu không được sàng lọc thường xuyên, bệnh nhân dễ bỏ lỡ giờ vàng điều trị. Bằng việc tổ chức sàng lọc đột quỵ miễn phí, tầm soát rung nhĩ ngay tại nhà thuốc trên toàn quốc, triển khai các buổi khám lưu động, phát thuốc miễn phí trong chương trình “Hành trình sức khỏe”, mạng lưới này đưa dịch vụ y tế tới sát đời sống thường ngày của người dân. Song song, các lớp tập huấn định kỳ, truyền thông về nhận diện dấu hiệu F.A.S.T và xử trí ban đầu đột quỵ được thực hiện rộng khắp, biến mỗi cuộc tư vấn tại quầy thuốc thành một cơ hội giáo dục sức khỏe. Ở đây, khẩu hiệu “gần dân, sát dân” không phải câu khẩu hiệu đẹp, mà là chiến lược tiếp cận cụ thể: người dân nhận dịch vụ y tế hiện đại, minh bạch ngay tại nơi mua thuốc quen thuộc.
Hạ tầng bán lẻ y tế như ‘cánh tay nối dài’ của hệ thống công
Điểm khác biệt mang tính hệ thống của nhà thuốc Long Châu nằm ở mạng lưới: hơn 2.700 nhà thuốc, hơn 230 trung tâm tiêm chủng trên 34 tỉnh thành, cùng nền tảng số được xây dựng để quản lý và kết nối dữ liệu chăm sóc sức khỏe. Với sự đồng hành của các bác sĩ, chuyên gia đầu ngành, hơn 23.000 chuyên viên y tế Long Châu đã được đào tạo về nhận diện F.A.S.T, sơ cứu ban đầu, tầm soát và quản lý nguy cơ đột quỵ – một nguồn lực mà tuyến y tế công lập khó có thể sở hữu trong thời gian ngắn. Cùng với Cục Phòng bệnh thuộc Bộ Y tế, các hội nghề nghiệp và bệnh viện lớn, chương trình được thiết kế dài hạn, liên tục, có hệ thống, nhắm tới giảm tử vong và tàn phế do đột quỵ, xây dựng nền tảng sống khỏe bền vững. Việc một hệ thống bán lẻ y tế chủ động phối hợp công – tư, hưởng ứng tinh thần các nghị quyết quốc gia về y tế dự phòng cho thấy tương lai phòng chống bệnh mạn tính nói chung và dự phòng đột quỵ cộng đồng nói riêng sẽ không thể chỉ dựa vào bệnh viện, mà cần sự tham gia sâu của hạ tầng y tế dân cư.
Từ mô hình tại TP.HCM đến bài học cho chiến lược y tế cộng đồng
Nếu nhìn mô hình dự phòng đột quỵ trong cộng đồng của nhà thuốc Long Châu như một “thí điểm lớn”, bài học quan trọng nhất là: y tế dự phòng chỉ hiệu quả khi xuất hiện ở những nơi người dân thường xuyên lui tới, với dịch vụ đơn giản, miễn phí hoặc chi phí thấp, được vận hành bởi đội ngũ đã được chuẩn hóa chuyên môn. Thay vì xây thêm những chiến lược xa tầm với, ngành y tế hoàn toàn có thể mở rộng mô hình này cho các bệnh mạn tính khác như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu – những “thủ phạm” phía sau phần lớn ca đột quỵ. Sàng lọc đột quỵ miễn phí, tư vấn sức khỏe, quản lý nguy cơ không nên là hoạt động phong trào, mà phải trở thành dịch vụ thường xuyên tại mọi điểm chăm sóc sức khỏe trong cộng đồng. Nếu tiếp tục đẩy mạnh vai trò “cánh tay nối dài” của các mạng lưới nhà thuốc, Việt Nam có cơ hội dịch chuyển từ tư duy chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe chủ động, giảm gánh nặng đột quỵ không bằng thêm giường bệnh, mà bằng ít bệnh nhân hơn.
