Sex Education: bộ phim về giới tính hay về cách chúng ta sống với chính mình?
Sex Education series là một bộ phim truyền hình Anh – Mỹ vừa nói về giáo dục giới tính, vừa soi chiếu những tổn thương, mặc cảm, nỗi sợ thất bại và hành trình tự chấp nhận bản thân của từng nhân vật, từ đó mở rộng thành những bài học cuộc sống cho cả người trẻ lẫn người trưởng thành. Ấn tượng lớn nhất với tôi là cảm giác: đây không phải phim dạy ta làm chuyện ấy, mà là phim hỏi ta đang đối xử với chính mình thế nào. Phim phát sóng lần đầu năm 2019 và nhanh chóng gây tiếng vang nhờ những câu chuyện chân thực về giới tính nhưng cũng đầy chiều sâu tâm lý. Càng xem, tôi càng thấy mình trong những nhân vật luôn nghĩ mình "không đủ tốt", luôn mang theo nỗi sợ thất bại và nỗi xấu hổ về cơ thể.
Khi nỗi sợ “không đủ giỏi” nguy hiểm hơn thất bại
Xem Sex Education, tôi mới nhận ra có một kiểu bỏ cuộc rất âm thầm: ta không bỏ vì chán, mà bỏ vì không chịu nổi cảm giác mình kém cỏi. Nhân vật Maeve Wiley trong chương trình viết ở Đại học Wallace khiến tôi giật mình. Trong lớp của nhà văn Thomas Molloy, cô lần đầu không còn là người nổi bật, bị chỉ ra điểm yếu và bị nghi ngờ khả năng, đến mức nghĩ mình không phù hợp với nghề viết. Netflix Tudum mô tả đây là hành trình Maeve buộc phải đối diện câu hỏi về giá trị bản thân, liệu cô có thực sự tin vào năng lực mình hay không. Tôi từng giống vậy: hào hứng bắt đầu một kỹ năng, một công việc, rồi chùn bước khi kết quả không đến nhanh, khi thấy người khác tiến bộ hơn, và kết luận bản thân “không có năng khiếu” nên dừng lại.
Học cách đi qua thất bại bằng việc chấp nhận mình chưa hoàn hảo
Điểm quan trọng mà Sex Education gợi ra là: vượt qua thất bại không phải bằng việc tránh nó, mà bằng việc chịu đựng cảm giác mình chưa giỏi đủ lâu để tiến bộ. Theo Hiệp hội Tâm lý Mỹ, thất bại có thể tạo ra cảm xúc thất vọng, xấu hổ, nghi ngờ bản thân, nhưng nếu xem thất bại như một phần của quá trình phát triển, ta có thể phục hồi và tiếp tục theo đuổi mục tiêu thay vì để một trải nghiệm tiêu cực định nghĩa khả năng của mình. Câu này, với tôi, là một câu trích dẫn đáng ghi nhớ: "Việc học cách nhìn nhận thất bại như một phần của quá trình phát triển có thể giúp con người phục hồi và tiếp tục theo đuổi mục tiêu". Phim buộc tôi phải phân biệt: lời phê bình, kết quả kém, một lần làm sai chỉ là dữ liệu để sửa; chúng không có quyền chứng minh rằng tôi là người vô dụng.
Từ soi gương đến tự chấp nhận: bước ngoặt của một người phụ nữ 32 tuổi
Những bài học cuộc sống của Sex Education series trở nên rõ ràng nhất với tôi qua câu chuyện một người phụ nữ 32 tuổi, lớn lên cùng những lời chê bai ngoại hình và dần tin rằng mình "chẳng có gì đáng chú ý". Cô quen với việc mặc đồ rộng, cúi mặt, sống khép kín, để những biệt danh tuổi nhỏ quyết định cả đời mình. Cho đến một đêm, nghe nhân vật Otis nói: "Ai cũng có cơ thể mà, phải không? Không việc gì phải xấu hổ cả", cô soi gương và nhận ra cơ thể mình không hề xấu như đã tưởng, rằng người đối xử tệ với cô nhất suốt nhiều năm lại chính là cô. Bước ngoặt không đến từ việc trở nên xinh đẹp hơn, mà từ khoảnh khắc cô ngừng ghét bỏ chính mình. Sex Education không làm thay đổi ngoại hình, nhưng cho thấy ta đang tự nhốt mình trong chiếc lồng vô hình mang tên mặc cảm.
Những vết thương từ cha mẹ: áp lực, khoảng cách và lựa chọn tha thứ
Sex Education series cũng thẳng thắn với chuyện gia đình: cách cha mẹ yêu con không đúng cách có thể để lại vết thương dài lâu. Jackson Marchetti – nhà vô địch bơi lội của trường trung học Moordale trong mùa 1 – sống dưới kỳ vọng khổng lồ của mẹ, Sofia, người liên tục thúc ép anh tập luyện chăm chỉ hơn, làm tốt hơn nữa. Đến mùa 2, Jackson tự làm mình kiệt sức, hoảng loạn, luôn cảm thấy mình không bao giờ đủ tốt, mối quan hệ mẹ con bị tổn hại. Trên thực tế, khi cha mẹ nuôi dạy con quá nghiêm khắc, đặt kỳ vọng cao và quy tắc cứng rắn, trẻ ít có không gian thể hiện cảm xúc, đặt câu hỏi, tự lựa chọn hay khám phá sở thích. UNICEF cảnh báo những tác động cảm xúc này có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành, ảnh hưởng cách trẻ nhìn bản thân, ứng xử với người khác và giải quyết thử thách. Phim nhắc phụ huynh: yêu thương không thể là áp đặt, còn con cái thì cần học cách tách kỳ vọng của cha mẹ khỏi giá trị của mình.
