Sức khỏe chủ động thanh niên: không còn là khẩu hiệu mà là lựa chọn mỗi ngày
Sức khỏe chủ động thanh niên là cách người trẻ tự nhận trách nhiệm với cơ thể và tinh thần của mình, chủ động phòng bệnh và duy trì thói quen sống khỏe bằng những lựa chọn hằng ngày về dinh dưỡng, tập luyện, giấc ngủ, sức khỏe tâm thần và tránh hành vi rủi ro, thay vì chỉ trông chờ vào khám, chữa bệnh khi đã ốm. Hội thảo truyền thông kiến thức chăm sóc sức khỏe chủ động cho thanh niên tại Ninh Bình, do Trung tâm Truyền thông – Giáo dục sức khỏe Trung ương (Bộ Y tế) phối hợp Hiệp hội Bia – Rượu – Nước giải khát Việt Nam và Trường Đại học Hoa Lư tổ chức, đã quy tụ hơn 500 đại biểu, sinh viên, đoàn viên thanh niên để trao đổi về dinh dưỡng, vận động, sức khỏe thể chất – tinh thần, kỹ năng đọc nhãn sản phẩm và phòng, chống tác hại lạm dụng đồ uống có cồn.
Từ chữa bệnh sang phòng bệnh: vì sao chiến lược truyền thông phải thay đổi
Điểm quan trọng nhất của hội thảo không nằm ở số lượng người tham dự mà ở sự chuyển hướng tư duy: từ tập trung khám, chữa bệnh sang phòng bệnh và chủ động duy trì sức khỏe. Khi coi sức khỏe chỉ là “không có bệnh”, thanh niên dễ bỏ qua những tín hiệu nhỏ như mất ngủ, căng thẳng kéo dài, ăn uống thất thường. Cách tiếp cận mới nhấn mạnh sức khỏe là khả năng sống, học tập, làm việc và yêu thương một cách lành mạnh. Nói cách khác, truyền thông sức khỏe cho người trẻ không thể dừng ở việc liệt kê nguy cơ; nó phải giúp họ nhận diện sớm dấu hiệu bất thường, hiểu kiến thức chăm sóc sức khỏe, biết khi nào cần tìm dịch vụ y tế phù hợp và quan trọng hơn là nhìn thấy vai trò của mình như “chủ thể của sức khỏe”, chứ không phải đối tượng thụ động của hệ thống y tế.
Chiến lược biến kiến thức thành hành động: thói quen sống khỏe bắt đầu từ những điều nhỏ
Một hạn chế lâu nay của truyền thông sức khỏe chủ động thanh niên là khoảng cách giữa bài giảng lý thuyết và thói quen sống khỏe trong đời sống. Hội thảo ở Ninh Bình cố tình phá vỡ khoảng cách đó: sinh viên không chỉ nghe chuyên gia trình bày mà còn trực tiếp trả lời câu hỏi, phân tích khẩu phần ăn, đọc nhãn sản phẩm, thảo luận các tình huống thường gặp. Thông điệp xuyên suốt là chăm sóc sức khỏe chủ động bắt đầu từ lựa chọn hằng ngày: ăn uống hợp lý, vận động thường xuyên, ngủ đủ, quản lý căng thẳng, tiêm chủng, chăm sóc sức khỏe sinh sản và tình dục an toàn, không dùng thuốc lá hoặc thuốc lá điện tử, biết tìm kiếm hỗ trợ khi gặp vấn đề thể chất, tinh thần hoặc bạo lực. Từ việc ăn đủ rau, chọn nước lọc thay cho đồ uống nhiều đường, kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, đến quyết định không lái xe sau khi uống rượu, bia, mỗi hành động nhỏ đều là cầu nối cụ thể giữa kiến thức và cuộc sống.
Dinh dưỡng và tập luyện hàng ngày: nền tảng thực tế cho sức khỏe chủ động
Các chuyên gia tại hội thảo không nói chung chung về ăn uống lành mạnh, mà đưa ra khuyến nghị rõ ràng để người trẻ có thể áp dụng ngay. Theo TS.BS. Nghiêm Nguyệt Thu, người trẻ cần tối thiểu 400g rau và trái cây, khoảng 25g chất xơ mỗi ngày, hạn chế đường tự do dưới 10% tổng năng lượng và dưới 5g muối/ngày, đồng thời ưu tiên thực phẩm ít chế biến, ngũ cốc nguyên hạt, nguồn protein lành mạnh và nước lọc. Ở chiều vận động, thanh niên được khuyến nghị duy trì 150–300 phút hoạt động thể lực cường độ vừa hoặc 75–150 phút cường độ mạnh mỗi tuần, kết hợp tăng sức mạnh các nhóm cơ lớn ít nhất hai ngày. Những con số này không phải để ghi nhớ suông; chúng là khung tham chiếu giúp mỗi người tự thiết kế lịch ăn, ngủ, tập luyện hàng ngày thanh niên phù hợp với lịch học, lịch làm việc – đúng với tinh thần sức khỏe chủ động.
Sức khỏe là trách nhiệm tập thể: khi Bộ Y tế, trường đại học và hiệp hội cùng vào cuộc
Điểm đáng chú ý của mô hình truyền thông sức khỏe ở Ninh Bình là sự phối hợp nhiều bên: cơ quan y tế, cơ sở giáo dục đại học và hiệp hội ngành đồ uống cùng đứng chung một diễn đàn. Chương trình được tổ chức nhằm hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về các giải pháp đột phá tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, đồng thời triển khai Quyết định 3915/QĐ-BYT về kế hoạch thực hiện đề án truyền thông phòng, chống tác hại rượu, bia đến năm 2030. Ở tầm khu vực, chương trình “Sức mạnh của việc nói Không” đã tiếp cận hơn 45 triệu thanh niên Đông Nam Á, trong đó có trên 9 triệu thanh niên Việt Nam, giúp nâng cao nhận thức về sử dụng đồ uống có trách nhiệm và xây dựng lối sống lành mạnh. Khi sức khỏe được nhìn như trách nhiệm tập thể, mỗi thay đổi nhỏ của người trẻ – từ việc đọc nhãn, kiểm soát lượng cồn đến từ chối lạm dụng – không còn là nỗ lực đơn lẻ mà trở thành một phần của phong trào xã hội vì tương lai khỏe mạnh hơn.
